Hollandse normen, Surinaamse waarden

Jolanda en Vivian remigreerden precies een jaar geleden naar hun geboorteland Suriname. Elke dag genieten ze van de mensen, het klimaat en de omgeving....

'S Ochtends vroeg trotseert de ene na de andere fourwheel drive de venijnige kuilen in de Edmundstraat. Want net als in de rest van Paramaribo zijn de meeste straten in de wijk Uitvlugt onverhard. De auto's stoppen bij een doodlopend straatje en ouders met peuters en kleuters stappen uit. Ze zijn iets te laat.

Op het erf van de Kangoeroeschool gaat de vlag al in top, op de tonen van het uit volle borst gezongen volkslied. De kinderen staan keurig in het gelid. Nadat juf Jolanda iedereen heeft verwelkomd, rennen de kinderen de lokalen in. Ze moeten snel de klas opruimen want straks krijgen ze een politieman op bezoek. Dat past bij het thema van de maand: veiligheid.

Themagericht onderwijs is nieuw in Suriname, net als de begrippen 'voorschoolse educatie' of 'spelend leren'. Zoals er wel meer is veranderd sinds Jolanda en Vivian Hokstam-Sweet de Kangoeroeschool hebben overgenomen. Precies een jaar geleden remigreerden ze, vanuit Almere. Om in Suriname te wonen en te werken en vooral ook om te investeren in hun geboorteland. Hoe kan dat beter dan via schoolkinderen?

Jaarlijks remigreren meer dan duizend Surinamers. Dat aantal groeit gestaag. Veel remigranten voelen zich aangetrokken door de ruimte, de rust en het gunstige ondernemersklimaat. Zo zouden Vivian (43) en Jolanda (40) een bedrijf opzetten in naschoolse opvang. Dat mislukte grotendeels. Jolanda weet nog steeds niet waarom: 'Onbekendheid met naschoolse activiteiten, een gebrek aan promotie of was het vooral argwaan? Zo van: wat wil jij ons eigenlijk komen vertellen met al je ideeën uit Holland?'

Min of meer noodgedwongen richtten ze zich daarom op de Kangoeroeschool. Niet dat Jolanda en Vivian daar wakker van liggen. Hun belangrijkste doel is immers bereikt. Zeker, ze werken zich drie slagen in de rondte en veel geld houden ze er niet aan over, maar ze zijn wel terug in Suriname.

De eerste weken verliepen hectisch en vermoeiend. Tijd om te acclimatiseren was er nauwelijks. De voorbereidingen op het schoolseizoen eisten meteen alle aandacht op. En natuurlijk ging er van alles mis. Het scheelde bijvoorbeeld weinig of iemand was met hun ondernemersplan aan de haal gegaan. Ook het inklaren van de containers met schoolmaterialen en tweedehands computers bleek, zoals gebruikelijk, een uitputtingsslag.

Het lukte pas na tussenkomst van presidentsvrouw Liesbeth Venetiaan. Want van je contacten moet je het hebben in Suriname. Bovendien liep het aantal leerlingen dramatisch terug: van 120 naar 70 bij de start van het schooljaar.

Jolanda: 'Ouders keken liever de kat uit de boom. Ze kenden ons niet. En zo'n echtpaar uit Holland dat de boel had overgenomen: daar hadden ze weinig vertrouwen in.'

Nog voor de kerstvakantie kwam het herstel: de school telt inmiddels 160 leerlingen. Jolanda denkt zelfs al aan uitbreiding met een extra lokaal.

De ommekeer hebben Jolanda en Vivian vooral te danken aan hun doorzettingsvermogen. Het beste voorbeeld is het schoolgebouw. Dat zag er bij aankomst beroerd uit. Scheuren in de muren, afbladderende verf, houtluis in de plafonds, een overwoekerde tuin, gammele schommels en een schrijnend gebrek aan goed lesmateriaal.

In nog geen twee maanden tijd onderging het gebouw een metamorfose. Opgeknapte lokalen, nieuw meubilair, recente voorleesboeken en, wat later, zelfs een gerenoveerd zwembad. Zoiets valt op in Suriname. 'Sommige ouders wisten niet wat ze meemaakten, toen ze in oktober hun kind naar school kwamen brengen.'

Volgens Vivian is het gewoon een kwestie van aanpakken. Neem de financiering van de school: 'Van de week bel ik met de bank en krijg als antwoord: ”Meneer, belt u ons alstublieft niet meer; wij nemen wel contact met u op.” Die lui worden helemaal gek van mij. Maar als ik iets wil bereiken, moet ik blijven aandringen. Ik ga net zo lang door tot ze daar in actie komen. Anders gebeurt er niets.'

Die passieve en soms lamlendige houding van veel Surinamers vormt één van de problemen waar Jolanda en Vivian regelmatig tegenaan lopen. Na zes jaar Curaçao en nog eens vijf in Holland merken ze dat veel mensen zijn blijven steken in hun ontwikkeling. 'Ik zou Surinamers willen adviseren, als het enigszins mogelijk is, een tijdje over de grens te gaan werken. Dan verlies je vanzelf de angst voor veranderingen.'

Dit cultuurverschil komt ook aan het licht bij de samenwerking met de leerkrachten. Voor hen was het nogal een omschakeling om van het ene op het andere schooljaar de vertrouwde patronen te moeten inruilen voor nieuwe onderwijsideeën.

Zelf gelooft Jolanda niet dat ze te hard van stapel loopt, maar soms wordt ze knap moedeloos van het geringe animo bij haar collega's: 'Voor sommigen gaat het te snel. Anderen pikken het wel op, uit nieuwsgierigheid. En weer een ander gaat dwars liggen.'

Jolanda koestert geen verheven idealen over haar rol in het Surinaamse onderwijs. Ze weet maar al te goed hoe traditioneel, klassikaal en weinig creatief het er in de meeste Surinaamse klaslokalen aan toe gaat. Toch, als ze ook maar een beetje invloed kan uitoefenen om het systeem minder star te maken, beschouwt ze dat als een verdienste.

'We merken het vooral tijdens de vakantieopvang. Kinderen van de basisschool kijken hier hun ogen uit. Mogen ze ineens kiezen wat ze willen doen! De eigen inbreng van kinderen op school is hier nihil. Ik wil me niet presenteren als een roepende in de woestijn, maar ik ben wel van plan daar iets aan te doen. Interactief voorlezen, verhalen vertellen, groepsgesprekken invoeren. In elk geval een vorm van onderwijs waarin het kind centraal staat en niet de onderwijzer. Zo kun je kinderen leren een eigen mening te vormen.'

Half zes op, tegen zeven uur 's avonds weer thuis. Jolanda moet toegeven dat ze er nog steeds een westers ritme op na houden. Volgens Vivian werken ze zelfs een stuk harder dan een jaar geleden in Almere. Jolanda: 'Een weekend buiten de stad: daar zijn we eigenlijk wel aan toe, maar nu zit dat er nog even niet in.'

Vivian: 'Zie je hoe ze is afgevallen? Over een paar maanden nemen we gas terug. Ik moet ook de tijd nemen om weer Surinamer te worden.'

Of hij daar uiteindelijk ook in zal slagen? Vivian begint breed te grijnzen: 'Nee, ik ben geen Surinamer in de zin dat ik er met de pet naar gooi. Zo zal ik nooit worden. Ik ga mijn zakelijke instelling niet overboord gooien. Het is de kunst om die nuchterheid hier te blenden met de Surinaamse losheid.'

Maar juist dat laatste schiet er nog bij in. Natuurlijk zou hij in het weekend willen varen, jagen of vissen. Of de tijd nemen om de stek van de familie op de plantage, aan de Surinamerivier, te onderhouden. Om door de week een leven te leiden zonder strakke agenda. Vivian: 'Geef ons nog even de tijd. Dan komt het allemaal goed. Net als met Suriname.'

Jolanda ziet vooral uit naar het moment dat ze eindelijk terecht kunnen in de woning die bij het schoolgebouw hoort. Door gedonder met de huurders logeren ze al een jaar bij Vivians moeder.

Zoon Jovian (13) maakt het volgens zijn ouders prima. Natuurlijk moest hij in het begin wennen aan het andere schoolsysteem. Vooral rekenen vindt hij een stuk pittiger dan in Nederland. Maar als alles goed gaat, haalt hij deze zomer zijn toelatingsexamen voor havo of atheneum.

Na school duikt Jovian regelmatig het internet-café in om te chatten met zijn vriendjes in Holland. Dat blijft, ook al heeft hij er inmiddels een paar mati's in Suriname voor terug.

Of ze verder iets missen uit Nederland? Jolanda klinkt gretig: 'Nou, een frisse wandeling door Amsterdam. En natuurlijk alles wat er is gebeurd rond de geboorte van Amalia en de dood van Juliana. Daar had ik graag bij willen zijn.'

Vivian is bedachtzamer: 'Het kerstfeest in Holland vind ik altijd bijzonder. Maar juist weer niet het oud en nieuw. Owru yari is hier veel leuker. Iedereen de straat op en feesten.'

Verder hebben ze nauwelijks tijd om zich druk te maken om de verschillen tussen beide landen. Die vergelijking is toch nooit zuiver. Natuurlijk zijn de meeste dingen in Nederland beter geregeld. Jolanda: 'We kunnen hier beter niet ziek worden. Die ziekenhuizen hier; ik weet het niet hoor.'

Vivian: 'Maar of het in Paramaribo nou echt zo onveilig is? Kijk, het leuke is dat je hier direct invloed kunt uitoefenen. Ik ga gewoon zelf naar het politiebureau om te overleggen over de inzet van een fietsbrigade in de buurt van de school. Of om ervoor te zorgen dat de straat wordt verhard. Dat betekent niet dat het dan volgende week is geregeld. Maar met de juiste contacten zijn dat soort dingen soms heel goed te realiseren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden