Zin van het levenCile Schulz

‘Ik ben als een hond zonder baasje, maar misschien is dat niet erg’

Cile Schulz: ‘Eenzaamheid hoort bij mijn leven, besefte ik. Waarom zou ik er nog bang voor zijn?’Beeld Jitske Schols

Cile Schulz (53), beleidsadviseur uit Arnhem, koos ooit bewust geen moeder te worden. Reflecterend op de zin van haar leven voelt dat soms als een onjuist besluit. ‘Iedere vorm van leven is een toevalstreffer, het had er ook niet kunnen zijn. Er is geen zin, anders dan voortplanting, en dat heb ik dus niet gedaan.’

Hoe kan het dat je uit alle macht probeert iets te ontlopen en op een kwade dag ontdekt dat je precies hebt gekregen wat je vreesde? Dat vraagt Cile Schulz (53) zich af. Ze studeerde literatuurwetenschap, was zelfstandig journalist en werkt sinds 2003 als cultureel beleidsadviseur.

‘Ik zat vorig jaar bij een voorstelling van Toneelgroep Oostpool waarin een van de acteurs zei dat hij zich voelde ‘als een hond zonder baasje’. Die zin kwam aan als een mokerslag. Ik werd misselijk, de tranen sprongen in mijn ogen. Van het ene op het andere moment voelde het alsof ik alles in mijn leven verkeerd had gedaan.’

Schulz besloot ooit geen moeder te worden: ‘Dat is een sterke drijfveer in mijn leven geweest, niet te worden zoals mijn moeder. Zelf geen kinderen krijgen leek mij een logische stap. Moederschap stond voor mij gelijk aan opoffering, eenzaamheid, verlies van identiteit en depressie.’

Haar moeder kreeg na de geboorte van haar derde kind een postnatale depressie; begin jaren zeventig werd die behandeld met valium en het advies rust te zoeken. Het gezin verruilde daarom Arnhem voor een afgelegen boerderijtje in Ruurlo. Achteraf het slechtste wat ze hadden kunnen doen. De depressie sleet dieper in en haar moeder wilde niet worden geholpen. ‘Ze stootte iedereen van zich af, uiteindelijk ook ons, mijn vader en twee broers.’ Ze zou na de scheiding nooit meer een relatie krijgen. ‘Ze eindigde eenzaam, rokend en tv-kijkend in een klein appartementje in Rotterdam, een te grote stad waar ze bijna niemand kende.’

Schulz’ overtuiging dat het gezinsleven niets voor haar was, raakte een paar jaar geleden op drift. Haar ouders overleden, ze brak met haar vriend met wie ze vijftien jaar was geweest en begon een relatie met een getrouwde man. ‘Dat heeft me geen goed gedaan. Hij koos voor zijn gezin. Juist toen begon ik te voelen hoezeer ik dat miste, onderdeel zijn van een groter geheel, ergens bij horen. Ik besefte dat ik mijzelf dat had onthouden. Uit angst voor de eenzaamheid van mijn moeder had ik me eenzaam gemaakt. Ik had het gevoel enorm te hebben gefaald.’

Wat is de zin van het leven?

‘Jules Deelder zei: ‘De zin van het leven ben je zelf.’ Iedere vorm van leven is een toevalstreffer, het had er ook niet kunnen zijn. Er is geen zin, anders dan voortplanting, en dat heb ik dus niet gedaan.’

Wat zegt dat over u?

‘Dat mijn leven feitelijk niet zoveel zin heeft. Zo voelt dat al lang. Ik heb moeite met de vanzelfsprekendheid waarmee ik er ben. Nooit heb ik het gevoel dat het klopt, mijn plek hier.’

De zin van het leven volgens onze lezers

‘Wat is de zin van ons leven?’ Met die vraag startte iedere aflevering van de interviewreeks die journalist Fokke Obbema in de Volkskrant publiceerde. Lezers kregen ook de kans om die vraag te beantwoorden in een interview met zichzelf.

Denkt u vaak aan de dood?

‘De afgelopen twee jaar regelmatig. Dat is het ultieme verdwijnen en daar verlangde ik naar. Als kind liep ik talloze keren weg. Om na een uur weer naar huis terug te keren, waar vaak niemand mijn afwezigheid had opgemerkt. Het afscheidsbriefje lag nog op de keukentafel. Ik zie daarin een analogie met zelfmoord, ook een soort weglopen, maar dan van jezelf.’

Wat weerhield u?

‘Ik sprak met mezelf af dat als ik me op mijn 53ste verjaardag nog zo zou voelen, ik serieus werk mocht maken van mijn verlangen. De zelfmoord van Joost Zwagerman had me geschokt, vooral de uitspraak van een goede vriend van hem dat het waarschijnlijk in een opwelling was gebeurd. Dat maakte mij voorzichtig. Daarnaast had ik mijn beste vriendin moeten beloven haar te bellen als de impuls sterk zou worden. Ook dat wierp een drempel op.’

U hebt uw 53ste verjaardag overleefd, hoe kijkt u nu aan tegen uw kinderloosheid?

‘Het voelt soms als een onjuist besluit. Of liever: ik kan verdrietig zijn over het gemis. Gek, je kunt dus iets missen wat je nooit hebt gehad. Ik zie om me heen dat kinderen mensen een anker geven. Toen mijn ouders overleden, spraken mijn twee broers over hun kinderen als ik vroeg naar het gemis. Het drong tot mij door dat ik achteromkijkend niemand meer had, maar vooruitkijkend ook niet. Dat gaf een losgeslagen gevoel.’

U had toch een relatie?

‘Jawel. Het was een liefdevolle omgang met een groot besef van elkaars kwetsbaarheid. Misschien te groot. We waren net twee egeltjes, bang om elkaar te prikken. Of om oude wonden open te rijten. We waren beiden niet onbeschadigd uit onze jeugd gekomen en juist dat voelden we perfect in elkaar aan. We woonden niet samen, wisten intuïtief dat we dan te dicht op elkaar zouden zitten. Dus zagen we elkaar in de weekenden en dan hadden we het fijn. We hadden nooit ruzie. Gaandeweg dreven we uit elkaar. Ik geloof dat we allebei eigenlijk eenzaam waren en niet in staat dat voor onszelf of de ander te verhelpen.’

Hoe staat u tegenover religie?

‘Ik ben niet geschikt voor religie, al lijkt een opperwezen aan mijn zijde me heel prettig, als een imaginair vriendje. Maar ik kan me er niet aan overgeven. Mijn moeder wel, zij vluchtte na de scheiding in het spirituele. Er was geen gesprek meer met haar te voeren. Als ik boos op haar was, was dat karma. Als puber maakte me dat razend, pas veel later begreep ik dat het haar overlevingsstrategie was.’

Wat is uw strategie?

‘Autonoom blijven. Altijd, in alles. Maar ik zie nu waar dat toe leidt: tot een verbindingsloos bestaan. Dat wil ik niet meer. Het enige wat er is, waar alles om draait, is verbintenis. Ook al brengt dat het risico op verlies met zich mee. Dat is wat ik de afgelopen tijd heb geleerd: een gevoel van eenzaamheid hoort bij mijn leven, het is er al zolang ik me kan herinneren. Dus waarom zou ik er nog bang voor zijn? Ik ben mijn eigen baasje geworden.’

Hoe gaat het nu?

‘Mijn 53ste verjaardag was geweldig; ik bracht hem door met mijn beste vrienden in de Ooijpolder bij Nijmegen, het was een stralende dag. Wie er ook bij was, was mijn nieuwe geliefde. Ik was vier maanden daarvoor dodelijk zenuwachtig en verlegen op hem afgestapt, omdat hij mij zo’n leuke man leek. Hij is ontzettend blij met mij en laat me helemaal toe in zijn leven. Zijn drie kinderen leer ik voorzichtig kennen, zijn hond is al om.’

Houd een interview met jezelf over de zin van het leven, was de oproep aan lezers. Ruim vierhonderd inzendingen kwamen er binnen.

Jules Deelder wint het van de catechismus, of anders gezegd: ‘De zin van het leven ben je zelf’ verslaat ‘We zijn op aarde om God te dienen’. Ruim vierhonderd lezers reageerden op de oproep: schrijf in 1.500 woorden een interview met jezelf, beginnend met de vraag: ‘Wat is de zin van ons leven?’ Die vraag in december volgde op de eerder gepubliceerde interviewreeks over de zin van het leven. Kort na de oproep overleed Jules Deelder, waardoor hij kennelijk in de gedachten was van veel lezers die zo moedig waren zich het hoofd te breken over deze existentiële vraag.

De oplossing om het antwoord à la Deelder vooral dicht bij jezelf te zoeken, spreekt duidelijk aan in een ontkerkelijkt Nederland, blijkt uit de inzendingen. In elk geval is dat standpunt aanzienlijk populairder dan de catechismus, al werd die meer geciteerd. Een groot aantal Volkskrant-lezers gaf blijk van katholieke roots, maar geloven het er ooit ingestampte ‘dienen van God’ niet meer. Velen zijn voor zingeving op een spiritueel pad terechtgekomen; onthechting, voorbijgaan aan het ego en materiële waarden vormen nu de sleutelbegrippen.

Een kleine minderheid van de inzenders, veelal mannelijk, voelde zich uitgedaagd een alomvattende visie op het bestaan te schetsen zonder hun eigen leven in beeld te brengen. De meeste inzenders betrokken hun levensloop er wel bij. Velen vertelden daarover met grote openheid, met als resultaat ontroerende, soms schrijnende en pijnlijke, maar ook inspirerende en van veerkracht getuigende interviews. Aan het bekende adagium van de Hongaarse schrijver György Konrád (‘Op de vraag naar de zin van het leven antwoordt iedereen met zijn levensloop’) werd levenswijsheid toegevoegd.

Vooral een kunstige vermenging van een geleefd leven en persoonlijke levensfilosofie viel in de smaak bij de jury. Die zag zich voor een lastige taak geplaatst, omdat ieder leven en dus ieder verhaal eigenlijk de moeite waard was. Toch is ze tot een afweging gekomen, met bovengenoemde vermenging, schrijfkwaliteit, vermogen tot inspireren en originaliteit als voornaamste criteria. Winnaar Willem Marcelis brengt zijn levensloop vloeiend samen met de Rijn, runner-up Cile Schulz is uiterst eerlijk over haar zelfgekozen kinderloosheid en ‘scharrelaar’ Peter van der Boom blinkt uit in luchtigheid. Hun bijdragen staan dit weekend afgedrukt in de krant. Hier vindt u behalve hun verhaal de overige inzendingen die in onze ogen ook zeer de moeite waard zijn. Rest ons alle inzenders te bedanken en de hoop uit te spreken dat zij tot een dieper inzicht in hun leven zijn gekomen, of in ieder geval plezier aan het schrijven hebben beleefd.

De jury: Kees Beekmans, Marjon Bolwijn, Fokke Obbema en Margreet Vermeulen.

NAAST DIT INTERVIEW ZIJN ER NOG ZES INZENDINGEN DIE VOLGENS ONS ZEER DE MOEITE WAARD ZIJN OM TE LEZEN.

Volgens Willem Marcelis (71), bedrijfskundige (gepensioneerd) uit Hapert, is het leven te vergelijken met een rivier: een stroom in de tijd die oplost in iets oneindigs – de zee. ‘Hindernissen maken een rivier tot wat hij is. Zonder hen zou hij niets zijn.’

De natuur is zonder mededogen. Dus als er al een zin van ons leven bestaat, moeten we die zelf maken, meent akoestiekadviseur Peter van der Boom (58) uit Zutphen. ‘Laten we meer scharrelen, structuren loslaten en zien wat er gebeurt. Dat kan al op kleine schaal: een gesprekje op straat waardoor we een trein missen.’

Volgens Aafke Komter is de vraag naar ‘de zin van ons leven’ verkeerd. ‘Er is geen ‘ons’ leven, net zomin als er een zin van ‘het’ leven is. De veronderstelling dat er een grote gemene deler zit in de mogelijke antwoorden op die vraag, klopt niet. Iedereen geeft op een eigen, unieke manier zin aan zijn of haar leven.’

Trees Roose liep op haar vijftiende weg van huis. Haar moeder laat niet naar haar zoeken. De mens is volgens Roose een ‘dolende stumperd’ die niks van de zin van het leven kan begrijpen. ‘Over zoveel miljard jaar blaast de zon zichzelf op en wordt deze schitterende blauwe aardbol gedegradeerd tot dood ijsblok. We zijn nog minder dan een splinter in een oneindige zwarte leegte waar geen aardse natuurwetten gelden.’

Onheil maakte vroeger al deel uit van het gezin waar Ton Hetebrij in opgroeide. Hij las vroeger de bijbel van kaft tot kaft en dacht de zin van het leven te hebben gevonden in het geloof. Maar langzamerhand dreef hij af, richting de poëzie. Maar toen er in 2019 een tumor bij hem ontdekt werd, vond hij vooral troost in anderen. ‘Hoe beeldend de poëzie ook vat had gekregen op mijn leven, zelfs de poëzie liet het afweten toen ik mijn eigen onheilsbericht onlangs te horen kreeg.’

Schrijver Dave Schut studeerde communicatiewetenschap maar deed dat met tegenzin, omdat hij met vragen zat waar de studie geen antwoord op kon geven. ‘Ik nam afstand van de samenleving, zowel uit verlegenheid als arrogantie, en wilde pas weer meedoen als ik precies wist waarom, en op welke manier.’

Als kind wilde Ton Roumen het liefst priester worden, hoewel zijn vader hem liever als econoom of accountant zag. Hij raakte geïnteresseerd in tantra, en geeft nu sinds tien jaar meditatieretraites. ‘Tantra is veel meer dan een verzameling seksuele praktijken, het is een wegwijzer naar je bestemming, naar wie jij in oorsprong bent. Die bereik je door alle emoties te voelen en te aanvaarden, de mooie en de lastige.’

Bioloog Frans Ellenbroek beseft meer dan ooit nu hij met pensioen is dat het antwoord op de vraag van de zin van het leven ligt in de manier waarop we onze tijd besteden, en dan met name onze vrije tijd. ‘Het evolutionaire systeem heeft intelligente regels ontwikkeld voor ons tijdmanagement. Kijk maar naar planten en dieren, zonder culturele invloed op tijdsbesteding. Hebben die vrije tijd? En draagt vrije tijd bij aan hun fitness?’

Schrijver Lotte Kok was op jonge leeftijd al veel alleen. ‘Eenzaamheid kan iets heel geks met je doen. Hoe langer je alleen bent, hoe meer je gaat denken dat het aan jou ligt, dat er iets vreemds met je is.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden