IEDEREEN ZIJN EIGEN SKYBOX

'H OE kunnen deze mensen (PvdA bewindslieden en Tweede-Kamerleden) oordelen over het leven van de 'gewone' mensen! In de huidige PvdA tellen alleen de cijfertjes....

Zolang ik de Partij van de Arbeid van binnenuit ken wordt de vraag naar de representativiteit van PvdA-volksvertegenwoordigers gesteld. Het is waar: er zitten geen arbeiders meer in de Tweede Kamer of het kabinet. Die zijn trouwens altijd ondervertegenwoordigd geweest in vertegenwoordigende lichamen. Maar dat hoeft geen consequenties te hebben voor de opvattingen van de vertegenwoordigers.

Ik denk ook niet dat die ondervertegenwoordiging van 'gewone mensen' de oorzaak is van de crisis in de sociaal-democratie. De oorzaak lijkt veel ernstiger: de huidige PvdA lijkt 'gewone mensen' niet meer te willen vertegenwoordigen. Of, nog erger, de PvdA lijkt zich niet alleen neer te leggen bij een blijvende segmentatie van de samenleving naar bezit, inkomen en opleiding, maar die segmentatie zelfs te bevorderen.

De vergaande individualisering in de samenleving is niet aan de PvdA te verwijten. Dat geldt ook voor de mondialisering van de economie, die het rendement op kapitaal tot een steeds belangrijker norm in de samenleving heeft gemaakt. Die processen zijn het gevolg van autonome technologische ontwikkelingen waar Kok, Melkert en Van Hees niets aan kunnen doen. Als gevolg van deze processen was de sociaal-democratie verplicht de instrumenten om haar doelen te bereiken ingrijpend aan te passen.

Den Uyl had dat verzuimd en Wim Kok kwam bijna om in zijn pogingen de achterstand in ontwikkeling weg te werken. Nu die fase voorbij is begint steeds meer duidelijk te worden dat niet alleen het instrumentarium wordt veranderd, maar ook de doelen. Geld en opleiding worden steeds meer geaccepteerd als discriminerende factoren in de samenleving. Pogingen tot integratie worden opgegeven en zelfs verhinderd.

Een opsomming van de laatste tijd: banken hebben de steden ingedeeld in zones van welvaart. In de armste zones krijgen mensen minder snel geld van de bank. Wat het onderwijs betreft is de scheiding al lang een feit. Er zijn achterstandsscholen waar alleen kinderen komen uit achterstandswijken. Het proces van gettovorming in de steden is in volle gang. Blanke gezinnen met kinderen en een middeninkomen, ook wel het cement van de samenleving genoemd, vluchten naar de omringende suburbs.

Het is een kwestie van tijd dat er op de wegen betaalstroken komen. Want in de files horen natuurlijk geen mensen met geld. In de gezondheidszorg, een van de laatste bolwerken van onverdeeldheid, is een ongestuurde privatisering gaande. Hoe meer geld, hoe meer zorg: dat wordt de toekomst.

Het publieke domein en de publieke ruimte worden steeds meer vrijgegeven voor exploitatie door de markt of afhankelijk gemaakt van derde geldstromen. Beveiligingsbedrijven nemen tegen betaling steeds meer politiediensten over.

Het 'skyboxwezen' neemt beangstigende vormen aan. PvdA-politici vinden het de gewoonste zaak van de wereld om zich daar te laten fêteren. Alleen Youp van 't Hek biedt nog weerstand. Ook de publieke omroep wordt door Kok, Melkert en Van der Ploeg gedwongen zich op verschillende segmenten van de samenleving te richten. Ook onderscheiden naar geld en opleiding.

De VARA moet programma's gaan maken voor hoger opgeleide kosmopolieten, post-materialisten en opwaarts mobielen. Hoe verzin je het. Ik kan mij niet voorstellen dat de VARA zijn geboorteakte op deze manier laat verscheuren.

Het aantal plaatsen en momenten dat is gericht op integratie van verschillende bevolkingsgroepen neemt snel af. De meeste mensen ontmoeten alleen nog hun soort mensen. Iedereen zijn eigen skybox. Ook de armen en de dommen zien alleen nog elkaar. Maar in hun geval niet uit vrije keuze.

De combinatie van individualisering, commercialisering en de afbraak van het sociaal-democratische gedachtengoed en de wil om daarvoor te strijden, heeft een verwoestende uitwerking op het culturele klimaat in Nederland. Iedereen is bezig zich op te sluiten in het kringetje waar hij zich het beste thuisvoelt. 'Learning to love yourself' want dat is 'the Greatest Love of All', zingt Whitney Houston. Ieder voor zich en niemand voor ons allen.

Ik weet het: de tijdgeest. Kok, Melkert en Van Hees zijn niet in staat die te keren. Dat mag je ze ook niet verwijten. Wat je ze wel kan verwijten is dat ze ook niet bereid zijn om er tegen in te gaan. Het lijkt erop dat ze zich er in thuis voelen. Dat ze het wel prettig vinden dat behalve beroepspolitici praktisch niemand zich nog bezighoudt met politiek. Dat ze geen behoefte hebben aan tegendraadsheid. Dat ze zich veilig voelen in hun eigen segment, hun eigen skybox.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden