null

InterviewJe kunt het maar één keer doen

‘Ik moest zo hard huilen dat ik bijna omviel’

Beeld Krista van der Niet

Tuurlijk, dood gaan we allemaal. Maar afscheid nemen kan op veel manieren: hóé je het doet, maakt nogal wat uit. In deze serie spreekt Barbara van Beukering nabestaanden over het stervens-proces van hun dierbaren.

Els Kiekens, andragoloog, overleed in 2011 op 52-jarige leeftijd aan de gevolgen van borstkanker. Ze was getrouwd met Erik Koenders (stukadoor, nu 56) en was de moeder van Amando (35), Pim (23) en Mira (25).

Mira: ‘Ik was 8 en ik fietste met mijn moeder van school naar huis toen onze sturen in elkaar raakten, waardoor we vielen. Mijn moeder kreeg een blauwe plek op haar borst en een bobbel. Toen die na een paar weken niet wegging, verwees de huisarts haar door naar het ziekenhuis. Ik weet niet waarom, maar ik ging mee. Misschien was het woensdagmiddag en had ik vrij. Ik zat op die poli te wachten toen mijn moeder naar binnen ging. De arts vertelde haar dat ze borstkanker had, met uitzaaiingen in de lymfeklieren. Toen ze uit dat kamertje kwam vertelde ze me meteen dat de dokter had gezegd dat ze heel ziek was. Ik had nog nooit van kanker gehoord, maar ze legde uit wat het was en dat er een moeilijke periode zou aanbreken maar dat het wel goed zou komen. Mijn gevoel bij die situatie was niet heel heftig.

Ze werd doodziek van de chemo en wilde niet dat wij dat zagen. Met mijn vader ging ze naar vrienden om uit te zieken. Dan kwamen opa en oma een paar dagen oppassen. Ik vond het leuk als opa en oma me stonden op te wachten op het schoolplein, het was gezellig als ze er waren. Het moment dat ze kaal werd was voor mij het eerste moment dat ik doorhad dat ze echt ziek was. Daar schrok ik heel erg van.

Al met al heeft het hele behandelproces twee jaar geduurd. Toen werd ze schoon verklaard, en kreeg ze weer een normaal leven. Na vijf jaar was de kans heel klein dat het zou terugkomen en had ik bedacht om een surpriseparty voor haar te organiseren om te vieren dat ze definitief genezen was. Ik was net bezig met een lijstje met wie we uit zouden nodigen toen mijn vader binnenkwam om te vragen of ik even aan tafel kwam zitten. De toon van zijn stem en zijn gezichtsuitdrukking waren neerslachtig; ik wist meteen dat het mis was. Mijn ouders vertelden samen dat ze bij de arts waren geweest voor controle en dat het was uitgezaaid, er was gezegd dat ze ongeneeslijk ziek was. We moesten toen heel erg huilen met z’n vijven. Mijn moeder herpakte zich snel, ze was sterk en daadkrachtig. Ze legde meteen uit welk traject ze inging om zoveel mogelijk tijd te rekken.

Het begon toen weer van voor af aan. Dit keer ging ze tijdens de chemo niet meer het huis uit, omdat ik toen al 14 was. Ze werd ontzettend ziek, maar probeerde toch na een paar dagen altijd weer uit bed te komen. Een vriendin zei later dat ze zich nog kon herinneren dat mijn moeder altijd door het huis schuifelde.

Mijn moeder wist alles over de ziekte. Ze had jarenlang alles gelezen wat er te vinden was, alle blogs, alle ins en outs. Ze had goed nagedacht over hoe ze wilde sterven, ze wilde aan het eind de regie in handen houden. Ze had met haar arts uitvoerig besproken dat als het moment daar zou zijn, ze dan euthanasie wilde plegen.

Ik dacht dat ze meer tijd had en dat dacht ze zelf ook. Ze was bezig met fotoboeken voor ons drieën. Voor mijn oudste broer was het boek af, voor mij was ze begonnen met foto’s selecteren en voor mijn jongere broertje was er nog niks. Ze was erg georganiseerd, dus de snelheid waarmee haar ziekte voortschreef moet haar hebben overvallen.

Op een gegeven moment kreeg ze helse pijn, ze had morfinelolly’s, maar die werkten niet meer. In overleg met de huisarts is op een zondag de ambulance gekomen om haar naar het ziekenhuis te brengen. Ik heb de hele dag bij haar bed gezeten. Mijn moeder was aan het ijlen, dat vond ik eng want ik kende dat helemaal niet. We belandden in een rollercoaster, het ging opeens zo ontzettend snel. Maandag werd gesproken over een hospice en dinsdag bleek dat al helemaal niet meer te kunnen omdat het zo slecht ging dat ze niet meer vervoerd kon worden. Dinsdagavond zei mijn vader dat als ik nog dingen tegen mama wilde zeggen ik het snel moest doen. Ik heb toen op mijn kamer een brief geschreven. Woensdag werd ik ’s ochtends door mijn vader wakker gebeld. Hij zei dat ik mijn broertje wakker moest maken en dat we naar het ziekenhuis moesten komen omdat mama niet meer wilde. Ze had de arts gevraagd om euthanasie. Ik fietste met mijn broertje naar het ziekenhuis met de brief in mijn zak. Die middag heb ik de brief voorgelezen. Ze had haar ogen open en zei heel zachtjes: ‘Mooi.’ Maar er was niks meer van haar over, niet van haar warmte, niet meer van haar liefde die ze als moeder kon geven.

Mira en haar moeder Els Kiekens. Beeld privéalbum Mira
Mira en haar moeder Els Kiekens.Beeld privéalbum Mira

Wij zaten in de wachtkamer toen de behandelende arts en de SCEN-arts, degene die de euthanasie moet toetsen, binnenkwamen. Ze vertelden dat ze de procedure voor de euthanasie niet konden starten want mijn moeder was zo ziek dat ze het weekend niet meer zou halen. Voor euthanasie is een wettelijke termijn van vijf dagen verplicht. Iedereen was met stomheid geslagen. Er zat niks anders meer op dan palliatieve sedatie. Het allerergste wat mijn moeder kon overkomen was dat ze de regie niet meer in handen had op het einde. Haar speekselklieren waren ermee opgehouden, waardoor ze half lag te stikken, dus ze moest zo snel mogelijk uit haar lijden worden verlost. Wij stonden met z’n vijven om haar bed. De arts stond klaar om haar slaapmiddel en morfine te geven waardoor ze buiten bewustzijn zou raken. Ze was klaar om te sterven, maar ze wilde het niet zo, niet op deze manier. Mijn vader en mijn broer hielden haar handen vast, ze keek om zich heen en riep toen: ‘Dag lieverds!’ Met zo’n snik in haar stem en zoveel paniek, dat ze het bijna schreeuwde. Het was helemaal niet vredig, het was ontzettend naar en gehaast. Ik moest zo hard huilen dat ik bijna omviel en ik ben toen de kamer uitgelopen, naar de wachtkamer waar mijn oma en tante zaten.

Ze heeft nog twee dagen en nachten geleefd. Ze maakte enge geluiden, heeft nog één keer haar ogen open geslagen en ze is ook nog een keer rechtop gaan zitten. Het was precies waar ze zo bang voor was geweest en wat ze zichzelf en ons had willen besparen. Vrijdagavond werden we afgelost door haar beste vriendin. Toen we een kwartier thuis waren, werd mijn vader gebeld dat ze net overleden was. Het was een opluchting.

Twee maanden nadat ze was gestorven vond ik in de slaapkamer van mijn ouders een briefje in haar handschrift. Ze had daarop geschreven dat ik het zo moeilijk vond dat ze kaal was. Ik werd heel boos als ze geen hoed of petje wilde dragen. Ze wist niet wat ze daarmee aan moest. Toen ik dat briefje las, kreeg ik een tsunami aan schuldgevoel over me heen.

Wat een rotkind was ik dat ik heb laten merken dat ik me voor haar schaamde. Ik zou zo graag willen zeggen: ‘Mam, ik was een kind! Ik schaam me niet voor je, ik ben juist heel erg trots op je.’’

Van Barbara van Beukering verscheen onlangs het boek Je kunt het maar één keer doen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden