IK SCHAAM MIJ NIET

In stilte doen ze doorgaans hun werk, maar de commissarissen van de koningin hebben nog veel meer omhanden. De vele bijbanen van Hans Alders....

Het schrille licht van de mediaschijnwerpers viel woensdag op het eerbiedwaardige gezelschap van de commissarissen der koningin. Het weekblad Elsevier had uitgezocht dat de bestuurlijke elite een fijnmazig web van nevenfuncties over de polder had gespannen. Een groot deel van de commissarissen verdiende fors bij naast de uitkering van de Staat der Nederlanden, zijnde 120 duizend euro.

Toen de 'CdK's', zoals ze in het jargon heten, niet wilden vertellen wat ze precies bijverdienden, schiepen ze hun eigen hype. Communicatie-adviseurs waren niet geraadpleegd, zo leek het. Want de commissarissen hoefden niet te vertellen wat ze verdienden, ondanks hun prominente positie in de publieke zaak. Ze hadden namelijk 'recht op privacy', ze werden aangetast in hun 'mensenrechten'. Verantwoording afleggen? 'Alleen aan de inspecteurgeneraal der belastingen, zo zei de doyen van de CdK's, de Zeeuwse commissaris Van Gelder.

Een van pionnen van Hare Majesteit spande boekhoudkundig de kroon: Hans Alders (1952), commissaris der koningin van de provincie Groningen. Hij verdiende zijn salaris als commissaris er nog eens bij in een serie nevenfuncties.

Dertig jaar dient hij nu de publieke zaak, zonder in opspraak te komen. De autodidact Alders was Nijmeegs PvdA-politicus, secretaris van de Tweede-Kamerfractie onder de politieke leiders Joop den Uyl en Wim Kok, en als minister van VROM onder Ruud Lubbers in zijn derde kabinet (1989-1994). Was voor hij afreisde naar Groningen topambtenaar voor de VN.

Ineens, na drie decennia met onbesmet blazoen, was Alders one of the boys. We zitten vrijdagochtend op de achterbank van zijn dienstwagen op het traject Groningen-Utrecht. Alders heeft als altijd zijn lintje op de revers gespeld. We zijn op weg naar, hij moet er zelf om lachen, de werkgroep-Alders. Die komt overigens nog niet voor in het lijstje van Elsevier. Doelstelling van de werkgroep is verschillende overheden anders met elkaar te laten omgaan.

Het leek deze week wel of de jaren vijftig terug waren. Regenten die niet wilden vertellen wat ze verdienden, met een beroep op hun privacy. 'Moeten we als groep van twaalf commissarissen de enigen zijn die dat bekend maken? Voor ons is het principiële punt dat alle ambtsdragers dat doen.

U behoort met zijn twaalven voldoende levenswijsheid te hebben om te zeggen: wij doen het als eerste, de rest moet volgen. 'Niet de commissarissen er uitplukken, alleen omdat een journalist dat wil. Afgelopen donderdag heeft minister Remkes met de Tweede Kamer gesproken over het rapport-Dijkstal, waarin de aanbeveling staat dat alle nevenverdiensten openbaar worden gemaakt. De Tweede Kamer wil dat overnemen. Nou, we zijn nu dus op weg naar nieuwe spelregels, voor de héle groep.'

U hebt zo'n keurig imago. Doet die publiciteit u dan wat? 'Het doet me heel veel pijn, het raakt me in mijn integriteit. Het hakt erin, omdat ik met elke vezel die in mij is, verbonden ben met de publieke zaak. Dat wordt gezegd: nu begrijp ik waarom Alders voor de Zuiderzeelijn is: hij zal wel ergens commissaris zijn. Maar ik probeer juist met heel strikte normen dat soort verstrengeling te voorkomen.

'Maar het is waar: de overheid komt hierdoor weer in het verdomhoekje te staan. Ik zal dus veel tijd moeten investeren om het uit te leggen. Veel reacties komen per mail binnen, de meerderheid is negatief. Toch probeer ik het ze allemaal uit te leggen.

'Het gaat niet meer om de inhoud, het gaat over bedragen die wel of niet bekend zijn. Je bent ineens een 'grootverdiener' zoals de kop in het Dagblad voor het Noorden luidde.

'Vragen als: doet-ie er ook nog wat voor? Moeten mensen wel nevenfuncties hebben? Wat is wel en wat is niet aanvaardbaar. Die vragen worden niet gesteld, het gaat alleen nog maar over het bedrag en dan krijgt het iets smoezeligs. Die openbaarheid stoort mij niet, maar het luchtje dat er aan zit, zo van: het deugt niet.

'Bij nevenfuncties gaat het er om of het verenigbaar is met de belangen. Maar als ik over aandelen zou beschikken, moet dat dan ook openbaar? Wat dat kan strijdig zijn met een commissariaat. Ik leef nu naar de afgesproken spelregels. Ik kijk in de spiegel en vraag: Hans leef je daarnaar? En ik kan zeggen: ik leef daar naar. Het is allemaal gerapporteerd aan de provinciale staten, het wordt gewoon gepubliceerd in jaarverslag en op website.' Als in 1980 iemand had gezegd: Hans Alders is over een kwart eeuw commissaris der koningin en hij verdubbelt zijn salaris met neveninkomsten, wat zou u dan hebben gezegd? 'Waarschijnlijk had ik dat toen voor onmogelijk gehouden. Bijna alle benoemingen zijn het gevolg van ministers die me vragen of ik een bepaalde klus wil doen. Het is gebaseerd op mijn inmiddels opgebouwde kennis, deskundigheid en ervaring.'

Kunt u geen 'nee' zeggen? 'Jawel. Ik word soms gevraagd voor functies in het bedrijfsleven. Maar ik doe dingen die overwegend te maken hebben met de publieke sector of daar heel dicht tegenaan zitten. Dat heeft dan te maken met de pensioenen, de rechtsbijstand en de woningcorporaties. Andere collega's doen dat anders, maar die maat neem ik mezelf. Soms zeg ik nee tegen een minister, omdat het niet in mijn agenda past. Doorslaggevend is dat ik moet kunnen begrijpen waarom ze me vragen. Niet vanwege mijn naam of functie, maar als ik met mijn kennis iets voor de publieke zaak kan doen, graag.'

Denkt u nou nooit als u het belastingbiljet invult: zijn de inkomsten voor de nevenfuncties nog wel in verhouding? 'Als je het op die manier voorbij ziet komen, dan heb je gelijk. Natuurlijk denk ik dan, is dit in verhouding? Maar dat speelt helevraagt.' maal niet als ja.' een minister mij Wat doet u met al dat geld? 'Ik ben helemaal niet bezig met het besteden ervan. Ik woon in een huis, ik leef, ga af en toe op vakantie, lees een boek. En ik houd over, Is het niet de ultieme emancipatie van de sociaal-democratie, dat mensen als Wim Kok en Hans Alders hun zakken weten te vullen, evenals sommige christendemocraten en liberalen? 'Misschien is dat zo, maar er zijn ook PvdA'ers die in het bedrijfsleven tegen heel andere salarissen werken. Daar is die financïele opdrijverij ingebouwd. We moeten ons in de publieke sector niet gaan vereenzelvigen met het bedrijfsleven.

'Zakkenvullen. . . Dan lijkt het erop dat je exclusief bezig bent met de vraag: hoe kom ik aan zoveel mogelijk geld door zo weinig mogelijk te doen. Ik moet recht overeind kunnen houden, dat daarvan geen sprake is. Ik heb niet kunnen vaststellen dat ik nu totaal onverantwoorde dingen doe.'

Wat moet de Nationale Sporttotalisator voor twintigduizend euro per jaar met uw expertise? 'Je hoeft er niet voor te kunnen gokken, tot voor kort wist ik niet wat een kraslot was. Maar het gaat om het wegzetten van het geld voor goede doelen. Typisch Nederlands, gokken voor het goede doel.'

En bij pensioenfonds PGGM krijgt u vijftigduizend euro per jaar. 'Daar keek ik ook van op, ja. Toen ik dat hoorde nadat ik had bewilligd in het verzoek, vond ik dat indrukwekkend. Werknemers en werkgevers hebben daar goed met elkaar over gesproken.'

Brengen de commissarissen der koningin Beatrix niet in verlegenheid met dat gedoe over die bijbanen? 'Wij willen haar zeker niet in verlegenheid brengen. Ik heb er nooit met haar over gesproken, dus ik weet het niet. Misschien kijkt ze er wel zo'n beetje tegenaan als ik doe. Er wordt een artikel de wereld in geholpen met veel tam-tam. Het heeft iets lekkers en had zo in de Privé of Story kunnen staan.'

Kom! U moet transparant zijn voor de burger die vertrouwen wil houden in de overheid. Maar wat roepen de heren en die ene dame in koor: 'Privacy!' 'We gaan het nu ook openbaar maken, er komen nieuwe spelregels.' U bent groot geworden door de PvdA. Betaalt u de maximumcontibutie? 'We hebben gewone contributie en een voor politieke ambtsdragers. Die is vrij hoog en die betaal ik. Dat is per jaar 2500 euro.'

Hoe ziet uw werkweek eruit? 'Die is van maandag tot en met zondag. Mijn functie als commissaris is meer dan veertig uur in de week. Daarnaast zijn er weken bij dat ik minstens twintig uur aan andere dingen besteed. Als je dit ambt vervult, ben je beter in staat om dingen handig in de tijd te combineren.

'Als CdK heb ik mijn collegevergaderingen, die bereid ik voor. Ik ben sparringpartner voor de andere collegeleden. Ik heb een eigen portefeuille. Zo ben ik voorzitter van het Zuiderzeeproject.

'Voor heel veel mensen ben ik een soort ombudsman. Mensen komen tussen wal en schip en melden zich bij mij. En ik probeer steeds conflicten op te lossen zonder dat iemand in de gaten heeft dat er heisa is. Dat is mijn week en daarnaast doe ik die andere dingen.' Joop den Uyl zei: we moeten de boel bij elkaar houden. Hij was uw leermeester. Hierdoor komt de overheid toch onder druk? 'Ik weet niet of dat zo is, maar ik zie dat mensen een afkeer krijgen van degenen die in de publieke zaak werken. Dat is een van de allegrootste problemen, dat mensen het idee hebben dat ze er niet toe doen. Wat ze ook doen, het helpt niet voor hun gevoel. Dat zou iedereen in de publieke sector een gruwel moeten zijn.'

U wordt benoemd. Maar denkt u dat commissarissen der koningin de electorale toets kunnen doorstaan met dit soort nieuws? 'Ik zou met opgeheven hoofd het strijdperk ingaan. En als ik kijk naar Relus ter Beek (CdK van Drenthe) of Ed Nijpels (CdK van Friesland), dan zijn dat mensen die de kiezer tegemoet durven te treden. Bij ons speelt dat niet. Wij worden achter de hand gehouden om de gekozen burgemeester in goede banen te leiden.'

Wat zouden ze in de zeepfabriek waar uw vader werkte, van deze affaire hebben gezegd? Zou u ze plat krijgen? 'Ik denk wel dat ik op de zeepkist moet gaan staan om het te proberen. Gewoon door het verhaal te vertellen. Dan zullen ze nog zeggen: moet daar dan voor worden betaald? Ook die discussie valt te voeren. Ik zal alleen niet zeggen dat ik me schaam voor wat ik doe. Want ik scháám mij niet en ik kán het uitleggen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.