Interview Ryanne van Dorst

Hoe was Ryanne van Dorst zélf op school? ‘Als het aan mij lag, ging ik de hele dag gitaar spelen’

Ryanne van Dorst op haar oude middelbare school. Beeld Lars van den Brink

Wee de oud-leraren van Ryanne van Dorst (33). Met een grote mond, gescheurde broek en elektrische gitaar denderde ze door haar middelbareschooltijd.

‘Het gros van mijn leeftijdsgenoten heb ik nooit begrepen’, zegt muzikant en tv-presentator Ryanne van Dorst (33), terugdenkend aan haar middelbare schooltijd. ‘En zij begrepen niks van mij.’ Dat was ook niet zo gek, concludeert ze even later. ‘Ik snapte mezelf óók niet. Mijn seksuele voorkeur week af van het gemiddelde, maar het was vooral mijn eigen aard die me verwarde en waartegen ik me continu afzette.’

In februari 2017 maakte ze de achtergrond van die verwarring wereldkundig in haar eerste eigen programma Geslacht!, over gender. ‘Ik ben in 1984 geboren als hermafrodiet’, zei ze. Destijds werd besloten dat ze een meisje was, maar met zowel de labels ‘meisje’ als ‘jongen’ heeft ze zich nooit kunnen vereenzelvigen. Zo, dat was eruit.

Voor de videoserie van Hoe was jij op school? ging ze de afgelopen maanden met Katinka Polderman, Jody Bernal, Victor Reinier, Peter Plasman, Jildou van der Bijl en Marianne Thieme terug naar hun middelbare school. ‘Het viel me op dat iedereen toch vooral leuke herinneringen heeft aan die tijd.’

En jij, hoe was jij op school?

‘Irritant. Irritant en luidruchtig. Ook wel nieuwsgierig, maar niet naar dingen die je op school leerde.’

Keek je uit naar de middelbare school, in groep 8?

‘Ja joh! En nú ben ik volwassen, dacht ik. Ik ging naar een christelijke havo-vwoschool in Maassluis met een paar mensen die ik kende uit groep 8 en van korfbal. Ik wilde eigenlijk op voetbal, maar er was geen meisjesvoetbalteam in Maassluis. Mijn moeder was er ook een beetje op tegen. Je valt al een beetje buiten de boot, zei ze, als je dan ook nog op een andere sport gaat hou je dadelijk helemaal geen vrienden meer over. Ik zat dus half noodgedwongen op korfbal, maar ik vond het ook wel leuk hoor. Ik kon mijn ei erin kwijt. In deze tijd hadden ze me denk ik op de Ritalin gezet. Toen was ik gewoon een druk kind.’

Had je zin om nieuwe mensen te ontmoeten?

‘Ik vond dat een uitdaging. Ik vind het nog steeds een uitdaging als ik me tot een nieuwe groep moet verhouden, of eigenlijk vooral als een nieuwe groep zich tot mij moet verhouden. Ik heb geen zin in koetjes en kalfjes-geouwehoer. Ik ga het liefst gewoon vol gas erin, anders duurt het uren, dagen voor het ijs gebroken is.’

Hoe pakte je dat destijds aan?

‘Gewoon, meteen een grote bek hebben en kijken wie er op die grote bek reageert. Dat vond ik de leuke mensen. Ik begon ook meteen leraren uit te dagen. Het was binnen een jaar duidelijk dat ik op die school in Maassluis niet op mijn plek was.

‘Ik had moeite met bijna iedereen en bijna iedereen had moeite met mij. Wat is dit voor een figuur? Ik was aan het rebelleren tegen alles, had een grote mond, leek op een gozertje, droeg gescheurde broeken. Ik wilde reacties uitlokken en die kreeg ik. Maar de agressieve reacties, ik werd ook in elkaar getikt, die wilde ik natuurlijk niet.

In de tweede werd je van school gestuurd.

‘Ik spijbelde veel, maakte mijn huiswerk niet meer en was om die reden al een paar keer geschorst, tot groot verdriet van mijn ouders. Ze waren hartstikke boos op mij, omdat ik het zo aan het verkloten was, maar ze hadden moeite mij in het gareel te houden.’

Wat vond jij op dat moment het beste voor jezelf?

‘Ik wilde gewoon van school af. Ik was dertien, ik was er wel klaar mee. Als het aan mij lag, ging ik de hele dag gitaar spelen.

‘Gabber was hot in die periode. Ik ging drie keer per week naar de cd-winkel in Maassluis om gabberplaten te luisteren. ‘Jij houdt wel echt van harde muziek, hè?’, zei de oude new waver achter de toonbank. ‘Luister hier anders een keer naar.’ En toen gaf hij me Undisputed Attitude, een Slayer-plaat met jaren ’80-covers van hardcore- en punkrocknummers. Op dat moment maakte mijn leven een ommezwaai. Ik vond het zó vet, nog veel harder dan gabber. Mijn zusje had nog een akoestische gitaar in de kamer staan waar ze niks mee deed. Op die gitaar ben ik begonnen.’

De jonge Ryanne (links) rond 1996. Beeld Privé archief

Hoe ging het verder?

‘Ik moest naar een leerplichtinstantie in Schiedam, om allerlei testen te doen en met een psycholoog te praten. Bij die instantie vertelden ze over een vrijere, op creativiteit gerichte school in Rotterdam waar ik eventueel auditie kon doen, de havo voor muziek en dans.

‘Mijn ouders vonden het wel spannend, een school in Rotterdam, maar ik dacht alleen maar: dit klinkt vet, let’s go. Ik werd aangenomen, niet met sprankelend gitaarspel, maar de toelatingscommissie zag wel potentie. Ik was één bonk energie. Misschien hielp het ook dat ik een meisje was, er waren alleen maar jongens die daar elektrische gitaar speelden.’

Was die school meteen een daverend succes?

‘In het begin wel. De busreis erheen duurde veertig minuten, maar ik had mijn discman en vermaakte me wel. ’s Ochtends zat ik al te blowen in het bushokje. Het schoolgebouw was oud en gammel, met allemaal verdiepinkjes. Het lekte en het kraakte, maar ik vond het onwijs gezellig.

‘Er zaten veel aparte figuren op die school. Ik herinner me een oversekste trombonist met een enorm grote bek die de godganse dag zware shag rookte. Er was een boomlange, dunne, hartstikke stille gitarist, met cool lang haar. Naar hem keek ik stiekem een beetje op, want hij was heel goed. Dave von Raven van The Kik zat een jaar hoger. Hij droeg toen al sixties outfits en zat buiten 7 inch-vinyltjes te draaien met een portable platenspeler.’

Moest je eraan wennen dat je ineens minder opviel?

‘Ik viel heus nog wel op, hoor. Maar het grote verschil met die school in Maassluis was dat ik opviel zoals de andere vreemde eenden opvielen. Af en toe werd ik nog wel getreiterd, maar het was niet meer gemeen pesten. Eerder uitdagen, op een jolige manier, zoals ik dat zelf ook graag deed. Ik hoefde niet meer zo vaak van me af te bijten.’

Wat herinner je je van de docenten?

‘Er was een openlijk homoseksuele leraar Duits. Die zat ik altijd uit te dagen in de les. Ik wilde zijn homoseksualiteit de hele tijd benoemen. Voor hem zal het bloedirritant geweest zijn, maar ik zocht gewoon aansluiting. Ik vond het gaaf dat een leraar homo kon zijn. Met Jan Ris, mijn aardrijkskundeleraar, had ik vaak gedonder, maar hij zag goed dat ik meer behoefte had aan praktijk dan aan theorie. Toen hij merkte dat ik geïnteresseerd raakte in politiek en de maatschappijkritische kant op ging, stelde hij voor dat ik zou meedoen aan een jongerenproject rond de klimaatconferentie in Den Haag.’

Waren er mensen voor wie je wél ontzag had?

‘Nou, die man van de platenwinkel nam ik bloedserieus. Misschien ook wel omdat hij mij serieus nam. Net als Jan Ris.

‘Ik had ondertussen ontdekt dat Maassluis een jongerencentrum met een skatepark had. In De Toevlught kwamen toffe mensen die net als ik met muziek bezig waren. Vanaf mijn veertiende speelde ik in een noiseband, Coco Hayley, met types die ik kende uit De Toevlught. Ik was met afstand de jongste. Later heb ik daar ook mijn eerste optreden gehad, met een band die ik met twee vriendinnen oprichtte. We hadden nummers met titels als Waiting for Satan en Stupid Life.’

'Het is maar een lichaam'

In 2017 ging Ryanne van Dorst in Volkskrant Magazine dieper in op het feit dat ze werd geboren met zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtskenmerken. ‘Dit moet er gewoon uit, dat voelt goed’, zei ze in het interview. ‘Ik hoop dat ik zo iets kan betekenen voor de kleine Ryannetjes die nu worden geboren.’

Verlang je nog weleens terug naar die tijd?

‘Niet naar die middelbare schoolperiode, wel naar andere dingen. Dat alles nog een stukje simpeler was, dat je gewoon apestoned en kotsend in een park kon liggen zonder dat iemand het gelijk op internet zette. Iedereen filmt maar, tegenwoordig. Dat vind ik kwalijk. Volgens mij is het belangrijk dat kinderen zich vrij voelen om te experimenteren, zonder dat ze daar in hun latere leven op worden afgerekend.

‘Als ik in deze tijd jong was geweest, had ik het sowieso moeilijker gehad, denk ik. Het ideale plaatje, het plaatje van wat het zou moeten zijn, overheerst op sociale media. Ik weet zeker dat ik tegen sociale media had geageerd.’

Hoe oud was je eigenlijk toen je je havodiploma haalde?

‘Ik heb dat diploma nooit gehaald! Nee joh, natuurlijk niet! In de vierde was ik school weer helemaal zat. We waren verhuisd naar een ander gebouw dat ik niks vond. Ik heb die klimaatconferentie nog gedaan, daarna ben ik totaal in de ecowarriormodus geschoten en in de krakershoek beland. Misschien is dat ook wel typerend voor mijn leven hoor, dat ik periodes ergens vól in duik, om daarna weer met een tabula rasa te beginnen.’

Heb je er ooit van gebaald dat je geen diploma hebt?

‘Toen ik begin twintig was, wilde ik aan een hbo-lerarenopleiding Engels beginnen. Ik had een tweede plaat uitgebracht onder de naam Elle Bandita en was klaar met muziek, dacht ik. Omdat ik geen diploma had, moest ik toelatingsexamen doen. Ik werd aangenomen, maar op de eerste dag ben ik gillend weggerend. Ik droeg een pet en had een fles water bij me. Zet die pet af en zet die fles water buiten, werd er meteen gezegd. Joh, dacht ik, krijg de tyfus, ik ben 23, doe effe normaal.’

Wie was je eerste vriendinnetje?

‘Een meisje dat ik ontmoette in de ‘gothic & metal room’ van de TMF chatbox. Op een gegeven moment was er een bijeenkomst van mensen uit die chatroom in café Stairway to Heaven in Utrecht. Het meissie uit Zierikzee met wie ik elke avond zat te chatten bleek hartstikke leuk in het echt. Als ik nu de Smashing Pumpkins hoor, denk ik altijd aan de tocht van Maassluis naar Zierikzee.

‘Dat ik op vrouwen viel, vond iedereen volgens mij net zo vanzelfsprekend als ikzelf. Ik benoemde het alleen nooit, tot op een avond op het festival Waterpop in Wateringen. Daar had ik met een paar meissies zitten flikflooien. Mijn pa kwam mij en vriendinnen ophalen. ‘Pa’, zei ik, ‘ik val op meissies.’ ‘Ja, en de bijbel dan?’, zei hij. ‘Je gelooft toch helemaal niet?’, zei ik. Hij: ‘Ja, eh, nou, prima toch.’ Zo ging dat.

‘Die meid uit Zierikzee kwam ik toevallig vorige week tegen. Met een baby en een vent. Mijn vriendinnetjes waren een beetje dezelfde types als ik – voor zover dat kan; hetzelfde type zijn. Ze kwamen nooit uit de grote stad, altijd uit plaatsen als Brielle en Mijnsheerenland, voelden zich daar opgesloten en wilden net als ik… iets anders.’

Heb je dat ‘iets anders’ gevonden?

‘Ik voelde altijd dat ik anders was dan de rest en verzamelde gelijkgestemden om me heen, zocht aansluiting bij anderen, maar zelfacceptatie kun je alleen maar in jezelf vinden. Dat ontdekte ik pas veel later, pas recent eigenlijk. Dat proces heet in de volksmond gewoon volwassen worden, geloof ik. Nou, dat is rond mijn dertigste eindelijk eens een keer gebeurd.’

Ryanne van Dorst

1984 geboren in Vlaardingen

2000 band Bad Candy

2004 band The Riplets

2005 ep Elle Bandita Love Juice

2009 album Queen of Fools

2014 album Elle Bandita

2017 eerste tv-programma Geslacht! (BNNVara)

2017 album Dool Here Now, There Then

2018 tv-programma Holland! (BNNVara)

Van Dorst deed mee aan tv-programma’s als Op zoek naar God (2013), Jouw vrouw, mijn vrouw VIPS (2014), Expeditie Robinson (2015), De slimste mens (2015) en binnenkort Het perfecte plaatje (2018). Ze woont in Rotterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.