Hoge Stasi-officier veroordeeld na smokkel high-tech

Alexander Schalck-Golodkovsky, de nu 66-jarige geldmanager van de DDR, is donderdag in Berlijn veroordeeld tot een voorwaardelijke gevangenisstraf van zestien maanden....

Van onze correspondent

Willem Beusekamp

BONN

In het westen verwierf hij strategisch materiaal, waarop tot 1990 een embargo gold voor alle landen van het Oostblok.

De veroordeling van Schalck, acht jaar na de Duitse vereniging, heeft alle kenmerken van een verlate wraakneming door de Duitse justitie. Jarenlang is tevergeefs geprobeerd de hoge Stasi-officier achter slot en grendel te krijgen; wegens onder meer wapensmokkel, mensenhandel, diefstal, oplichting, spionage. Telkens ontsnapte Schalck de dans en kon hij zich vanuit zijn riante villa aan een Beiers meer concentreren op zijn nieuwe job: adviseur van het West-Duitse bedrijfsleven.

De man beschikt in de voormalige socialistische landen over zulke goede contacten, dat hij ondanks zijn proces vorig jaar tijdelijk het land mocht verlaten als begeleider van een officiële Duitse handelsdelegatie. De prognose luidde toen dat hij voor de industrie te belangrijk was geworden om hem in de cel te zetten en dat het verlate strafproces in vrijspraak zou eindigen of zelfs zou worden afgebroken.

Schalck zelf drong aan op voortzetting van zijn proces. 'Ik wil het nu allemaal achter de rug hebben', aldus de verdachte begin dit jaar, die wegens een ongeneeslijke ziekte ook verschoond had kunnen blijven van vervolging.

Schalck had de belangrijkste functionaris van de voormalige DDR kunnen worden genoemd. Hij leidde een geheime afdeling, Kommerzielle Koordinierung (KoKo), die na de val van de Muur en een onderzoek van de Bondsdag veel weg bleek te hebben van een investment bank, naar model van de concurrentie uit de wilde jaren tachtig van Wall Street. Onder leiding van Schalck was een wereldwijd web gespannen van schaduwfirma's, die zich aan alles bezondigden wat de communistische leer verbood. Via gewaagde speculatie op de internationale effectenbeurzen, zwart-geldroutes en wapenhandel, moest er geld worden verdiend voor de bijna failliete DDR.

In Oost-Berlijn kreeg hij de vrije hand en genoot Schalck onbeperkte privileges, die hij zorgvuldig koesterde door partijbonzen als Erich Honecker, Stasi-chef Nielke en de partijsecretaris van 'de hoofdstad van de DDR' regelmatig te voorzien van westerse pornovideo's en Rolex-horloges. Naar later bleek leidde KoKo tevens de massale roof van antiek bij DDR-burgers. Wie niet 'vrijwillig' zijn antiek ter beschikking stelde, ondervond veel problemen. Het antiek, inclusief de complete historische bestrating van menige Oost-Duitse stad werd in West-Duitsland door KoKo-agenten te gelde gemaakt.

Ook alle 'Intershops' en hotels waar westerse bezoekers tegen harde valuta's werden ondergebracht, stonden onder controle van Schalcks KoKo. Na de Duitse vereniging stond 'KoKo' synoniem voor gehaaid zaken doen en verschenen er zelfs in Nederland economische studies naar de manier waarop het straf georganiseerde DDR concern tientallen jaren de westerse geheime diensten om de tuin had geleid.

Eind jaren tachtig bleek de DDR in financieel opzicht niet meer te redden en was het opnieuw Schalck die te hulp schoot. Hij werd in West-Duitsland ontvangen door Franz-Joseph Strauss, wijlen premier van Beieren, voorzitter van de CSU en minister van Defensie en Financiën. De twee werden vrienden en regelden zonder dat de regering in Bonn er erg in had een miljardenkrediet voor de bedreigde arbeiders- en boerenstaat. In ruil daarvoor zorgde Schalck voor een minder streng grensregime.

In de revolutionaire herfst van 1989 nam hij de benen en dook hij plotseling in Beieren op bij vrienden van Strauss. Nooit is uitgezocht welke contacten Schalck had met West-Duitse politici, wat hij precies wist wat geheim moest blijven en hoe hij aan het geld kwam om onbezorgd bij de vroegere klassevijand te kunnen leven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden