'Ik wilde altijd leuker, beter, mooier'

Jessica Villerius maakte eerder de documentaire ‘Vel over probleem’, over meisjes met anorexia. Daar zou het bij blijven. Villerius, die zelf anorexia heeft gehad, wilde het onderwerp achter zich laten....

Zomer 2009. Een paar weken nadat Vel over probleem, de dan al veelbesproken KRO-documentaire over meisjes met anorexia, op tv wordt uitgezonden, krijgt de maakster ervan, Jessica Villerius, een telefoontje van de moeder van een van de geportretteerde meisjes. ‘Denise gaat dood’, zegt ze, ‘wat moet ik doen?’

Op de achtergrond hoort Villerius Denise gillen: ‘Zeg maar dat ik weer ga eten!’

Villerius had Denise diezelfde week nog gezien tijdens een bowlinguitje met alle meiden uit de film. Denise zag grijs, ze was apathisch, had holle ogen, af en toe had ze ademnood en hield ze haar hand op haar borst. Haar ouders wilden haar laten opnemen in het ziekenhuis, maar Denise (18) zei: ‘Ik ga niet.’ Die wist wat haar in het ziekenhuis te wachten stond. Sondevoeding.

Villerius: ‘En sondevoeding betekent voor een anorexiapatiënt: ik ben de controle kwijt. De controle over wat ik binnen krijg, de controle over mijn gewicht.’

Wat kon jij doen, aan de telefoon?

‘Ik heb gevraagd of ik Denise kon spreken. Ik heb tegen haar gezegd: ‘Je gaat nu naar het Sophia ziekenhuis, ik zie je daar.’ Op de stoep trof ik haar aan, met haar ouders. Ze kon amper lopen maar ze weigerde de lift naar boven te nemen. Ze wilde met de trap, nog even een paar calorieën verbranden. De artsen zeiden later: ‘Je hartslag was zo laag, als je nog een paar uur had gewacht, was je er niet meer geweest’.’

Vanavond wordt het tweede deel van Vel over probleem uitgezonden. Het was niet de bedoeling, zegt Villerius, dat er een vervolg zou komen. ‘Ik heb zelf anorexia gehad, na het eerste deel wilde ik het onderwerp achter me laten.’

Deel 2 kwam er toch, want Villerius hield contact met de meisjes en zag ze ‘een voor een afzakken’. ‘Niet alleen Denise. Ook andere meiden die waren opgelapt in het ziekenhuis, die in de beste klinieken voor eetstoornissen hadden gezeten, verloren als ze eenmaal buiten stonden binnen een paar weken tijd de helft van hun gewicht.’

Hoe kan dat?

‘Omdat ze door hun behandelaars worden losgelaten. Ze worden met eetlijsten naar huis gestuurd, maar verder is er geen nazorg. Met dit tweede deel wil ik de zorgsector wakker schudden: laat die meisjes niet los na een paar maanden therapie of als ze weer op gewicht zijn gebracht. Het duurt gemiddeld zeven jaar voor je van anorexia genezen bent.’

Jessica Villerius is 28. Ze was 15 toen ze zelf anorexia kreeg. ‘Ik heb echt naar een aanleiding moeten zoeken voor het ontstaan van mijn eetprobleem, maar ik heb niks kunnen vinden. Ik had een fijne jeugd,een druk sociaal leven, ik was op school redelijk populair. Ik was alleen extreem onzeker en perfectionistisch, ik was altijd bezig me te meten met anderen. Op een gegeven moment ben ik gewoon steeds minder gaan eten.’

Hoe weinig at je?

‘Op het dieptepunt: een handje walnoten en een glas lauw water.’

Hadden je ouders niks door?

‘Anorexiapatiënten kunnen – tijdens hun ziekte – heel goed mensen voor de gek houden. Als mijn moeder dreigde dat ik niet iets leuks mocht doen als ik niet lunchte, deed ik ’s middags alsof – mijn ouders werkten allebei dus ze konden het niet controleren. Dan maakte ik een tosti, smeerde ik ketchup uit over een bord, verkruimelde een beetje tosti erboven, en smeet de tosti vervolgens op het dak van de schuur. Heel ziek gedrag, eigenlijk.’

Op haar zeventiende, Villerius zat op de modevakschool, viel ze op een dag van haar stoel: black out. Ze werd met een ambulance opgehaald. ‘Ik viel in die tijd om de haverklap flauw. Ik zat onder de blauwe plekken.’

Zag je zelf niet dat je hulp nodig had?

‘Sterker: ik gunde het niemand dat ze een stempel op me konden plakken. Ik had het gevoel dat alle mensen om me heen het fijn vonden om te kunnen zeggen: Jessica is ziek. In mijn ogen was ik niet ziek. Ik vind het zelfs nu nog moeilijk om te erkennen dat anorexia een ziekte is.’

Een van de meisjes in Vel over probleem is Melanie. Ze heeft in een gespecialiseerde kliniek gezeten, maar als jij haar weer opzoekt weegt ze minder dan afgelopen zomer.

‘Melanie heeft op jonge leeftijd beide ouders verloren en heeft daarna bij pleeggezinnen gewoond. In de kliniek waar ze werd behandeld, besloten ze dat Melanie, als ze weer op gewicht was, een therapie voor rouwverwerking moest volgen. Daar zeiden ze: ‘Je eetprobleem parkeren we even, daar zijn wij niet voor opgeleid.’ Dus daar zat Melanie. Ze woonde alleen, ging een paar uur per dag naar haar rouwverwerkingstherapie, maar verder had ze niets te doen.’

In Nederland word je maar voor één probleem tegelijk behandeld, blijkt uit de documentaire.

‘Op maat gemaakte behandelingen bestaan niet. Terwijl er bij patiënten met anorexia vaak ook een ander probleem speelt. Post Traumatische Stress Stoornis, borderline, schizofrenie. ’

Waarom wordt die gecombineerde zorg niet geboden?

‘Omdat verzekeraars maar één behandeling per keer vergoeden. Omdat het te duur zou zijn. Maar weet je wat het kost om steeds weer in een anorexiakliniek te worden opgenomen? Zevenhonderd euro per dag. De kosten voor goede nazorg lijken me aanzienlijk lager.’

Villerius is er nooit zo erg aan toe geweest als de meisjes in haar documentaire, maar toch: ‘Op een dag viel ik flauw, boven aan een trap, en werd ik wakker in een ziekenhuisbed. Twee artsen stonden naast me. Ik hoor de een nog tegen de ander zeggen: ‘Ze heeft niks gebroken, maar ze heeft duidelijk zorg nodig. Ze heeft anorexia.’ Toen voelde ik me zó min. Een arts in een witte jas, die niet in het complot kon zitten van familie en vrienden die me een ziekte wilden aanpraten. Dat was de omslag. Ik nam me voor: ik ga niet door het leven als een meisje met een eetstoornis.’

Heb je hulp gezocht?

‘Nee, ik ben plannen gaan maken. Ik wilde naar Amerika, en ik heb mijn ouders ervan kunnen overtuigen dat het goed voor me zou zijn om daar een zomerstudie te doen. Met een mobiele telefoon op zak, voor als er iets mis zou gaan, ben ik vertrokken. Dat was het keerpunt in mijn leven.’

Waarom?

‘Omdat het me was gelukt om vanuit zo’n achterstand mijn droom te verwezenlijken.’

Haar leven na Amerika tekent een hoge mate van onrust: ze deed een businessopleiding aan de Hoge School van Amsterdam die werd betaald door Microsoft. ‘Ik werkte zestig uur per week in de buitendienst en ging tien uur per week naar school. In die tijd at ik nog steeds bijna niks. ’

Na twee jaar stapte ze over naar L’Oreal, toen naar het blad Miljonair. ‘Kwam ik op de moderedactie terecht, waar het alleen maar over eten ging. In die tijd was ik net aan de beterende hand.’ Weer een jaar later werd ze eindredacteur en samensteller bij SBS 6. In 2007 begon ze haar eigen productiebedrijf, Posh Productions.

Villerius: ‘Ik ben ontzettend prestatiegericht, op het fanatieke af. Ik leg de lat voor mezelf zó hoog, dat ik hem eigenlijk al jaren niet meer zie. Het is soms vermoeiend voor mezelf, maar daardoor krijg ik wel dingen voor elkaar die anderen niet lukken.’

In feite is je probleem niet opgelost. Het fanatisme waarmee je niet at, heeft plaatsgemaakt voor fanatisme in je werk. Ben je niet bang dat je jezelf net zo afbrandt als toen je anorexia had?

‘Ik ben gewoon op mijn best als ik tachtig uur in de week werk. Ik was als kind al altijd bezig, ik wilde altijd beter, mooier, leuker. Hard werken heeft niets met mijn eetverslaving te maken. Ik vind het ook een gezonde drijfveer voor een ondernemer.’

Ze heeft, zegt ze, tijdens het maken van het tweede deel van Vel over probleem alle regels van de journalistiek geschonden. ‘Ik ben mee geweest naar crisisopnames, ik heb meegehuild, ik ben gesprekspartner geweest voor ouders die het niet meer zagen zitten.’

Als kijker kun je het idee krijgen: de maakster is te betrokken om een onafhankelijk portret te maken.

‘En toch zou ik het weer zo doen. Ik heb geen interviews gemaakt, ik heb gesprekken gevoerd, en daarbij heb ik mezelf op dezelfde lijn geplaatst als de meisjes. Voor mij hoefden ze zich niet te schamen, niks op te houden. Had ik dat niet gedaan, dan waren ze nooit zo eerlijk geweest, dan hadden ze me net zo voor de gek gehouden als hun ouders en hun artsen, en gezegd dat het goed met ze ging, en dan had ik nooit het probleem van de nazorg aan de kaak kunnen stellen.’

Als mensen je nu vragen of je nog anorexia hebt, wat zeg je dan?

‘Nee. Maar eten blijft een probleem. Ik heb een veel kleinere maag, als ik met vrienden ga eten, maken ze er altijd een grap over: ‘Jes, neem jij een kindermenu?’ Maar ik heb nooit meer de behoefte te bewijzen dat ik weinig kan eten. Ik weet al dat ik dat kan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden