interview

In Een oprechte ode aan de ironie spelen acteurs én realitysterren. Lekker ironisch.

Actrice Hannah Hoekstra en Lesley Versprille op het kantoor van theatergroep De Warme Winkel. Beeld Ivo van der Bent
Actrice Hannah Hoekstra en Lesley Versprille op het kantoor van theatergroep De Warme Winkel.Beeld Ivo van der Bent

Actrice Hannah Hoekstra en realityster Lesley Versprille spelen samen in een voorstelling van theatergroep De Warme Winkel over ironie. Hoe ironisch is dat?

Gidi Heesakkers

Wat komt er zoal op je pad nadat je hebt gefloreerd in het zevende seizoen van Ex on the Beach: Double Dutch, de realityshow waarin MTV jonge vrijgezellen op vakantie stuurt naar een zonnig resort en om de haverklap een van hun exen aan het gezelschap toevoegt, met alle exenseks, buitenextelijke seks en gedoe van dien?

Lesley Versprille (24), dit voorjaar een van de smaakmakers van het programma, begint monter aan een opsomming: ‘Ik sta erom bekend dat ik van seks hou, dus ik krijg voornamelijk piemelfoto’s toegestuurd. Mannen bieden geld, echt 20 duizend euro, voor seksdates. Ze vragen of ze gedragen sokken mogen kopen. Ze sturen ‘vieze slet ik wil je neuken’. Ze willen drankjes met me doen. Ze vinden mij hun droomvrouw.’

Anderen laten haar weten wat een verademing ze het vonden dat zij daar op Tenerife zonder sletvrees haar lusten botvierde, vierde dat je als vrouw vanzelfsprekend net zo goed met de een na de ander naar bed kunt of een kwartet kunt initiëren, gewoon omdat je daar zin in hebt.

Verder: uitnodigingen om te verschijnen op feestjes en om van alles te promoten bij haar 215 duizend volgers op Instagram. En in de zomer ineens een verzoek uit een heel andere hoek: of ze zin en tijd heeft om mee te spelen in een voorstelling van theatergroep De Warme Winkel?

‘Een toneelstuk met Ex on the Beach- en Temptation Island-vibes’, hoort ze van Jørney Hendrikx – een andere deelnemer van Ex on the Beach die al bij het project betrokken is en haar belt omdat er iemand anders is afgehaakt. Versprille: ‘Ze waren die dag aan het repeteren in Amsterdam. Ik had een vrije dag en zat op de bank, dus ik ben gelijk in de auto gestapt.’

Ze heeft dan nog geen idee wat precies de bedoeling is. Een toneelstuk met Ex on the Beach- en Temptation Island-vibes over ironie, begrijpt ze eenmaal ter plekke. Een oprechte ode aan de ironie heet het. Ironie? ‘Ik kende het woord wel, maar de diepere betekenis ervan, ik had geen idee.’ In een realityshowdecor – plastic palmbomen, jacuzzi – op het toneel ontmoeten ze elkaar, realitysterren, oftewel ‘echte mensen’, en acteurs van De Warme Winkel, boezemvrienden van ironie in al zijn facetten. Hoe ironisch is dat?

Ironisch, zeker, maar met serieuze bedoelingen, aldus De Warme Winkel op hun site: ‘Voor hen die de ironie van de titel ontgaat: het is lastig een oprechte ode aan de ironie te brengen, want wie ironie recht wil doen moet haar belijden, en dat ondermijnt weer de oprechtheid van de ode. Toch is dat precies de intentie.’

Volgens de groep kan ironie wel wat eerherstel gebruiken: ‘Ironie wordt door menigeen bij het vuil gezet. Ironie sluit buiten en dat mag niet meer in deze inclusieve tijden. Daarbij wordt het bestempeld als artistiek zwaktebod (want dan heb je niets te zeggen), hangen jonge kunstenaars de New Sincerity aan (je moet menen wat je zegt) en degradeert de politiek ironie tot een middel om je mee in te dekken en discriminatie te billijken.’

De makers vragen zich af: doen we daarmee niet de mooie, humoristische kanten van ironie tekort? Immers, citeert De Warme Winkel de Deense filosoof Søren Kierkegaard, ‘begint een leven dat waardig is menselijk genoemd te worden met de ironie’.

Uit het verwijt dat ironie buitensluit, ontstond het idee om samen te werken met ‘een groep die echt ver van ons afstaat’, legt acteur Vincent Rietveld (44) van De Warme Winkel uit. Realitysterren zoals Versprille dus, bij wie je niet met Kierkegaard hoeft aan te komen, of met kaartjes voor een theatervoorstelling.

null Beeld Ivo van der Bent
Beeld Ivo van der Bent

‘Wij zien dat buitensluitende element als een complicerende factor: we vinden het lekker om soms tegen hogere kunst aan te schuren, die natuurlijk altijd refereert aan een hele wereld die Jan met de pet niet kent.’ Hoe zou het zijn om samen de mechanismen van ironie te onderzoeken, en misschien wel een ironie te vinden die universeel is?

Een week voor de première in het Internationaal Theater Amsterdam vertelt Lesley Versprille aan actrice Hannah Hoekstra (34) wat ze dacht toen ze voor het eerst de repetitieruimte van De Warme Winkel binnenstapte, een antikraakpand op een industrieterrein in Amsterdam. ‘Ik dacht: wat is dit voor een ongeorganiseerd zootje?’

Hoekstra: ‘Had jij ook ergens kunnen binnenlopen en denken: nee, dit ga ik niet doen, ik ben weg?’

Versprille: ‘Túúrlijk!’

Hoekstra: ‘Waarom ben je gebleven?’

Versprille: ‘Nou, ik vond het sowieso een uitdaging. En ik vond jullie allemaal heel gezellig. Jullie zijn geen types waarmee ik in het normale leven ooit zou omgaan.’

Hoekstra: ‘Rare, vieze, stoffige theatertypes!’

Versprille: ‘Nee, niet per se raar of vies! Maar gewoon: niet mijn type mensen. Vriendinnen van mij hebben net als ik een flared legging aan, een leuk bloesje. Die dragen geen baseballpetje en een baseballjack, zoals jij. Ze zijn allemaal girly girly, hakjes, lipglossje. Ik zag dit als een leuke manier om andere mensen te leren kennen, met een heel ander leven. Er was op de een of andere manier meteen een klik. Dat had ik eigenlijk niet verwacht.’

Hoekstra: ‘Dat is ook omdat jij ervoor openstaat hoor!’

Versprille: ‘Nou ja, het had zomaar gekund dat jullie door Ex on the Beach een vooroordeel over mij hadden. Zo van: wat is dit voor raar kind? Dat voelde ik niet. Jullie waren aardig en enthousiast. Jullie zijn lekker makkelijk, dat viel me meteen op. Als in: ongeordend. Ik hou juist van structuur, maar jullie zijn van het improviseren. Ik vraag me de hele tijd af: moet er niet een planning zijn?’

Hoekstra: ‘Dat snap ik als geen ander.’

Versprille: ‘Ik moet dat loslaten. Ik ga nu gewoon mee in jullie flow.’

Hoekstra: ‘Ik heb daar veel respect voor. Het is toch véél makkelijker om te denken: doei, zoek het lekker uit met die vieze zooi?’

Versprille: ‘Dat denk ik soms ook wel. We gingen hier kostuums passen, fluorbikini’s die al door iemand anders waren gedragen. Sorry, maar ik vind dat vies.’

Hoekstra: ‘Dat is ook vies.’

Versprille: ‘Maar ik dacht: oké, let it go, geen probleem, we gaan het gewoon doen, ik ga douchen als ik thuis ben. Even dat verwende gedrag opzij. Ik ben helemaal uit mijn comfortzone.’

Wat die gedragen bikini’s betreft: in een pre-pandemisch leven stond de première van Een oprechte ode aan de ironie gepland voor 15 maart 2020 – drie dagen na de verplichte sluiting van de theaters. De cast is intussen veranderd, door andere plannen, door zwangerschappen. Jørney Hendrikx speelt bijvoorbeeld niet meer mee, zij verwacht een kind met haar vriend die ze in Ex on the Beach leerde kennen en is vervangen door Shirley Cramer.

In de oorspronkelijke cast, zegt Vincent Rietveld, zat een deelnemer van Temptation Island die het woord ironie nog nooit had gehoord, en die er ook helemaal niets van zei te begrijpen. ‘Maar ere wie ere toekomt: wij gebruiken misschien zestig woorden per uur die zij nog nooit gehoord hebben, zij gebruiken er ook een stuk of twintig die wij nog nooit gehoord hebben.’

Het gaat er soms pesterig aan toe. ‘En daar hebben we dan discussie over. Wat is nu eigenlijk eerlijker? Moet je het woord uitleggen en dat is dat, of mag ik er ook een beetje om lachen, omdat ik er met mijn achtergrond en bagage van uitga dat iedereen dat woord wel kent? Lesley en Shirley lachen mij óók uit als ik niet weet wat een reel op Instagram is.’

Op dat spanningsveld is de voorstelling gebouwd. Rietveld: ‘Het schuurt, ook op het gebied van verantwoordelijkheid. Wij maken toneel met hen, maar het theater is ‘onze arena’. In de schouwburg zit hoofdzakelijk ‘ons’ publiek, dat misschien deels ook wel ‘hun’ publiek is – dat weet ik niet.’

Guilty pleasure

Uit een overlappende arena – die van kranten als de Volkskrant – zijn analyses afkomstig over de ironische aantrekkingskracht die realityprogramma’s met hun ironische voice-overs hebben op veel kijkers die er zelf nooit aan zouden meedoen. Niet voor niets sleet zender RTL5 Temptation Island jarenlang als guilty pleasure – plat vermaak dat niet in lijn is met je verder héél goede smaak.

‘Alles is volvet’, schreef Loes Reijmer in 2019 over Temptation Island in de Volkskrant. ‘De opgespoten lippen, nepwimpers, tatoeages, opgepompte borstkassen en shots waarin de verleiders (m/v) hun glimmende lijven tonen.’

Uit een onderzoek van Stichting KijkOnderzoek was gebleken dat 55 procent van de kijkers minstens havo had afgerond. ‘De verleiders zijn in het dagelijks leven vuilnisman, hostess of havenarbeider. Er zit dus verschil tussen de kijkers en de deelnemers’, analyseerde Reijmer, en niet alleen qua opleidingsniveau. ‘De stellen willen een beetje ongeschonden uit de strijd komen, wat betekent: niet vreemdgaan of onaardige dingen over elkaar zeggen. De kijkers – en de makers dus ook – hopen natuurlijk dat ze dat wél doen.’

Hannah Hoekstra: ‘Ik vind Temptation Island een ongelooflijk goed programma, en dat zeg ik zonder ironie. Ook al zou het allemaal in scène zijn gezet, het is als een Griekse tragedie waarin alle grote emoties passeren: liefde, verdriet, verlies. Als kijker zit je er dicht bovenop. Dat vind ik er heel fascinerend aan. Ik heb er ook wel bewondering voor, dat mensen die emoties durven te laten zien op tv.

‘Die verschillen in opleidingsniveau tussen kijkers en deelnemers zijn alleen maar verwerpelijk op het moment dat je als kijker een moreel oordeel hebt over de deelnemers. Ik vind ze soms onhandig, en er worden weleens opmerkingen gemaakt waarvan ik denk: beter zeg je dit niet. Maar mijn leven is niet beter dan dat van hen. Het is gewoon anders.’

Versprille: ‘Ik denk over dat soort dingen helemaal niet na. Ik vind het gewoon een leuk programma, daarom kijk ik ernaar. Ik herken mezelf in de mensen die eraan meedoen – dat was ook al zo voordat ik er zelf aan meedeed. We hebben dezelfde levensstijl, we lijken op elkaar.

‘Er wordt vaak gedacht dat je wel dom moet zijn om mee te doen aan Ex on the Beach. Mensen met wie ik tijdens het uitgaan in gesprek raak zeggen het vaak letterlijk: ‘Jij bent helemaal niet zo dom als ik dacht.’ Dan denk ik: hoezo ben je er überhaupt vanuit gegaan dat ik dom ben?’

Hoekstra: ‘Ik ben wel benieuwd of het theaterpubliek dat deze programma’s niet kent, vat waarnaar we in de voorstelling verwijzen. Dat is bij ironie toch essentieel, dat je begrijpt waarnaar verwezen wordt.’

Versprille: ‘Ik vraag me ook af of mijn vrienden het gaan begrijpen hoor. Zij vinden het hilarisch dat ik straks in het theater sta. Ze denken dat ik mezelf voor schut ga zetten, dat ik mijn tekst vergeet. Ze komen kijken in de hoop dat ze mij kunnen uitlachen.’

Hoekstra: ‘Denk je dat ze daarna nog een keer naar het theater gaan?’

Versprille: ‘Nee, ik weet eigenlijk wel zeker van niet. Ze gaan liever lekker naar de club, of naar een festivalletje. Ze vinden theater zonde van hun geld.’

Hoekstra: ‘Ik ben ook benieuwd hoe wij over een week over ironie praten, als we weer gerepeteerd hebben. Bij mij roepen voorstellingen waarin ik speel altijd vragen op, zoals wat het betekent het om een mens te zijn. Hoe moet ik mij gedragen ten opzichte van andere mensen op de wereld? Misschien krijg jij over een week ook wel zulke gedachten. Dat zou toch grappig zijn?’

Versprille lacht hard: ‘Sorry hoor, maar wat het betekent om een mens te zijn? Hallo, je bent toch gewoon mens? Je leeft, wees blij, klaar.’

Hoekstra: ‘Ik zou soms wel willen dat ik ook zo kon denken hoor.’

Vincent Rietveld kan al wel uittekenen wat na afloop de discussie zal zijn, in de foyer en in de kranten. ‘Er zullen mensen zijn die vinden dat het echt niet kan, realitysterren laten spelen in een voorstelling die ze misschien niet helemaal begrijpen. Maar is dat niet ook badinerend naar iemand als Lesley toe, om voor haar te bepalen wat wel of niet oké is?’

Kloof

De tweede helft van de voorstelling zou critici ook zomaar op andere gedachten kunnen brengen. ‘We leven nu eenmaal samen, dus je kunt elkaar maar beter opzoeken, botsen en fouten maken dan helemaal alleen zijn en jezelf onthouden van het verhouden tot anderen. Misschien is niet iedere kloof te dichten, maar kunnen we wél ontzettend veel lol hebben door samen een podium te delen.’

Daar gaat het Lesley Versprille in ieder geval om, zegt zij: het plezier. ‘Moet je alles begrijpen om er plezier aan te beleven? Deze voorstelling is ironisch bedoeld richting Temptation Island en Ex on the Beach, en ik maak mezelf een soort van belachelijk op het toneel door daar grapjes over te maken. De makers nemen mij serieus, maar wie zegt dat het publiek dat gaat doen? Voor De Warme Winkel hoop ik dat de voorstelling wordt gewaardeerd. Maar mij interesseert het eigenlijk niet of er mensen komen kijken en hoe ze naar mij kijken. Ik vind het zelf leuk.’

Waar zij eigenlijk wel benieuwd naar is, nu ze erover nadenkt: ‘Een seizoen van Ex on the Beach met heel andere types dan ikzelf. Vrouwen zonder make-up, die boeken lezen, met een baseballpet of een knotje op hun hoofd, mensen die niet van de lipgloss-flared legging zijn. Dat zou ik nou echt fantastisch vinden.’

Een oprechte ode aan de ironie, première 30/10 in Internationaal Theater Amsterdam. Tournee tot en met 8/12.

Moreel oordeel

Iedere ironische uitwisseling bestaat uit een gezegd deel en een ongezegd deel, legde cultuurfilosoof Eva Sancho Rodriguez eerder in deze krant uit, waarbij het ongezegde zwaarder weegt dan het gezegde en context en voorkennis belangrijk zijn. Ironie functioneert door een ongezegd oordeel, en dat maakt het spannend. ‘Als jou gevraagd wordt om door middel van ironie iets te begrijpen waar een moreel oordeel in zit, dan moeten jij en de spreker dat oordeel delen om het onuitgesproken te begrijpen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden