Zin van het levenLotte Kok

‘Hoe langer je alleen bent, hoe meer je gaat denken dat het aan jou ligt, dat er iets vreemds met je is’

Beeld Sophia Twigt

‘Wat is de zin van ons leven?’ Met die vraag startte iedere aflevering van de interviewreeks die Volkskrant-journalist Fokke Obbema in de Volkskrant publiceerde. Lezers krijgen nu ook de kans om die vraag te beantwoorden in een interview met zichzelf. Vandaag: Lotte Kok, schrijver. 

‘Op school had iedereen twee lieve ouders, genoeg geld, genoeg vrienden. Mijn grootste probleem was dat ik Ermelo véél te saai vond. Er waren elf kerken en een oud zwembad: geen spannend leven mogelijk. Tot ik verhuisde, nieuwe mensen ontmoette, en dacht: oh, oké. Veel van hun ouders waren gescheiden. Een paar waren vreselijk misbruikt, verwaarloosd, uit huis gezet. Ik begon te begrijpen dat anderen ongevraagd een spannend leven kregen, en daarmee al gelijk 1-0 achterstonden.’

In 2018 publiceerde Lotte Fok haar eerste roman, Skydancer. Daarin doet de hoofdpersoon Oscar dezelfde ontdekking: dat zijn ‘saaie’ jeugd misschien wel het grootste cadeau is wat een kind kan krijgen. ‘Het boek eindigt ook behoorlijk fatalistisch. Tieners die het wel moeilijk hadden, zijn waarschijnlijk voor het leven getekend. En hebben hulp nodig. Ik denk dat ik ze vooral zo zag: als slachtoffers, die wel of niet nog hun leven ten goede kunnen wenden. Inmiddels denk ik daar echt heel anders over.’

Wat is de zin van ons leven?

‘In het boek Becoming Wise van Krista Tippett staat een bijzin die alles wat ik dacht op zijn kop zette. ‘The childhood pain that leads to vocation.’ Ik vind dat zo logisch. Dat wat je onthouden is, bepaalt waar je je leven aan wijdt. Dat kan aan jezelf zijn: je voelde je onveilig in je jeugd, dus je gaat op zoek naar veiligheid. Of aan je kind: een ouder nam je niet zoals je was, dus je zorgt dat jouw kind alle liefde krijgt die jij hebt gemist. Ik denk dat ik dat zo logisch vind, omdat ik het herken in de mensen om me heen. Ze lijken juist de kant op te groeien waarvan ze ook de andere kant kennen. Je weet hoe vreselijk iets kan zijn, dus het gaat je diep aan om te strijden voor het andere.’

Hoe kunnen we dat terugzien in jouw leven?

‘Ik weet heel goed hoe het is om geliefd te zijn. Maar tegelijkertijd was ik al op jonge leeftijd veel alleen. Dat was niet vreselijk, maar ik denk dat ik desondanks al jong het contrast leerde tussen alleen en samen zijn. Eenzaamheid kan iets heel geks met je doen. Hoe langer je alleen bent, hoe meer je gaat denken dat het aan jou ligt, dat er iets vreemds met je is. Contact is iets fundamenteel menselijks. Als dat ontbreekt, kan je je ook daadwerkelijk minder mens voelen. Daarom heeft eenzaamheid me altijd erg aangegrepen. Het is een belangrijke reden waarom ik schrijf: omdat boeken de magische eigenschap hebben om de lezer zich minder alleen te laten voelen. Je zit in iemands hoofd, je ervaart dat andere mensen ook worstelen. Paradoxaal genoeg is schrijven een zeer eenzame bezigheid. Daarom studeer ik om geestelijk verzorger te kunnen worden, om niet alleen op papier, maar ook in het echt met mensen te kunnen zijn, en te kunnen luisteren naar hun ervaringen.’

The childhood pain that leads to vocation. Waarom heeft die zin jouw denken zo veranderd?

‘Omdat de manier waarop ik naar een moeilijke jeugd kijk nu heel verschillend is. Ik denk niet langer: ‘Oh nee, een kras op je ziel, voor altijd.’ Maar ik denk ook niet: ‘Gescheiden ouders? Wat fijn, jij zal vast een roeping hebben!’ Het heeft me vooral laten inzien wie de echte helden zijn. Wie de mensen zijn waarnaar ik wil luisteren.’

Wie zijn de helden?

‘Nou, wie zien wij doorgaans als helden? Ik denk de gezegendste mensen: de knapste, de slimste, de  succesvolste. Maar ik vind dat we moeten erkennen wie de grootste strijd leveren. En daar zit enorm veel onbegrip. Toen ik zeventien was kreeg ik een burn-out, en…’

Pardon?

‘Ja, superjong, het is een trend, et cetera. Maar wat ik toen ervoer was dat een kleine stap voor mij gigantisch kon voelen. Soms zat ik in zo’n diep dal, was ik zo angstig en verdrietig, dat van de bank afkomen onmogelijk leek. Maar mensen zien die onmogelijkheid niet. Zij weten niet wat je doormaakt. En die kunnen denken: wat een zwak persoon. Dat schoot bij mij totaal in het verkeerde keelgat. Ten eerste omdat je juist een burn-out krijgt omdat je te sterk bent: je hebt veel te lang veel te veel gedaan. Maar ik snapte mijn boosheid nog beter toen ik in een podcast Brené Brown hoorde zeggen: de dapperste mensen zijn de bangste. Niet de mensen die makkelijk enge dingen doen, maar de mensen die juist de diepte van de angst voelen en het toch doen. Hoe klein de stap ook lijkt.

‘Ik vind dat we de dapperste mensen moeten eren. Wie levert de grootste strijd? De mensen met het grootste verlies. De eenzamen, de zieken, de onbegrepenen. We moeten weg van: ‘Goh, wat zielig,’ en luisteren naar de mensen die zo ongelooflijk dapper zijn, omdat ze er überhaupt nog zijn. We kunnen zoveel van ze leren.

‘Elke week leid ik een gesprek over zingeving in een buurthuis. Daar komen vooral oudere, eenzame mensen. De meesten zijn contact met familie en vrienden verloren. Eerst had ik het gevoel dat ik degene was die wijze dingen moest zeggen. Maar zij hebben zo verschrikkelijk veel ervaring. Ze zijn door de diepste dalen gegaan, en staan er nu grotendeels alleen voor. Ze hebben het gevoel dat niemand echt om ze geeft. Nou: ik zou echt niet weten hoe ik me dan staande zou houden. Dus ik kan veel beter naar hen luisteren, en van hen leren hoe zij een zinvol leven zien.’

Bedoel je met dit interview te zeggen: what doesn’t kill you makes you stronger?

‘Absoluut niet. Wat je niet doodmaakt kan je leven veel zwaarder maken. Maar ik denk dat tegenslag onlosmakelijk verbonden is met wijsheid. Met het besef van waar het leven eigenlijk om draait, en hoe je dat vorm wilt geven. Zo gezien kan je op een bepaalde manier dankbaar zijn voor tegenslag.’

Eh – eenzame mensen moeten daar dankbaar voor zijn?

‘Nee! Tijdens mijn burn-out zei mijn therapeut tegen mij: ‘Je gaat ontzettend veel leren, maar het gaat het nooit waard zijn.’ En dat is waar. Kijk, er zijn twee feiten. 1. De burn-out was echt heel zwaar en pijnlijk, voor mij en voor mijn ouders. 2. Als ik het niet had meegemaakt, had ik nu niet deze woorden geschreven. Ik had een ander besef gehad van wat ik belangrijk vond in het leven, en ik ben dankbaar voor de manier waarop ik nu leef. Maar de vraag of dat het de tegenslag waard maakt – nee, maar die vraag hoef je ook niet te stellen. Het is gebeurd, en je kan dankbaar zijn voor wat je erdoor hebt gekregen.’

Maakt tegenslag het leven zinvoller?

‘Dat is een lastige vraag. Ik weet wel dat ik één ding heel erg zou vinden: als ik op mijn sterfbed zou beseffen dat ik mijn leven heb laten bepalen door het krijgen van een platte buik, of mijn aantal Instagramvolgers. Als je door tegenslag een dieper besef krijgt van dat wat je wilt doen in het leven, dan zou je het als zinvol kunnen zien. Maar ik vind het moeilijk om dat te zeggen, want niemand is tegenslag waard. Ik zou willen dat al mijn vrienden veilig en geliefd waren opgegroeid. Dat is niet zo, en dat maakt me heel verdrietig. En het tweede feit is dat het ze heeft gevormd tot prachtige mensen. Ik moet accepteren dat het twee feiten naast elkaar zijn, en dat het ene niet zwaarder hoeft te wegen dan het ander.’

Denk je nog steeds zo fatalistisch over een slechte jeugd?

‘Nou, ik hoorde laatst iets heel bijzonders. Een goede vriendin vertelde dat er in haar jeugd weinig ruimte was om kind te zijn, en dat ze daarom nu bewust probeert te spelen. Ze haalt de verloren tijd in – door spelletjes te doen, door Lego te kopen. Zo kan je iemand ook echt op een geweldige manier bijstaan. Mijn persoonlijkheid is doorgaans Olaf uit Frozen, en gewoon door dom te doen en grapjes te maken kan je iemand helpen spelen, en heb je op een bepaalde manier invloed op iemands jeugd. Zo begrepen is ‘de jeugd’ dus een veel vloeibaarder begrip, en kan je het kind in jezelf als het ware de ruimte geven om te helen, in plaats dat het voor het leven beschadigd is.’

Ben je desondanks nog steeds dankbaar voor jouw ouders?

‘Ze zijn het allerbeste.’

Meer lezen over de zin van het leven? Deze andere inzendingen van lezers werden geselecteerd:

De natuur is zonder mededogen. Dus als er al een zin van ons leven bestaat, moeten we die zelf maken, meent akoestiekadviseur Peter van der Boom (58) uit Zutphen. ‘Laten we meer scharrelen, structuren loslaten en zien wat er gebeurt. Dat kan al op kleine schaal: een gesprekje op straat waardoor we een trein missen.’

Cile Schulz (53), beleidsadviseur uit Arnhem, koos ooit bewust geen moeder te worden. Reflecterend op de zin van haar leven voelt dat soms als een onjuist besluit. ‘Iedere vorm van leven is een toevalstreffer, het had er ook niet kunnen zijn. Er is geen zin, anders dan voortplanting, en dat heb ik dus niet gedaan.’

Volgens Aafke Komter is de vraag naar ‘de zin van ons leven’ verkeerd. ‘Er is geen ‘ons’ leven, net zomin als er een zin van ‘het’ leven is. De veronderstelling dat er een grote gemene deler zit in de mogelijke antwoorden op die vraag, klopt niet. Iedereen geeft op een eigen, unieke manier zin aan zijn of haar leven.’

Trees Roose liep op haar vijftiende weg van huis. Haar moeder laat niet naar haar zoeken. De mens is volgens Roose een ‘dolende stumperd’ die niks van de zin van het leven kan begrijpen. ‘Over zoveel miljard jaar blaast de zon zichzelf op en wordt deze schitterende blauwe aardbol gedegradeerd tot dood ijsblok. We zijn nog minder dan een splinter in een oneindige zwarte leegte waar geen aardse natuurwetten gelden.’

Onheil maakte vroeger al deel uit van het gezin waar Ton Hetebrij in opgroeide. Hij las vroeger de bijbel van kaft tot kaft en dacht de zin van het leven te hebben gevonden in het geloof. Maar langzamerhand dreef hij af, richting de poëzie. Maar toen er in 2019 een tumor bij hem ontdekt werd, vond hij vooral troost in anderen. ‘Hoe beeldend de poëzie ook vat had gekregen op mijn leven, zelfs de poëzie liet het afweten toen ik mijn eigen onheilsbericht onlangs te horen kreeg.’

Schrijver Dave Schut studeerde communicatiewetenschap maar deed dat met tegenzin, omdat hij met vragen zat waar de studie geen antwoord op kon geven. ‘Ik nam afstand van de samenleving, zowel uit verlegenheid als arrogantie, en wilde pas weer meedoen als ik precies wist waarom, en op welke manier.’

Als kind wilde Ton Roumen het liefst priester worden, hoewel zijn vader hem liever als econoom of accountant zag. Hij raakte geïnteresseerd in tantra, en geeft nu sinds tien jaar meditatieretraites. ‘Tantra is veel meer dan een verzameling seksuele praktijken, het is een wegwijzer naar je bestemming, naar wie jij in oorsprong bent. Die bereik je door alle emoties te voelen en te aanvaarden, de mooie en de lastige.’

Bioloog Frans Ellenbroek beseft meer dan ooit nu hij met pensioen is dat het antwoord op de vraag van de zin van het leven ligt in de manier waarop we onze tijd besteden, en dan met name onze vrije tijd. ‘Het evolutionaire systeem heeft intelligente regels ontwikkeld voor ons tijdmanagement. Kijk maar naar planten en dieren, zonder culturele invloed op tijdsbesteding. Hebben die vrije tijd? En draagt vrije tijd bij aan hun fitness?’

Schrijver Lotte Kok was op jonge leeftijd al veel alleen. ‘Eenzaamheid kan iets heel geks met je doen. Hoe langer je alleen bent, hoe meer je gaat denken dat het aan jou ligt, dat er iets vreemds met je is.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden