Janneke (70) en Elco (70) Brinkman – kunstschilder en politicus. Portretten door Iris van Dongen. Ze hangen in de hal.

In beeld Portretten

Hoe laat de huidige elite zich portretteren?

Janneke (70) en Elco (70) Brinkman – kunstschilder en politicus. Portretten door Iris van Dongen. Ze hangen in de hal. Foto Adriaan van der Ploeg

Dit weekend is de laatste kans om de tentoonstelling High Society in het Rijksmuseum te zien. Hoe laat de huidige elite zich eigenlijk portretteren?

Jet Bussemaker (57)

Hangt in de portrettengalerij van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Geschilderd door kunstenaar Joanna Quispel.

Jet Bussemaker Foto Adriaan van der Ploeg

'Het is traditie om als oud-minister in de portrettengalerij van het ministerie van OCW te hangen. Ik vind die traditie mooi en het past bij het ministerie van Cultuur. Wat ik leuk vind, is dat de ministers medebepalend zijn bij de keuze van de schilders. Hierdoor hangt in de galerij een bijzondere combinatie van portretten. Voor mijn portret heb ik Joanna Quispel voorgedragen. De portretten die zij maakt, vind ik zo treffend; in haar werk zijn veel details te zien. Toevallig zijn we in dezelfde straat opgegroeid en kenden onze ouders elkaar. Op mijn verzoek heeft zij eerder ooit mijn ouders geportretteerd. Als ik moet poseren, vind ik het fijn dat voor iemand te doen van wie ik zeker weet dat er ook iets te bespreken valt, anders worden het hele lange sessies.

Joanna is streng: ze gebruikt geen foto's dus ik heb verschillende keren model voor haar gezeten. Dit was tijdens mijn demissionaire periode in 2017 en dat kwam goed uit, want soms duurde een sessie wel drie uur. De sessies waren in mijn werkkamer hierboven. Ze had een doek over een kast gehangen en er stond een kruk waarop ik kon zitten, we hebben die opzet een paar maanden laten staan. Af en toe kwam er een voorlichter of secretaresse binnen die iets moest vragen, maar verder waren we alleen. We spraken veel over wandelen, gemeenschappelijke vrienden en een huisje in de natuur op Texel waar wij beiden zijn geweest.

Joanna schildert mensen realistisch, dat is haar deze keer ook gelukt. Aan de andere kant zit er ook iets impressionistisch in, mijn jurk zag er in het echt anders uit. Ook de combinatie van het portret met de achtergrond vind ik mooi. Haar werk is speels, ze heeft een unieke stijl met oog voor detail en kleurencombinaties, zoals de manier waarop ze heel precies mijn sieraden heeft geschilderd. De dag van mijn afscheid op 6 november 2017 als minister van OCW, was ook de dag dat het portret werd onthuld in de portrettenzaal, dat was heel bijzonder.'

Hans Kesting (57) Acteur

Portret door Sam Drukker. Hangt in de foyer van de Stadsschouwburg Amsterdam.

Hans Kesting Foto Adriaan van der Ploeg

'Dit portret is gemaakt naar aanleiding van de Louis d'Or die ik in 2008 won. Sinds 2005 komen alle acteurs die de Louis d'Or of Theo d'Or winnen met een portret in de Amsterdamse schouwburg te hangen. Toen ik die prijs kreeg, heb ik gekozen voor een schilderij, want wanneer laat je nou een schilderij van jezelf maken? Dat is toch bijzonder. Al zal ik thuis nooit een schilderij van mijzelf hangen, dat zou ik raar vinden.

Om een kunstenaar te kiezen, kreeg ik een lijvige catalogus voorgeschoteld. Zelf ben ik niet zo thuis in de kunstwereld, maar ik merkte wel dat ik met de een meer had dan met de ander. Mijn oog viel op het werk van schilder Sam Drukker. Ik viel er meteen voor en dat werd nog versterkt toen ik hem ontmoette. De meeste acteurs laten zich natuurgetrouw afbeelden, maar ik hou juist van dat onaffe.

Een keer of drie stond ik model voor hem in zijn atelier. De sessies duurden telkens maar een paar minuten, hij keek dan heel geconcentreerd naar me en daarna begonnen we weer te kletsen. Van tevoren had ik gezegd 'schilder mij zoals jij me graag ziet.' Hij was geïnspireerd geraakt door de lichamelijkheid van mijn rol in Angels in America van Toneelgroep Amsterdam, naar het beroemde stuk van toneelschrijver Tony Kushner, en vroeg of ik bezwaar had met een ontbloot bovenlijf te poseren. Daar moest ik even over nadenken, maar uiteindelijk ben ik akkoord gegaan. De eerste keer dat ik het portret zag voelde als een klap in mijn gezicht, want ik zag mijzelf en toch weer niet. Ik zie een grote vent, maar ik zie ook de emotie. In mijn linkeroog heeft Drukker een wit puntje gezet, waardoor het heel sprekend is geworden. Ik vroeg hem of dat ook niet in het andere oog moest, want dat leek zo dood, maar hij vond van niet. Ook de ouderdom van mijn lijf zit erin: ik ben een sterke, maar toch ouder wordende man.'

