Hongerstaker bedankt kardinaal

Aartsbisschop Ortega van Havana heeft zich scherp uitgelaten over de situatie in Cuba. Toch pleit hij ook voor dialoog met het regime....

AMSTERDAM De Cubaanse dissident Guillermo Fariñas, die al 56 dagen in hongerstaking is om de vrijlating van politieke gevangenen op het communistische eiland af te dwingen, heeft dinsdag de Cubaanse aartsbisschop Jaime Ortega bedankt voor zijn scherpe uitlatingen over de huidige toestand op Cuba.

Toch had Fariñas ook kritiek op het hoofd van de Cubaanse rooms-katholieke kerk. Fariñas neemt de 73-jarige kardinaal vooral kwalijk dat hij wel een mis heeft opgedragen voor Fidel Castro toen de Cubaanse leider in 2006 ziek werd, maar niet een kerkelijke dienst heeft geleid voor de op 23 februari overleden hongerstaker Orlando Zapata Tamayo. Deze 42-jarige politieke gevangene, die protesteerde tegen de slechte omstandigheden in de Cubaanse gevangenissen, overleed na 85 dagen zonder voedsel.

Fariñas, die het protest van de overleden Zapata heeft overgenomen, weigerde dinsdag in te gaan op de oproep van kardinaal Ortega een einde te maken aan zijn eigen hongerstaking. De Cubaanse geestelijke had er in een maandag gepubliceerd vraaggesprek met het katholieke tijdschrift Palabra Nueva op gewezen dat ook de rooms-katholieke kerk in Cuba voorstander is van de vrijlating van alle politieke gevangenen op het eiland.

Ook vertelde kardinaal Ortega dat de Cubaanse geestelijken er per brief bij het regime van Raúl en Fidel Castro op hebben aangedrongen te waken voor ‘het leven en de gezondheid’ van de politieke gevangenen, ‘zodat zich niet opnieuw situaties als de dood van Zapata kunnen voordoen’. Maar in plaats van hierbij de confrontatie te zoeken, pleit de kerk in Cuba volgens Ortega voor het scheppen van ‘de ideale voorwaarden voor een dialoog en begrip’. Hierdoor kunnen ‘pijnlijke situaties worden voorkomen die niemand bevoordelen en velen doen lijden’, aldus de Cubaanse kardinaal.

Daarom had Ortega in het interview met Palabra Nueva Fariñas, een 48-jarige onafhankelijke journalist, met klem verzocht snel een einde te maken aan diens 23-ste hongerstaking. Fariñas liet dinsdag echter weten – vanuit het ziekenhuis in de Cubaanse Santa Clara, waar hij ruim een maand geleden met lichamelijke klachten is opgenomen – dat hij de kardinaal bedankt ‘voor het openlijk aansnijden van de problematiek’ rond de politieke gevangenen en zijn hongerstaking. Maar Fariñas zei ook dat ‘dit geen tijd is om te verzoenen, maar om de kant van de slachtoffers of daders te kiezen’.

‘De daders zijn degenen die de macht hebben en de slachtoffers degenen die deze niet hebben’ aldus Fariñas, die overigens met geen woord aandacht besteedde aan de andere opmerkelijke uitspraken van kardinaal Ortega over de situatie in Cuba.

Zo wees de katholieke geestelijke op de grote economische en sociale problemen waarmee de Cubanen worstelen als gevolg van de wereldwijde financiële crisis, de drie orkanen die het eiland in 2008 teisterden en het al bijna vijf decennia durende Amerikaanse handelsembargo.

Het zijn zaken die volgens Ortega in combinatie met ‘de eeuwige economische moeilijkheden die voortvloeien uit de beperkingen van het socialisme dat in Cuba wordt beoefend, een zeer sombere situatie hebben doen ontstaan’. Om hieraan een einde te kunnen maken, moet het Cubaanse regime van de gebroeders Castro volgens Ortega ‘de noodzakelijke veranderingen entameren.’ Bovendien wees de kardinaal erop dat deze ‘noodzakelijke veranderingen’ zo snel mogelijk moeten worden uitgevoerd, omdat ‘elk uitstel een bron van ongeduld en malaise vormt onder de bevolking’.

Ortega verwees hiermee opzichtig naar de steeds luidere roep om veranderingen door Cubaanse economen, wetenschappers, dissidenten en kunstenaars, onder wie de beroemde singer-songwriter Silvio Rodriguez. Die lijken steeds minder geduld te kunnen opbrengen voor de sussende woorden van vooral Raúl Castro, die de noodzaak tot verandering in Cuba weliswaar erkent, maar twee weken geleden nog verklaarde: ‘Hoewel velen wanhopig onmiddellijke veranderingen willen, is het vooral zaak te waken voor haast en improvisatie.’

Naast zijn oproep aan het Cubaanse regime uitte Ortega ook kritiek op de Amerikaanse president Obama. Deze slaagt er volgens de kardinaal niet in de dialoog met Cuba opnieuw op gang te brengen. ‘Obama vervalt in hetzelfde patroon als zijn voorgangers, door vooraf democratische hervormingen en een verbetering van de mensenrechten te eisen, terwijl beide het einddoel moeten zijn van de dialoog. Cuba en de VS moeten juist zo snel mogelijk een zinvolle dialoog beginnen, en de kans aangrijpen hun relatie te verbeteren en de belangrijkste moeilijkheden te overwinnen.’

Het is niet voor het eerst dat kardinaal Ortega zich zo openhartig uitlaat over de situatie in Cuba. De Cubaanse geestelijke, die vooral landelijke bekendheid kreeg na het bezoek van de toenmalige paus Johannes Paulus II aan Cuba in 1998, geldt als een van de weinige onafhankelijke geesten op het eiland. Toch heeft Ortega de relatie tussen de rooms-katholieke kerk en het regime van de Castro’s de laatste jaren ook sterk verbeterd.

Weliswaar zijn historische claims als toegang voor de kerk tot de Cubaanse media en onderwijs of meer inreisvisa naar Cuba voor geestelijken niet ingewilligd, maar de rooms-katholieke kerk is wel zichtbaarder geworden in het openbare leven op het eiland. Zo mogen Cubanen na een decennialang verbod weer jaarlijks Kerstmis vieren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.