Film

In de animatiefilm ‘Waar is Anne Frank’ komt Kitty, het dagboek zelf, tot leven

In de film van Israëliër Ari Folman volgen we Kitty, die wil uitvinden wat er met Anne is gebeurd. De film is kritisch op het huidige vluchtelingenbeleid, ook in Nederland.

Rob van Scheers
Uit de animatiefilm Waar is Anne Frank  Beeld
Uit de animatiefilm Waar is Anne Frank

Het is een literaire vondst van jewelste. In de nieuwe animatiefilm Waar is Anne Frank van de Israëlische regisseur Ari Folman komt Kitty tot leven. Kitty, dat is natuurlijk Anne’s imaginaire vriendinnetje aan wie zij haar dagboek opdraagt: ‘Lieve Kitty.’ Kitty heeft in de film rood haar, is net als Anne ook een halfwas van een jaar of 13, en met haar komst krijgt het bekende onderduikverhaal een geheel nieuw vertelperspectief. Knap.

Als beste vriendin reist Kitty door heden en verleden. Ze wil uitvinden wat er de laatste zeven maanden in het leven van Anne en haar familie is gebeurd. En vooral ook: wat er vandaag over is van Annes menslievende boodschap. Dat valt tegen, want de film – die zich richt tot scholieren – is opvallend kritisch over het huidige vluchtelingenbeleid, ook dat van Nederland.

Zo komt Kitty terecht bij een groep uitgeprocedeerde asielzoekers in Amsterdam die ondergronds een hele samenleving hebben opgebouwd. Daar zal nog wel enige discussie over ontstaan als Waar is Anne Frank op 7 april uitkomt in de bioscoop. Maar eerst is de film op 30 maart de opening van het Kaboom Animatie Festival 2022 met een feestelijke Nederlandse première in Eye.

Ari Folman  Beeld Getty
Ari FolmanBeeld Getty

Van Ari Folman (geboren in Haifa; 59 jaar oud) weten we dat hij de zaken graag op scherp zet, en als kunstenaar is dat uiteraard zijn goed recht. Hij maakte naam met de animatiefilm annex graphic novel Waltz with Bashir (2008), waarin hij op zoek ging naar zijn eigen verdrongen herinneringen als militair aan de Libanon-oorlog van 1982. De crux: ‘Het is de eerste dag van de oorlog. Ik ben net 19. Ik scheer mij nog niet eens. We rijden in konvooi een weg af, boomgaarden aan een kant, de zee aan de andere kant, en we schieten. Ik heb geen idee op wie wij schieten. We vuren als idioten tot de zon ondergaat.’

Centraal staat het bloedbad in de Palestijnse vluchtelingenkampen van Sabra en Shatila, nabij Beiroet, aangericht door een christelijke Falangisten-militie. Tussen de 700 en 3.500 burgers werden gedood, het Israëlische leger liet hen begaan. Folmans trauma is enigszins vergelijkbaar met ons eigen trauma over Srebrenica. Door te spreken met collega-veteranen en journalisten die erbij waren, keerden de angstaanjagende herinneringen langzaam terug.

Zijn indrukwekkende vertelling werd genomineerd voor een Oscar. Folman liep met Waltz with Bashir vooruit op een trend, op het idee dat ook binnen animatie en in graphic novels alles mogelijk is. Toegepaste non-fictie. Films (en een strip) als Persepolis (2007) – over de grimmige Iraanse Revolutie van 1978 – , of meer recent het vluchtelingendocudrama Flee (2021) tonen aan dat animatie bepaald niet alleen maar licht amusement hoeft te zijn. Vandaag is animatie een andere manier van vertellen, waarbinnen de Grote Thema’s niet worden geschuwd. Met Folmans Anne Frank-film ligt het niet anders.

Waar is Anne Frank  Beeld
Waar is Anne Frank

Het was nog wel even de vraag of hij Waar is Anne Frank ook daadwerkelijk zou maken. Na zijn getekende sciencefiction in The Congress (2013) – naar de roman van de Pool Stanislaw Lem uit 1982; de film werd bekroond met een European Film Award – had Folman het wel even gezien met het tijdrovende genre van graphic novel en animatie. Totdat hij werd benaderd door het Anne Frank Fonds in Basel om iets met het dagboek van Anne Frank te doen. Naar eigen zeggen kon hij ‘als kind van Holocaust-overlevers deze eervolle opdracht niet weigeren’.

Eerst verscheen in 2017 het beeldverhaal Het achterhuis, in samenspraak met tekenaar David Polonsky. Dat was ter gelegenheid van het 70-jarig jubileum van het verschijnen van Het dagboek van Anne Frank. En nu, weer vijf jaar later, is er de animatiefilm. Het kostte ongeveer veertig (!) scenarioversies, en tijdens het schrijven drong de vluchtelingencrisis in Europa zich steeds meer op. Dat moest nadrukkelijk in de film komen, besloot Folman.

Opvallend: de titel eindigt niet met een leesteken, waar je dat wel zou verwachten. Het is: Waar is Anne Frank. De kijker mag van de regisseur zelf kiezen of er een ? of een ! achter moet. Misschien is ?! nog wel de beste oplossing, zo suggereert de film: Waar is Anne Frank nu?! – als in: nu we haar nodig hebben. Zoals Ari Folman in een aantal interviews stelt: ‘Anne Frank schreef haar dagboek niet in de hoop dat er scholen naar haar vernoemd zouden worden. Ze schreef het dagboek om mensen te beschermen.’

Kaboom Animation Festival, 28/3 t/m 3/4 in Utrecht, Amsterdam en online. Ari Folman is zogeheten artist in residence. Op 31/3 geeft hij een masterclass in Eye.

Kaboom

Kaboom is een relatief nieuw festival. In feite is het een voortzetting van het Holland Animation Film Festival (HAFF) dat in 1985 naar een idee van de gelouterde animator Gerrit van Dijk in Utrecht is begonnen. Een tweede, kleiner publieksfestival – Klik Amsterdam – startte in 2007. Beide initiatieven werden in 2019 samengevoegd tot Kaboom, in de hoop dat het nieuwe festival kan uitgroeien tot een stabiele factor in de internationale animatiewereld. Er zullen ruim 350 titels worden vertoond, waaronder Fortune Favors Lady Nikuko (2021) van Ayumu Watanabe over een moeizame Japanse moeder-dochterrelatie. My Sunny Maad (2021) van Michaela Pavlátová – de Tsjechische regisseur – gaat over de positie van vrouwen in Kabul. In de anarchistische Braziliaanse cultfilm Bob Spit – We Do Not Like People van César Cabral neemt punker Bob het op tegen de rest van de (apocalyptische) wereld.

Nederlandse stop-motion

Ook te zien op Kaboom, in Utrecht: de voorpremière van de eerste Nederlandse stop-motion-animatiefilm Knor van regisseur Mascha Halberstad. Het verhaal over een klein meisje met een grote bril dat een schattig biggetje van haar opa krijgt, heeft vele speelse lagen. Op het filmfestival van Berlijn werd de film eerder dit jaar alvast goed ontvangen. Knor komt vanaf 29 juni in de Nederlandse bioscoop, en is gebaseerd op het boek De wraak van Knor van Tosca Menten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden