'Ik wilde niet anders zijn'

Vanessa Henneman (31) kreeg van haar moeder een anti-autoritaire opvoeding. Haar eigen kinderen - van 3 jaar en acht maanden - wil ze de duidelijkheid geven die ze zelf heeft gemist: 'Ik leg ze niet op een feest onder een tafel op twee stoelen te slapen, wat ik zelf heb...

'Heb je de film Hideous Kinky gezien? Die gaat over een vrouw die in de jaren zeventig met haar twee dochtertjes door de Sahara reist op zoek naar een goeroe. Het ene meisje vindt het prachtig, het andere wil liever naar school. Op een gegeven moment vraagt het ene kind aan het andere: "What do you wanna be when you grow up?" Dan antwoordt het meisje dat liever naar school wil: "Normal."

'Dat meisje was ik. En mijn moeder, met wie ik de film heb gezien, herkende zich in de moeder uit de film. Maar we kunnen er niet echt over praten. We hebben een goeie, open relatie, maar ze heeft mij nooit gevraagd hoe ik mijn jeugd heb ervaren. Misschien vraagt ze het zich nooit af, of misschien kunnen wij dat soort gesprekken moeilijk voeren.

'Mijn ouders zijn uit elkaar gegaan toen ik vijf was. Ik ben opgevoed door mijn moeder, mijn vader zag ik weinig. Ik heb een echte mama gehad, geen carrièremoeder. Ik had heel erg een thuis. Maar af en toe trad ze op als actrice of als zangeres, en dan ging ik mee. Dat vond ik vreselijk, zat ik daar in de kleedkamer. Ik ging over l mee naartoe. Ik herinner me de cafés waar we waren, de jukebox, de tosti's.

'Toen ik heel jong was, liep ik in hippiekleren: bontjasjes en clownspakken. Maar ik wilde niet anders zijn. Ik wilde in lakschoenen lopen, met sokken tot de knieën, T-shirt in de broek en naar de camping in Zandvoort. Ik had een vriendinnetje dat op de camping in Zandvoort stond, maar dat soort dingen deden wij niet. Wij moesten weer naar Marokko.

'We gingen lange periodes op reis. Mijn vriend heeft het er wel eens over om in een busje op vakantie te gaan, maar ik denk: "Mij krijg je geen bus meer in." Ik vond het ook heel erg als mijn moeder me voor die reizen langer thuishield van school. Was ik een keer ziek, zei mijn moeder: "Blijf lekker thuis." Maar ik wilde naar school. Het was denk ik mijn houvast in het losse bestaan.

'Bij ons thuis was het open huis. Vrienden kwamen altijd bij mij, het was feest bij ons, ik had de leukste moeder, zei iedereen. Op de lagere school, de Montessorischool, hadden we niveaulezen, en dan deden de moeders mee. Moeders van andere kinderen waren een beetje dik, hadden makkelijke schoenen aan. Mijn moeder kwam in bont, kralen en lippenstift. Iedereen vond haar fantastisch, maar ik vond het vreselijk.

'Ik mocht ook alles, er was geen autoriteit. Bij vriendjes merkte ik dat er regels waren, dat je je handen moest wassen voor het eten, plassen voordat je een lange reis maakte. Dat vond ik zo'n onzin. Ik dacht: je weet toch zelf wel wanneer je je handen moet wassen of naar de wc moet? Die blinde autoriteit begreep ik niet. En toen ik later ging werken, had ik nog moeite ermee om te gaan.

'Er werd veel aan mijn eigen verantwoordelijkheid overgelaten. Er werd over alles gesproken, we besloten samen. We waren vrienden, dat was typerend voor die tijd. Het was anti-autoritair, en mijn moeder deed het absoluut vanuit de gedachte dat het goed was, haar leven is mijn opvoeding geweest. Die hele generatie dacht dat ze het goed deed. Mijn generatie is er relativerender in, denk ik. Ik ga er tenminste vanuit dat ik in de opvoeding van mijn kinderen fouten maak.

'De kritiek die ik heb, is dat ik geen pubertijd heb gehad. Er was niks om me tegen af te zetten, het veerde mee. Terwijl je zo'n strijd juist nodig hebt om je persoonlijkheid te vormen. Je raakt emotioneel verwend als je nooit een keer nee krijgt. Het was een fantastische tijd hoor, toen ik een jaar of twaalf was, helemaal fantastisch. En toch wil niet dat mijn kinderen het meemaken. Omdat het ook gevaarlijk kan zijn.

'Toen ik twaalf was ging mijn moeder zes weken weg. Mijn vader zou een oogje in het zeil houden, maar dat verzoek liep via mij, dus daar kwam niks van terecht. Ik kreeg driehonderd gulden om van te leven, en daar kocht ik een spijkerbroek en een fiets van. Ik ging wel naar school, maar verder leefde ik als iemand van achttien. Met een vriendin rolerskaten en na afloop met de pet rond. Daar leefden we van.

'Het schokkendste voor de omgeving was dat ik op mijn dertiende een vriendje van achttien kreeg. Mijn moeder vond dat goed en haalde hem in huis. Op mijn veertiende was ik aan de pil.

Daar heb ik het later wel met mijn moeder over gehad, ze zei: "Je was zo heftig in die tijd, je was onhoudbaar." Misschien was haar houding dus goed, was het anders slechter met me afgelopen.

'En ik blowde. Mijn moeder deed dat zelf ook, dus ze zal gedacht hebben: op welke grond kan ik jou dat verbieden? Ik zou tegen mijn kind zeggen: daarvoor ben ik veertig en jij twaalf. Maar toen ik twaalf was, had ik het gevoel dat ik volwassener leefde dan nu. Ik had het allemaal al meegemaakt. Ik herinner me een discussie met mijn moeder en vrienden van haar, ik zei: "Jullie zijn vastgeroest, ingekapseld door de tijd." Ik wist het allemaal.

'Wat je normaal gesproken in je pubertijd meemaakt, kreeg ik later. Tus sen mijn twintigste en 25ste heb ik een rottijd gehad. Ik had het gevoel dat mijn leeftijdsgenoten hun leven hadden geregeld, sommigen hadden al een baan, en ik zat nog met vriendjes en familie te rommelen. Ik zat op de Film academie in Londen en voelde me eenzaam. Toen ging ik op mijn bek.

'Aan de ene kant werd ik in mijn jeugd losgelaten. Mijn moeder had een groot vertrouwen in me, dat vind ik positief. Aan de andere kant werd ik niet losgelaten, moest ik haar vriendin zijn. En die symbiose heb je niet zo snel met iemand anders. Bij vriendjes zocht ik dus meer intimiteit dan erin zat. Het maakte me niet gelukkig.

'Misschien ga ik nu met mijn kinderen om zoals ik het voor mezelf had gewild. Misschien deed mijn moeder het wel goed, maar heb ik iets gemist, een soort duidelijkheid waardoor ik zo snel volwassen moest zijn. Ik ben voor rust en regelmaat. Mijn kinderen gaan op gezette tijden naar bed, ik leg ze niet op een feest onder een tafel op twee stoelen te slapen, wat ik zelf heb meegemaakt.

'Mijn moeder zegt het niet, maar ik voel dat ze denkt: doe niet zo burgerlijk. Laatst zei ze: "In Italië gaan de kinderen om twaalf uur naar bed." Dan zeg ik: "Maar we wonen niet in Italië." Het is altijd een gevaarlijk punt. Eén keer heeft het tot een conflict geleid. Zij vindt dat ze als oma mijn regels niet hoeft te hanteren. Maar ze past één keer in de week op Robin, mijn kind van drie, dus ik vind dat ze hem ook een beetje opvoedt. Hij moet bij haar gewoon om acht uur naar bed in plaats van elf uur, hij mag niet de hele dag voor de televisie hangen, hooguit één video per dag zien en geen limonade bij het ontbijt.

'Ja, dat zijn de regels - waar zijn ze goed voor. Dat hij niet de hele dag als een zombie voor de tv hangt, dat zijn tanden heel blijven. Je doet zo'n kind er geen plezier mee als hij op mag blijven tot wanneer hij wil. Dan krijgt hij veel te veel indrukken. Mijn moeder zei: "Ik heb ook een kind opgevoed." Ja, dat ben ik. En ik zei: "Maar ik wil het anders." Impliciet is dat kritiek op haar. Dat ligt dus te gevoelig, te emotioneel, voor ons allebei.

'Al met al ben ik goed terecht gekomen. Sinds vier jaar ben ik agent van acteurs, scenarioschrijvers en regisseurs, en ik studeer rechten. Raar genoeg ken ik meer zulke voorbeelden met wie het goed is afgelopen. Onze ouders waren intellectuelen, er was toch een soort common sense dat ze hun kinderen in de gaten bleven houden. En je ouders blijven je voorbeeld. We zagen ze losgaan, maar ze overleefden wel. Er zat ontwikkeling in. Als je dertig bent, zie je dat.

'Maar ik doe het anders. Ik wil mijn kinderen zelf meer laten ontdekken. Ik woonde in Amsterdam, had ouders die midden in het leven stonden, ze bespraken later zelfs hun relatieproblemen met mij. Dat zou ik nooit doen. Er moeten meer geheimen zijn tussen mijn leven en dat van mijn kinderen. Ik denk: ontdek zelf maar hoe het zit als ik later een oude vrouw ben.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden