Hoe regelen Europese landen hun vaderschapsverlof? Vier voorbeelden

In elk Europees land is het ouderschapsverlof anders geregeld. Vier daarvan uitgelicht: Nederland, Polen, Zweden en Spanje.

Beeld Getty Images

Nederland: verlof is onderdeel van de kabinetsformatie

Aanstaande moeders hebben recht op zestien weken zwangerschapsverlof, langer bij meerlingen. De partner kan op bevallingsdag calamiteitenverlof nemen en dan twee dagen kraamverlof. De partner heeft ook recht op drie dagen ouderschapsverlof. Die moeten als de moeder thuis is bevallen binnen vier weken na de bevalling worden opgenomen of, als de moeder in het ziekenhuis beviel, binnen vier weken na thuiskomst van het kind. Tijdens dit verlof wordt het loon doorbetaald. Het kabinet Rutte II mikte op uitbreiding van het verlof van de partner van de jonge moeder van twee naar zes dagen per 2019. De Tweede Kamer wil op voorspraak van de VVD het voorstel nu niet behandelen, in afwachting van de formatie-onderhandelingen. CDA, D66 en GroenLinks willen geen partnerverlof van vijf dagen, maar van drie maanden.

Daarnaast hebben beide ouders als werknemer recht op ouderschapsverlof tot het kind acht jaar is. Dit verlof is 26 maal het aantal uren dat per week gewerkt wordt, wat neerkomt op ongeveer een half jaar. Dit kan in overleg met de werkgever in een keer worden opgenomen, of gespreid over langere tijd. Dit verlof is onbetaald, tenzij in de cao of bedrijfsregeling iets anders is afgesproken.

Voor zelfstandigen is het verlof beperkt tot de zwangere vrouw. Die kan bij het UWV een zwangerschapsuitkering krijgen.

Werknemers hebben recht op zorgverlof om hulpbehoevenden te verzorgen. Dat kan een familielid zijn maar ook een huisgenoot of een bekende. Gaat het om kortdurend verlof dan kan per jaar twee keer het aantal uren dat wekelijks gewerkt wordt, worden opgenomen. Gaat het om langdurig zorgverlof dan is dat zes keer de wekelijkse arbeidsduur. Tijdens kortdurend zorgverlof krijgt de werknemer minstens 70 procent van het salaris. Bij langdurend zorgverlof vervalt het wettelijk recht op salaris. In de cao of bedrijfsregeling kunnen andere afspraken staan.

Gijs Herderscheê

Landen waarvan je het niet verwacht hebben ruime verlofregelingen voor vaders, en omgekeerd. Europa wil één lijn trekken: alle vaders na de geboorte minimaal tien dagen thuis. Nu de lidstaten nog.

Polen: het recht wordt niet uitgedragen

In Polen hebben vaders recht op veertien dagen betaald verlof. Daarvan kunnen ze gebruik maken in het eerste jaar na de geboorte van hun kind. Daarmee is Polen een stevige middenmoter in het lijstje van geïndustrialiseerde OESO-landen, en voldoet het al aan de normen die de Commissie vandaag presenteert. Een vader kan ook in overleg zes weken 'afsnoepen' van de verplichte twintig weken zwangerschapsverlof die vrouwen hebben, of een gezamenlijk ouderschapsverlof aanvragen (26 weken), maar daar wordt vrijwel nooit gebruik van gemaakt.

De regeling dateert uit 2013, en was betrekkelijk revolutionair te noemen voor het katholieke en vrij conservatieve Polen. De hoop was dat het lage geboortecijfer zo opgekrikt kon worden, maar daar komt voorlopig weinig van terecht. Overigens moet de zittende nationalistische regering, aan de macht sinds 2015, weinig hebben van gendergelijkheid, en weigert ze de vaderschapsrechten actief uit te dragen, omdat ze de 'keuzevrijheid van families niet wil beknotten'.

Mantelzorgers in Polen hebben nu al recht op maximaal zestig zorgdagen per jaar, tegen betaling van 80 procent van hun salaris. Het leeuwendeel daarvan is echter bedoeld voor zieke kinderen van onder de 14 jaar oud. Gaat het om een hulpbehoevende ouder, dan geldt een plafond van 14 zorgdagen per jaar. Wie voor langere tijd mantelzorg geeft aan een gehandicapt familielid, moet terugvallen op een kleine vergoeding van 125 euro per maand.

Jenne Jan Holtland

Beeld Alamy Stock Photo

Zweden: vaders die kinderwagens voortduwen. Is het echt?

'Loop door een willekeurige stad in Zweden en je ziet waarschijnlijk vaders kinderwagens voortduwen en koffie drinken met elkaar in parken en cafés, terwijl ze hun kinderen te eten geven.' De Zweedse regering is op de eigen website bijkans lyrisch over de genereuze verlofregeling voor ouders. Zij hebben recht op 480 dagen (grotendeels betaald) ouderschapsverlof. Dat is een veelvoud van de periode van vier maanden die in alle EU-lidstaten als wettelijk minimum geldt.

Sinds jaar en dag kent Zweden ook al vaderschapsverlof gedurende tien dagen na de geboorte van een kind een van de nieuwe voorstellen uit de koker van de Europese Commissie.

De regering streeft ernaar dat het ouderschapsverlof gelijkelijk wordt verdeeld over vaders en moeders; de Zweden hebben gelijkheid van man en vrouw immers hoog in het vaandel staan. In de praktijk blijkt dat ongeveer een kwart van de vaders maximaal gebruik maakt van de verlofregeling. De vader beperkt zich veelal tot de 90 (van de 480 dagen) die hij niet aan de moeder mag overdragen. Ouderschapsverlof kan worden opgenomen tot het kind 8 of 12 jaar is, afhankelijk van de geboortedatum (voor of na 2014).

Zweden kent ook een financiële regeling voor mantelzorg. Het gaat daarbij niet alleen om hulp aan familieleden, maar ook aan andere 'nauw verwante personen' zoals vrienden en buren. Medische zorg is geen vereiste; het is voldoende dat iemand 'beschikbaar is als gezelschap' om in aanmerking te komen voor betaald verlof, aldus het sociale verzekeringsinstituut Försäkringskassen.

Theo Koelé

Beeld anp

Spanje: oude belofte eindelijk ingelost

Het is een nieuwe gewoonte van de leiders van de zuidelijke landen van de Europese Unie: al drie keer zijn ze bij elkaar gekomen om te bespreken hoe ze samen kunnen optrekken. Altijd gaat het ook over een socialer Europa. De werknemers uit het zuiden verloren tijdens de crisis veel van hun rechten. Nu is het tijd om die rechten opnieuw te bevechten, vinden ze in het zuiden. Dat is bovendien goed voor het imago van Europa, in een tijd van oplaaiend nationalisme.

Het ligt dus voor de hand dat de zuidelijke landen weinig bezwaar zullen hebben tegen de voorstellen van de Europese Commissie. In Spanje bestaat vaderschaps- en zorgverlof al. Onder de paraplu van de EU zijn die rechten beter beschermd.

Spaanse vaders hebben sinds 1 januari 2017 vier weken vaderschapsverlof, daarvoor was het twee weken. Het loon wordt tijdens die weken doorbetaald. De uitbreiding betekende de inlossing van een oude belofte. De laatste socialistische regering kwam in 2007 met een Wet op de Gelijkheid, tussen mannen en vrouwen. Maar toen kwam de crisis. De socialisten realiseerden zich hoe kostbaar extra vaderschapsverlof zou zijn. Het gelijkheidsstreven kwam in de ijskast. Nu is het de sociaal-liberale partij Ciudadanos die de conservatieve regering dwong de wet eindelijk in werking te laten treden.

Ook zorgverlof bestaat al in Spanje. Bij een geboorte, overlijden, een ongeluk, ernstige ziekte of ziekenhuisopname van aanverwanten tot in de tweede graad hebben werknemers recht op twee betaalde vrije dagen, en vier wanneer ze een eind moeten reizen om de patiënt te bereiken.

Maartje Bakker

Beeld Hollandse Hoogte

'Nederlands vaderschapsverlof vergroot de kloof tussen arm en rijk'
Interview Renske Keizer, hoogleraar vaderschap

Commentaar: Vijf dagen vaderschapsverlof is loos gebaar
Acht weken betaald vaderschapsverlof is de norm in Europa. Dat moet ook voor Nederland gaan gelden.

Opinie: Geef man betaald en flexibel vaderschapsverlof
Van een 'gelijk speelveld' op de arbeidsmarkt zal nooit sprake zijn, zolang de zorg voor kinderen vooral op de schouders van vrouwen rust en de overheid geen sluitend zorgvangnet biedt. Laten we daarom doorpakken en vaders betaald en flexibel op te nemen vaderschapsverlof geven.

Waarom het goed is als papa meespeelt met de baby
Is Nederland geëmancipeerd? Niet als het op zorg voor jonge kinderen aankomt. Wetenschapsjournalist Tonie Mudde gaf zichzelf en zijn baby op voor een onderzoek naar vaderschap.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden