Hoe zit het eigenlijk met de Divorce Challenge?

Zowel bij de winnaars als verliezers heerst er ontevredenheid

Het is een uniek overheidsproject: de Divorce Challenge, waarbij de samenleving oplossingen mocht aandragen voor het probleem van vechtscheidingen. Maar terwijl het platform morgen voor het laatst bijeenkomt, voelen de betrokken ouders zich gepasseerd en is nog geen enkel 'winnend' plan uitgevoerd.

14 december 2016: toenmalig minister Van der Steur van Veiligheid en Justitie (vierde van links) en panelvoorzitter Nick Huls (uiterst rechts) poseren in Den Haag met de koplopers van de Divorce Challenge Foto Jerry Lampen / ANP

Dit, zegt Jeroen Recourt, was misschien wel de meest effectieve motie uit mijn zeven jaren als parlementariër. 'Natuurlijk had het sneller en efficiënter gekund, maar er wordt wel een slinger aan gegeven.'

In december 2015 diende het voormalige PvdA-kamerlid een motie in die het aantal vechtscheidingen in Nederland moet gaan halveren. Want het juridisch systeem loopt vast van de duizenden ouders die elkaar bevechten voor de rechtbank. En steeds meer kinderen komen klem te zitten tussen strijdende vaders en moeders. Door de motie van Recourt ontstond het digitale platform 'Divorce Challenge'. Dat klinkt als een talentenwedstrijd van een commerciële zender maar is een heus overheidsproject.

Donderdag, bijna twee jaar later, komen een honderdtal betrokkenen een laatste keer bijeen om te bespreken wat er nog moet gebeuren om die doelstelling te halen. In februari wil André Rouvoet, de nieuwe voorzitter van het Platform Divorce Challenge, zijn definitieve ideeën presenteren die halvering van de naar schatting 5.000 vechtscheidingen per jaar waarbij ouders voor de rechter met elkaar strijden om onder meer de omgangsregeling met de kinderen, alimentatie en bezit, moeten bewerkstellingen.

Daarmee komt een einde aan een uniek overheidsproject waarbij de samenleving mocht meedenken over oplossingen voor dit maatschappelijke probleem. Burgers en organisaties konden op een website, gelanceerd door de toenmalig minister van Veiligheid en Justitie Ard van der Steur, hun ideeën achterlaten die de nadelige gevolgen van scheidingen - vooral voor de kinderen die er het slachtoffer van zijn - zouden verminderen. Niet iedereen is even enthousiast over het eindresultaat, getuige ook het aantal afzeggingen voor de bijeenkomst van donderdag in De Balie in Amsterdam. Ze laten verstek gaan omdat het project volgens hen allemaal te lang duurt.

De verliezers

Veel mannen en vrouwen voor wie hun scheiding zacht gezegd niet vlekkeloos was verlopen, zagen hun kans schoon om hun leed te delen en met aanbevelingen te komen. Ze waren blij dat ze in werkgroepen mochten meepraten over een onderwerp dat hun zo aan het hart ging.

Maar op de middag van 14 december 2016, als Kinderombudsvrouw Margrite Kalverboer op een podium bekend heeft gemaakt welke vijf ideeën zijn uitverkoren als 'koplopers', maakte die verwachting in de Fokkerhal in Den Haag snel plaatst voor teleurstelling. Volgens de aanwezige ouders stond er die middag louter 'gevestigde orde' op het podium als winnaars: de Raad voor de Kinderbescherming, therapeuten, een hoogleraar.

Jaarlijks 5.000 vechtscheidingen

Er zijn ongeveer 35 duizend echtscheidingen per jaar. Naar schatting vijfduizend daarvan zijn 'vechtscheidingen', waarbij ouders voor de rechter met elkaar strijden om onder meer de omgangsregeling met de kinderen, alimentatie en bezit. Ruziënde ouders zijn zeer schadelijk voor de ontwikkeling van een kind. Bij naar schatting 5 procent van de scheidingen ziet het kind na verloop van tijd een van de ouders niet meer.

'Het was echt handjeklap van gevestigde partijen', zegt Annemarie van Mackelenbergh, oprichter van de Facebookgroep Ouderverstoting. 'Een van onze aanwezige leden, een vader die zijn dochter niet meer ziet, begon spontaan te huilen. Hij realiseerde zich op dat moment dat er weinig gaat veranderen.'

De ouders voelden zich buitenspel gezet als ervaringsdeskundigen. Juist zij hadden de discussie over de vechtscheidingen aangezwengeld; uitgelegd dat het rechtssysteem en de hulpverlenende instanties nu soms contraproductief werken, dat er onvoldoende wordt gehandhaafd op het nakomen van omgangsregelingen. De ouders wilden meepraten over waar zij tegenaan lopen, om het systeem te verbeteren.

Maar bij het ministerie stroomden na de oproep 506 inzendingen binnen, rijp en groen, tegen de honderd van individuele ouders en hun belangenverenigingen, en de rest van organisaties, hulpverleners en deskundigen. Het aantal plannen overtrof de verwachtingen van het ministerie.

Dat geen van de door ouders ingediende plannen is gekozen, komt volgens Nick Huls doordat het 'vooral emotionele oproepen waren, zonder een helder verhaal'. Huls is emeritus hoogleraar rechtssociologie van de Universiteit Leiden en voorzitter van het expertpanel dat alle ideeën moest beoordelen.

Gescheiden vader Joep Zander, van huis uit pedagoog, zegt nu dat hij een jaar geleden ook niet had verwacht dat zijn plan zou worden uitgekozen. 'Bij overheidscampagnes is het helemaal niet de bedoeling om burgers serieus te laten meepraten', zegt hij. 'Wij zijn bliksemafleiders.'

Zijn voorstel was wel met heldere argumenten onderbouwd en niet emotioneel, pareert Zander de kritiek. 'Laat ouders voordat ze aan kinderen beginnen afspraken vastleggen, bijvoorbeeld dat ze elkaar beloven na een scheiding niet naar de rechter te stappen.'

Een woordvoerder van het ministerie van justitie zegt dat de stem van de ervaringsdeskundigen wel degelijk wordt gehoord. Zo praten zes jongeren die een scheiding van hun ouders hebben meegemaakt mee bij de inhoudelijke bijeenkomsten.

De winnaars

Maar ook onder de vijf zogenoemde 'koplopers' klinkt gemor. De euforie van die middag in december 2016 toen zij op het podium werden geroepen, is verdampt. Sindsdien is er volgens hen weinig concreets gebeurd. Wel hebben ze op eigen initiatief een paar keer met elkaar afgesproken. 'Daaruit is een warm contact ontstaan', zegt Ymke Rinsema, initiatiefnemer van een koploper, het digitaal platform Two2Tango voor relaties die aan een onderhoudsbeurt toe zijn.

Tot verbazing van veel betrokkenen is ook de website met alle plannen uit de lucht gehaald; om 'privacyredenen'. Op concrete veranderingen is het vooralsnog wachten, bijna twee jaar na de stemming in de Kamer.

Voorzitter Rouvoet van het Platform - een baan voor zes maanden, een halve dag per week - beklemtoont dat de Divorce Challenge geen wedstrijd was. 'Het ministerie van Veiligheid en Justitie heeft geïnventariseerd: welke ideeën leven er in de samenleving? Het doel is om tot aanpassingen te komen hoe kinderen minder schade lijden na een scheiding. Daarover gaat het platform nu aanbevelingen doen.'

Die kunnen volgens Rouvoet vergaand zijn. 'Het is mogelijk dat ik ga adviseren dat de wet nodig moet worden aangepast. Vandaar juist dat ik als onafhankelijk voorzitter ben aangesteld, los van het ministerie.'

Hij zegt dat het niet de opdracht van het platform is om de vijf 'koploper-plannen' uit te voeren. 'We kijken nu: waar is draagvlak voor? Als voorzitter moet ik met oplossingsrichtingen komen die door alle partijen worden gedragen.'

Zo is het nimmer aan de deelnemers gecommuniceerd, zegt zelfs de voorzitter van het expertpanel van de Divorce Challenge, Nick Huls. 'De koplopers dachten dat hun plan zou worden uitgevoerd.'

Maurits Barendrecht zegt al maanden te wachten op groen licht voor zijn plan 'Rechtszorg in plaats van rechtsstrijd bij scheiding', van de vijf uitverkorenen het meest omvattende plan. Barendrecht is hoogleraar privaatrecht van de Tilburg University en tevens directeur van Hiil, een stichting die juridische procedures wil verbeteren. 'Om het aantal vechtscheidingen terug te brengen, moet het huidige rechtssysteem veranderen. Nu leidt het juridische gevecht vaak tot verdere escalatie', zegt Barendrecht. 'Er ligt een alternatief klaar om ontwikkeld te worden. Het wachten is op een go.'

Het ministerie heeft een aantal koplopers financiële steun toegezegd. Maar het opzetten van de Divorce Challenge heeft 2 ton euro gekost. Voor de bestuurlijke top waarop volgend jaar de bevindingen worden gepresenteerd, is reeds 150 duizend euro gereserveerd.

De Koplopers

De vijf voorstellen die door het expertpanel van de Divorce Challenge werden gekozen uit de 506 inzendingen om de nadelige gevolgen van scheidingen te verminderen:

1. Hoogleraar Maurits Barendrecht, directeur van HiiL: Rechtszorg bij scheiding
Niet langer moeten de advocaten van de twee partners elkaar bevechten in telkens nieuwe procedures. Er zou bijvoorbeeld één 'gezinsadvocaat' moeten komen die als taak heeft tot een duurzame oplossing te komen. De rechter zou zich in langere zittingen meer moeten inzetten de partijen tot elkaar te brengen, dan zoals nu na een korte zitting een vonnis uit te spreken.

2. Therapeut Margreet Visser: Kinderen uit de knel
Therapeuten willen een groep ouders duidelijk maken wat het voor hun kinderen betekent als ze maar blijven ruzie maken; die kinderen zitten in de knel. Doel is dat ouders weer beter met elkaar gaan samenwerken in het belang van hun kinderen.

3. 'Kwartiermaker' Ymke Rinsema: Two2Tango
Een digitaal platform voor stellen die twijfelen aan hun relatie en voor stellen die de beslissing om te scheiden al hebben gemaakt. Doel is zo de stellen inzicht en overzicht te bieden om weloverwogen keuzes te maken.

4. Directeur Pieter Stoop, Expertisebureau Kind School Scheiding: iedere school zijn expert.
Elke basisschool heeft een scheidingsexpert nodig, is het idee. Die krijgt een driedaagse training om te leren hoe het best de kinderen en hun gescheiden ouders te begeleiden. De experts houden contact met elkaar om hun ervaringen te delen. Deze inzending was ook de keuze van het jongerenpanel.

5. Ypie Terpstra(Raad voor de Kinderbescherming): Bram
De rechter doet niet direct uitspraak, maar ruimt tijd in om de ouders nog één keer om de tafel te krijgen. Samen met hulpverleners kunnen ouders leren weer gezamenlijk afspraken te maken over de kinderen. Zo zijn zwaardere maatregelen niet meteen nodig, is het idee, wat beter is voor de kinderen.

Hoe nu verder

Met een gesprek met de koplopers en andere betrokkenen deze week en de aankondiging dat in februari een definitief voorstel voor veranderingen wordt gedaan, komt het einde van de Divorce Challenge in zicht. Ook gaat Rouvoet nog een keer praten met een groep ouders die hun kind niet meer zien.

Rouvoet begrijpt niet dat sommigen het proces stroperig en traag noemen. 'De motie van Recourt is juist goed opgepakt, er is een maatschappelijke beweging op gang gekomen. De Divorce Challenge is een succes.'

Ook voormalig Kamerlid Jeroen Recourt is tevreden. Hij hoopt dat de overheid nu vaker 'de samenleving ingaat' om zo van burgers te horen hoe maatschappelijke problemen moeten worden aangepakt. 'Vechtscheidingen worden nu genoemd in het regeerakkoord. Dit kan het begin zijn van een waanzinnige omwenteling in de omgang met scheidingen. Rouvoet moet nu de boel op gang helpen.'

Meer over