Column Arnon Grunberg

In de vijand vinden wij de zin van het leven

De geschiedenis van de mensheid blijft onbegrijpelijk als wij de primaire zingeving, de behoefte aan een vijand, ontkennen

De serie van Fokke Obbema in de Volkskrant waarin hij mensen vraagt naar de zin van het leven is mooi. Ik lees die serie eerder dan het nieuws en dat terwijl nieuws, of wat daarvoor doorgaat, plicht, plezier en walging ineen is.

Geluk, genot en eeuwigheid vereisen nauwelijks zingeving. Alle zingeving is een poging het lijden van betekenis te voorzien. Wie al zijn krachten nodig heeft om te overleven, zal zich ook niet bekreunen om de vraag: waarom?

Mijn vriendin stuurde me een filmpje van een haas die achterna wordt gezeten door wolven. Voor de haas is de vlucht het leven en de zin ervan. In zekere zin zijn wij allemaal hazen.

Daarmee wil ik niet in een hobbesiaans wereldbeeld vervallen waarin de mens slechts wolf zou zijn, maar tussen empathie door is de mens altijd ook wolf, zelfs als er niet wordt doorgebeten. Empathie is overigens zelden volstrekt altruïstisch, er zit meestal een beloning aan vast: empathie is tevens overlevingsstrategie.

De ander kan je vernietigen of je leven onmogelijk maken (mishandeling, terreur, onderdrukking) en in de altijd aanwezige mogelijkheid dat je leven wordt ontkend of vernietigd, schemert zingeving.

Oftewel, in de vijand vinden wij de zin van het leven. Wie leeft voor de liefde, bestrijdt ook de afwezigheid van liefde. Wie zijn leven in dienst stelt van het bestrijden van onrecht, zal dat onrecht op een gegeven moment nodig hebben. De geschiedenis van de mensheid blijft onbegrijpelijk als wij deze primaire zingeving, de behoefte aan een vijand, ontkennen.

Een vriend van me vertelde me een waargebeurde anekdote. Hij was in behandeling bij een psychiater, omdat hij ervan overtuigd was dat de maffia achter hem aan zat.

Op een dag zei de psychiater tegen hem: ‘Zát de maffia maar achter je aan, dan stelde je tenminste iets voor.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden