Onze gids deze week Mandy Patinkin

Homeland’s ‘Saul Berenson’ gidst u langs It's a Wonderful Life, Georges Seurat, The Three Stooges en wandelen

Na de opnames van Homeland bezoekt acteur Mandy Patinkin elk jaar een vluchtelingenkamp, om hem eraan te herinneren wat het betekent mens te zijn. Wat hem daar verder bij helpt? Wandelen, de film It’s a Wonderful Life en het werk van Stephen Sondheim.

Beeld Getty

Toen Mandy Patinkin in 2015 een half jaar in Berlijn doorbracht voor opnames van de spionageserie Homeland, zag hij met eigen ogen hoe Duitsland overspoeld werd door vluchtelingen uit het door oorlog verscheurde Syrië. Overdag begaf Patinkin zich als CIA-chef Saul ­Berenson in de fictieve wereld van het vijfde seizoen van Homeland, waarin de vluchtelingen­problematiek ook een ­belangrijke rol speelde. ’s Avonds, als hij de tv aanzette, zag hij op het nieuws hoe die fictie werd ingehaald door de realiteit.

De Syrische vluchtelingen, die over de Balkan richting het beloofde Duitsland trokken, deden hem denken aan zijn ­eigen grootouders, die aan het begin van de 20ste eeuw de pogroms in Oost-Europa ontvluchtten en naar Amerika kwamen. ‘Toen ik die vluchtelingen zag’, zegt Patinkin in een Londense privéclub, ‘zag ik mijn eigen zoons toen zij klein waren. Ik wilde bij die mensen zijn. Ik kon niet wachten tot we klaar ­waren met filmen; zodat ik met ze mee kon ­lopen, ze water kon ­geven, hun handen vast kon houden. Ik had geen idee hoe ik daar moest komen, dus ik begon wat mensen te bellen.’

Beeld Getty

Uiteindelijk kwam Patinkin in contact met de vluchtelingenorganisatie Inter­national Rescue Committee. Sinds 2015 bezoekt hij elk jaar na de opnames van Homeland een vluchtelingenkamp. ­Vorig jaar bezocht hij met zijn vrouw de Balkanroute en Lesbos. Dit jaar was hij op 28 maart klaar met filmen, op 29 maart vloog hij naar Londen en op 1 april pakte hij met vrouw en zoon het vliegtuig naar Oeganda, waar vluchtelingen uit Zuid-Soedan, Congo en ­Burundi worden op­gevangen.

Hij is net weer terug en loopt over van verhalen. Een enkele keer, als hij zich drukt maakt, leunt hij naar voren uit zijn stoel en verheft hij zijn stem, zoals hij dat in Homeland ook weleens ­tegen Carrie ­Mathison (Claire ­Danes) wil doen. Het is Patinkin menens. Na het interview leert hij pijlsnel een paar Nederlandse woorden uit zijn hoofd en neemt hij een videoboodschap op waarin hij Nederlanders oproept op zaterdag 16 juni mee te doen aan de Nacht van de Vluchteling.

De opvang in Oeganda is, zegt Patinkin, een voorbeeld voor de rest van de ­wereld. ‘De Oegandezen verwelkomen hun broeders en zusters, omdat ze zelf weten hoe het is om te moeten vluchten voor oorlog. Maar het is meer dan alleen een welkom; ze krijgen een stuk land, ze krijgen microkrediet om hun eigen zaakje op te zetten, ze krijgen hout zodat ze ­dezelfde hutten als de ­Oegandezen kunnen bouwen. In Bidi Bidi, het vluchtelingenkamp dat ik ­bezocht, zijn 37 basisscholen gebouwd en 7 middelbare scholen. Er zijn ziekenhuizen – tijdelijk, want ze hebben meer geld nodig – en zorgcentra speciaal voor vrouwen. Het was al met al een buiten­gewone reis waar de les er een was van ruimhartigheid en welkom, not walls.’

1. Film: It’s a Wonderful Life (1946)

‘Deze film gaat uiteindelijk over vluchtelingenproblematiek.’ Beeld It's a wonderful life

De film van regisseur Frank Capra met Jimmy Stewart in de hoofdrol vertelt het verhaal van een wanhopige bankier die overweegt zelfmoord te plegen, maar hulp krijgt van een engel die hem laat zien hoe het leven er zonder hem had uitgezien.

‘Dit gaat uiteindelijk ook over de vluchtelingenproblematiek. In Oeganda zag ik dat het IRC zogenaamde VSLA’s ­verstrekte: Village Security Loan Associations. Ze geven mensen microkredieten zodat ze hun eigen handeltje kunnen ­beginnen. Toen ik daar was, bedacht ik: waar heb ik dat nou eerder gezien? En het zit dus in It’s a Wonderful Life!

‘Het personage van Jimmy Stewart verstrekt leningen aan de arme mensen van Bedford Falls. En aan het eind van de film leert hij dat het ‘a wonderful life’ is als je voor je medemensen zorgt. Dus mijn ­favoriete film, die me al leerde hoe ik als mens moet leven, reflecteert op de ­humanitaire crisis van nu.’

2. Boek: Tara Westover – Educated, a memoir (2018)

‘Een van de bijzonderste boeken die ik ooit gelezen heb. Tara Westover heeft een mormoonse achtergrond, ze groeide op in de heuvels van Idaho en heeft nooit een opleiding genoten omdat haar ­ouders heel streng religieus waren, geen interesse hadden in scholing en alles volgens de regels van het geloof deden. Tara en haar broer zijn dat toen ontvlucht, zij onderwees zichzelf en uiteindelijk studeerde ze op Cambridge en behaalde ze diploma’s. Ze veranderde haar hele leven door haar nieuwsgierigheid en haar ­bereidheid te leren, maar ook door van haar ouders te houden en hun te vergeven voor hun angst voor de wereld.

‘Ook dit boek weerspiegelt voor mij de wereld van nu. Politici die onze ­stemmen willen winnen door ons wijs te maken dat we bang moeten zijn voor anderen. We zijn bang voor vluchtelingen; bang dat ze terroristen worden en onze burgers opblazen. Maar dat is gewoon niet waar. In de Verenigde Staten is er sinds de jaren zeventig geen enkele ­terroristische aanslag gepleegd door een vluchteling. We kunnen het niet maken om die mensen aan hun lot over te laten. Ze zijn onze familie.

‘Jij en ik hadden hier niet gezeten als niet iemand onze voorouders had ­verwelkomd in de landen waar we nu wonen. Dat mag je nooit vergeten! Daarom is educatie zou belangrijk. ­Educate yourself. Leer wat de echte regels zijn, leer wat fake news is en wat waarheid.’

3. Song: Adam Guettel – The Light in the Piazza (2003)

The Light in the Piazza, met muziek door Adam Guettel ‘Ik kan niet naar deze muziek luisteren zonder emotioneel te worden.’ Beeld Debora Robinson

‘Adam Guettel schreef The Light in the ­Piazza, het komt uit een musical. Ik kan er niet naar luisteren zonder emotioneel te worden. De melodie vertelt een verhaal, net zoals dat het geval is bij Mahler. Als je daarnaar luistert, hoor je gewoon de verhalen die erbij horen.

‘Toen ik op The Juilliard School in New York toneel studeerde, woonde ik weleens repetities van het orkest bij. Leonard Bernstein was toen de dirigent. In die tijd, 1972, kon je als student gewoon in je joggingbroek de zaal binnengaan en ergens op de grond een dutje doen terwijl Bernstein stond te dirigeren.

‘Ik weet nog dat ik een keertje daar op de grond zat te dutten. Bernstein dirigeerde het orkest en plotseling riep hij: ‘Stop, stop, stop! Nee, nee, nee!’ En toen sprak hij zijn orkest toe: ‘Het stormt. En de bliksem slaat in. En de gazelles springen op. En de herten rennen weg. En de vogels vliegen alle kanten op. En de bomen gaan in vlammen op en alle dieren vluchten.’ Hij schetste een heel plaatje en toen zei hij: ‘Now play it.’ En ze begonnen met spelen en het dak ging eraf. Zo speelde hij muziek, door verhalen te ­vertellen.’

4. Song: Stephen Sondheim – Children Will Listen (1986)

Stephen Sondheim – Children Will Listen ‘De tekst is als Shakespeare.’ Beeld HH

Behalve acteren, zingt Mandy Patinkin ook. Zo bracht hij een album uit waarop hij liedjes zingt van componist Stephen Sondheim. ‘De tekst van Children Will ­Listen van Stephen Sondheim is als een tekst van Shakespeare. Zij waren beiden individuen die de duistere kant van de mens begrepen en die zelf ook veel hadden doorleefd. Maar het was hun levenstaak om die duisternis om te zetten in licht. Ik probeer dat ook. Ik heb ook een hoop duisternis in me. En wat ons gaande houdt in het leven is die duisternis omzetten naar licht.

‘Per jaar ben ik zes, zeven maanden ­bezig met opnames voor Homeland. Ik ben een normaal mens, ik luister naar het nieuws. Maar in mijn werk moet ik dat wat de schrijvers mij geven ­– ook weer een afspiegeling van de realiteit –in mijn hoofd stampen en het dan 15, 16 uur per dag acteren, zeven maanden lang. Dus wat doe ik? Waar ga ik heen om weer te kunnen ademen en in het leven te geloven? Ik bezoek die vluchtelingen. Omdat zij een hel op aarde hebben meegemaakt, waarvan ik hoop dat niemand die dit leest die ooit hoeft mee te maken. Maar ondanks die hel op aarde, blazen ze zichzelf nieuw leven in. Ze maken muziek, ze zingen, ze bouwen huizen.’

5. Stad: South Side, Chicago

De South Side van Chicago ‘Ik krijg een warm gevoel van de plek waar mijn leven begon.’ Beeld HH

‘Daar ben ik opgegroeid. Tegenwoordig is het door de armoede een killing field, een van de gevaarlijkste en moordadigste plekken ter wereld. Maar ik krijg nog steeds een warm gevoel van Chicago, ­omdat het daar was dat mijn leven begon; alles was nieuw en spannend. Ik had nog geen weet van de pijn in de wereld.

‘Ik ben geboren in 1952 en mijn ouders waren Joods. Ze vertelden me over de ­Holocaust en antisemitisme. Maar ik wilde daar niets van weten. Ik zei tegen ze dat als ze er over zouden blijven praten, het opnieuw zou gebeuren en dat geen van mijn vrienden antisemiet was.

‘Maar toen ik ouder werd besefte ik dat... Mijn opa zei altijd: een wiel blijft eeuwig ronddraaien. Haat komt altijd weer terug, steeds weer, tegen allerlei soorten mensen. Tegen homo’s, zwarten, mensen met kleur, immigranten, de ‘dreamers’ in de Verenigde Staten (kinderen van illegale immigranten). We­ moeten onze kinderen leren dat als iemand op je deur klopt en om hulp vraagt, je opendoet en ze helpt. En niet bang bent.’

6. Schilderij: Georges Seurat – Un dimanche après-midi à l’Île de la Grande Jatte

Georges Seurat (1859-1891): Un dimanche après-midi à i'lle de la Grande Jatte (1884-1886) ‘Een tijd lang lééfde ik in dit schilderij.’ Beeld Art institue of Chicago

‘Ik heb ooit in een musical gespeeld, door Stephen Sondheim geschreven, over ­Georges Seurat: Sunday in the park with George. Ik speelde George en dagen aaneen bestudeerde ik dat schilderij in het Art Institute of Chicago. Ik voerde gesprekken met de afgebeelde personages, ik voerde gesprekken met Georges Seurat, die gedurende zijn hele leven niet één schilderij verkocht. Ik lééfde in dat schilderij.

‘En omdat mijn personage de schilder was, schilderde ik ook de hele tijd. En ik vond het geweldig. Maar mij nog dierbaarder dan dat schilderij zijn de schetsen die Seurat ervoor maakte. Die zijn in zwart-wit; een groot vlak met een paar ­lijnen. Het zijn de meest simplistische kunstwerken die ik ooit heb gezien en ­tegelijk de meest expressieve.’

7. Televisie: The Three Stooges

Beeld Getty

‘Ik kijk weinig televisie. Ik kijk naar series en films met bevriende acteurs of dingen die ik moet zie voor mijn werk in Homeland. Dus de televisieseries die ik leuk vind komen allemaal uit mijn jeugd. The Honeymooners, The I Love Lucy Show, All In The Family, Superman.

‘Maar mijn favoriet is The Three Stooges. Dat waren drie clowns, ergens uit de jaren twintig of dertig. Ze maakten korte filmpjes van tien of vijftien minuten. Als ik naar school was geweest kwamen die op tv. Ze waren gestoord. Ze sloegen elkaar op hun kop, trokken elkaars haren uit of staken vingers bij elkaar in de ogen. Het waren gewoon een paar sukkelige gasten, maar wel komieken, en ze maakten me aan het lachen.’

Beeld Getty

8. Sport: wandelen

‘Wandelen is mijn sport. Ik wandel overal ter wereld. Als ik ergens in een stad ben, ga ik daar in het park wandelen. De mooiste plek waar ik ooit gewandeld heb is in Moab, Utah. Het heet ­Arches National Park en je hebt er van die beroemde ­bogen van rood zandsteen. Het is een van de mooiste plekken ter wereld.

‘Maar ik loop dus overal. In New York loop ik langs de rivier. Vanaf Battery Park helemaal tot de George Washington Bridge. Als ik in Madrid ben loop ik door het Retiro. In Boedapest langs de Donau. Ik ben een zanger, dus ik heb meer dan tien uur aan liedjes in mijn hoofd. Dus ik zing, heel stil, mompelend. Mensen denken dat ik gek ben. Soms steek ik het script van Homeland in mijn zak en ga ik mijn teksten leren. En heel soms ben ik gewoon stil en laat ik mijn geest rusten.’  

CV

1952 Geboren in Chicago

1979 Broadway, Evita (als Che ­Guevara)

1984 Broadway, Sunday in the Park with George (als Georges Seurat)

1987 Film, The Princess Bride (als Inigo Montaya)

1989 Mandy ­Patinkin (eerste soloalbum)

1994 Televisie, Chicago Hope (als Dr. Jeffrey Geiger)

2005 Televisie, Criminal Minds (als Jason Gideon)

2011 Televisie, Homeland (als Saul Berenson)

Mandy Patinkin is getrouwd met actrice en schrijfster Kathryn Grody. Samen hebben ze twee zoons, Isaac en Gideon.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden