het eeuwige leven Martien van de Weijer (1923-2018)

In de laatste jaren van Martien van de Weijer kwam de oorlog ineens weer centraal te staan

Als verzetsman pleegde Martien van de Weijer sabotageacties en liet hij een Joods jongetje registreren als zijn eigen kind.

Martien van de Weijer Beeld Oisterwijk in beeld

Achteraf vond hij het heel erg naïef om als verzetsstrijder in de oorlog een dagboek bij te houden. Als de Duitsers hem hadden opgepakt en het dagboek hadden gevonden, hadden anderen gearresteerd kunnen worden. Maar toen stond hij er niet echt bij stil, hoewel hij voor zekerheid wel in het begin had geschreven dat ‘van de neergeschreven verhalen niet alles moest worden geloofd’.

De Haarlemmer Martien van de Weijer was actief in het Brabantse verzet, waar hij in die tijd was ondergedoken om aan de Arbeitseinsatz te ontkomen. Als verzetsman verdonkeremaande hij de bevolkingsregistratie, liet treinen ontsporen, handelde in wapens en distribueerde illegale kranten. Maar er zaten ook opmerkelijke acties bij, zoals het in brand steken van een Duitse militair met een flesje fosfor en het saboteren van landbouwmachines om de Duitse voedselvoorziening te treffen. Van de Weijer trouwde op papier om een Joods jongetje, Gideon (‘Baruch’) Mechanicus, te redden door hem als zijn eigen kind te registreren. Na de oorlog zou hij elektrotechniek studeren in Delft en op de ontwikkelingsafdeling van Philips gaan werken. Hij overleed op 17 november na een leven waarin de laatste jaren ineens de oorlog ook weer centraal kwam te staan.

Van de Weijer werd in 1923 geboren in een katholieke familie van twaalf kinderen. Zijn vader was een absolute autoriteit waar de kinderen erg tegen opzagen. Hij zou later onderwijsinspecteur worden en met het gezin aan de Kleine Houtstraat in Haarlem gaan wonen. Hier ging Martien – het negende kind – naar het katholiek jongenslyceum. Hij was vast voornemens in het klooster te treden (ook drie andere kinderen kozen voor een religieus leven) toen hij in 1943 voor werk naar Duitsland dreigde te worden gezonden. Hij kon onderduiken bij de kloosterorde van de kapucijnen in het Noord-Brabantse Biezenmortel, waar zijn broer Hein al was ingetrokken, en later bij verschillende families in Udenhout en Haaren.

Ook zijn broer Frans, die geweigerd had als student de loyaliteitsverklaring te tekenen, voegde zich hier bij hem. Ze kwamen in contact met het verzet, waarmee ze een spectaculaire overval uitvoerden op het gemeentehuis in Haaren. Ook werd een NSB-verrader neergeknuppeld en een Canadese piloot geholpen.

Begin 1944 werd hij gearresteerd, waarbij hij kans zag belastende materialen door de wc te spoelen. Uiteindelijk werd hij naar een gevangenis in Den Bosch gebracht, waaruit hij wist te ontsnappen. Daarna hoorde hij dat zijn moeder was overleden. ‘Dat was voor mij heel dramatisch. Daar ben ik nooit overheen gekomen’, zei hij. Nog in de oorlog pakte Martien een studie op voor priester bij een abdij in Heeswijk, maar hij bleef actief in het verzet. Na de bevrijding begon hij te twijfelen aan zijn roeping. Hij werd verliefd op de dochter van een hotelier in Oisterwijk. Met haar zou hij trouwen en vijf zonen krijgen.

Bij zijn reizen voor Philips ontmoette hij in Japan zijn tweede grote liefde, Sumiko Kariyone, met wie hij na zijn pensioen in Engeland ging wonen. Hij stortte zich op genealogie en zocht de hele stamboom van zijn familie uit tot de 14de eeuw.

Het dagboek hield hij zeventig jaar lang voor zichzelf. In 2016 besloot hij samen met zijn zoon Paul van de Weijer toch het boek te gaan bewerken. ‘Mijn vader beschouwde het boek als de laatste kans om de gemeenschap kennis te laten nemen van zijn oorlogservaringen’, aldus Paul van de Weijer. Er werd ook een televisiedocumentaire van gemaakt door een aantal Oisterwijkers die deze geschiedenis levend wilde houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.