Hanneke Groenteman (78) Journalist

Portret door beeldend kunstenaar. Sam Drukker. Hangt thuis, nu even in de woonkamer.

Hanneke Groenteman Foto Adriaan van der Ploeg

'Acht jaar geleden gaf schilder Sam Drukker les aan een groep studenten van kunstacademie Wackers in Amsterdam. Zij moesten een portret schilderen en ik was het model. Drukker heeft die middag ook een heleboel schetsen van mij gemaakt. Later heeft hij een van die schetsen in zijn atelier afgemaakt, daar kwam dit prachtige schilderij uit. Ik kon het van hem kopen, maar dat was veel geld voor mij. Hij is tenslotte een gerenommeerd schilder. Die paar duizend euro had ik niet over voor een portret van mijzelf. Jaren later, toen ik weer iets deed voor de Wackers Academie, heb ik het schilderij van Drukker cadeau gekregen.

Eigenlijk hou ik niet van portretten van mezelf, maar dit is een uitzondering. Sowieso hou ik ontzettend van zijn werk. Het is niet fotografisch, maar zit tegen het impressionisme aan. Zijn streek is niet heel precies: als je van dichtbij kijkt, zie je vooral vegen. Van veraf zie je een persoonlijkheid en leeft het schilderij. Hij schildert een interpretatie van wat hij ziet.

Persoonlijk ben ik zeer op Sam gesteld. Jammer genoeg wilde hij nooit meedoen aan het tv-programma Sterren op het doek, waarbij bekende Nederlanders door kunstenaars werden geschilderd. Dat programma heb ik tien seizoenen gepresenteerd. Het portret hangt normaal gesproken trouwens niet zo prominent in huis, maar bovenaan de trap, een beetje uit het zicht. '

Janneke (70) en Elco (70) Brinkman - kunstschilder en politicus

Portretten door Iris van Dongen. Ze hangen in de hal.

Janneke en Elco Brinkman Foto Adriaan van der Ploeg

Elco: 'We wilden graag een portret van ons allebei, maar Janneke mocht eerst. Je weet immers nooit precies hoe een schilderij uitpakt. Dat was in 2011, ik was twee jaar later aan de beurt. We kozen voor Iris van Dongen omdat zij in musea hangt en ze iemands identiteit zo precies weet te treffen. Een portret moet niet alleen een plaatje zijn, het gaat ook om wat iemand uitstraalt: dat atmosferische, wat zit er in iemands blik. Dat kan zij goed.

Ze voelde er aanvankelijk niet veel voor om in opdracht te schilderen. Ze wilde vrij zijn in hoe de portretten eruit kwamen te zien. Ik zei toen: je hoeft het ook niet te doen zoals wij willen, jij bent de kunstenaar.'

Janneke: 'Iris heeft bij ons thuis foto's gemaakt en heeft daarna het portret in haar atelier geschilderd. Voor de foto hebben we samen hierboven kleren uitgezocht. Zij had een bloemensjaal meegenomen die ze goed kon schilderen, die moest ik om. Ook als achtergrond heeft zij in beide portretten bloemen gebruikt, omdat ik zelf botanisch kunstenaar ben en zelf veel bloemen schilder.'

Elco: 'Ik wilde eerst voor de boekenkast geschilderd worden, maar dat vond zij te druk. Daar kan ik me wel iets bij voorstellen.'

Janneke: 'Door die bloemen worden de portretten ook één geheel.'

Elco: 'Ze heeft levendigheid in de portretten gebracht. Er gebeurt iets in het portret. Je moet eens kijken hoe goed dat gedaan is, hoe secuur ze mijn jasje, Jannekes jurk en de bloemen heeft getroffen, daar zit leven in. Er zijn duizenden foto's van ons in omloop, maar dit is toch net iets anders.'

Janneke: 'Op de kunstacademie heb ik ook portretten geschilderd en ik weet daardoor hoe moeilijk het is om een portret te laten lijken: het moet heel precies, maar er moet ook een touch van de kunstenaar in zitten. De uitdrukkingen in onze gezichten zijn goed gelukt.'

Janneke: 'De schilderijen hangen nu bij ons in de hal, zelf heb ik liever dat ze naar boven gaan, maar ze passen hier zo mooi. Ze hangen ook niet zo centraal en meestal zien alleen onze kinderen en kleinkinderen ze. Uiteindelijk zijn zij degenen die de portretten erven - mochten ze dat willen, uiteraard.'

Henk van Os (80)

Oud-directeur Rijksmuseum en emiritus hoogleraar. Geschilderd door Wendelien Schönfeld, hangt in de hal van de Lutherse Kerk Amsterdam.

Henk van Os Foto Adriaan van der Ploeg

'Dit schilderij is gemaakt ter ere van mijn afscheid bij de Universiteit van Amsterdam waar ik tot november als hoogleraar kunst- en cultuurgeschiedenis heb gewerkt. Ik stopte toen ik 80 jaar werd. Het portret werd mij aangeboden, zelf hoefde ik niet zozeer een portret van mijzelf te laten maken, maar ik kon het moeilijk weigeren. Wel dacht ik altijd: mocht er toch ooit een portret komen, dan zou ik graag willen dat Wendelien Schönfeld mij zou schilderen. Ze is goed in portretten waar niet alleen de persoon, maar ook de omgeving een grote rol speelt. Dat kan ze zo mooi. Op dit portret zit ik in de bibliotheek van het Rijksmuseum en gaat het niet alleen om mij, maar ook om de plek. Van 1989 tot 1996 was ik directeur van het Rijksmuseum, dus het leek mij de mooiste plek om geportretteerd te worden en Wendelien stemde daarmee in.

Het heeft vierenhalve maand geduurd voor het portret af was. Bijna iedere zondag spraken wij af in de bibliotheek. Schönfeld penseelt niet zomaar iets neer, ze schildert nauwkeurig en voorzichtig. Het waren bijzondere dagen. Ik was vergeten dat de bibliotheek op zondag gesloten was, dus die werd iedere week speciaal voor ons geopend. Geschilderd worden doet iets raars met de kunstenaar en het model, er wordt niet alleen geschilderd, er ontstaat ook een band. We hadden veel persoonlijke gesprekken, kwamen vaak tot allerlei gedachtenwisselingen en vielen dan weer even stil. De schildersessies waren soms zo ingrijpend, het was bijna een vorm van psychoanalyse. Wat ik het mooiste vind aan het portret is de beweging die erin zit: het lijkt of ik mij terugtrek en tegelijkertijd naar voren kom. Dat vind ik prachtig.'

Jan Taminiau (43) Modeontwerper

Portret door Jasper Krabbé, hangt in de salon.

Jan Taminiau Foto Adriaan van der Ploeg

'Kunstenaar Jasper Krabbé vroeg of ik voor zijn vrouw een jasje van postzakstof kon maken in ruil voor een schilderij. Hij kende mijn jasjes en was er verliefd op. Jasper en ik hebben dezelfde gevoeligheid voor materialen en voor dingen die geleefd hebben, dus stemde ik in met z'n enthousiaste voorstel. Alleen had ik nooit gedacht dat het zó'n imposant groot schilderij zou worden! Nu na acht jaar went het een beetje, omdat ik ook zie dat ik volwassener ben geworden dan toen. Maar net als bij een foto vind ik het gek om mijzelf te zien. Tot voor kort stond het schilderij met de achterkant naar voren in deze ruimte waar ik klanten ontvang. Het stond achter mijn tafel, ik vond het te heftig voor mensen om een gesprek met mij te hebben en daarachter ook nog mijn gezicht op een groot doek te zien. Aan de achterkant van het canvas zag je de contouren van het portret, maar niet dat ik het ben. Over mijn ogen zat precies een steunbalk, dat gaf een leuk effect. Kort geleden heb ik het schilderij laten ophangen in de salon, hij past mooi bij de groene muur die recent is geschilderd. Het portret is geschilderd op oud theaterdoek. De manier waarop Jasper materialen combineert, fascineert mij. Dat hij een stuk theaterdoek kan uitkiezen en dat gebruikt als canvas vind ik mooi en ontroerend. Aan de rechterkant van het schilderij zit een grote pleister die als het ware de boel aan elkaar houdt. Een portret is een interpretatie van de kunstenaar van jou, en dat is Jasper goed gelukt. Ik ben het echt.'

John Fentener van Vlissingen (79) Zakenman en oprichter van BCD Holdings

Portret door Sam Drukker, hangt in de vergaderzaal van het BCD-kantoor in Zeist.

John Fentener van Vlissingen Foto Adriaan van der Ploeg

'Ik vind het een krankzinnig idee dat ik hier zelf in onze vergaderzaal aan de muur hang. Misschien dat ik het schilderij daarom straks weer verplaats. Niet vanwege de kwaliteit, maar omdat het toch een beetje vreemd is om tegen jezelf aan te kijken. Ik zeg altijd: zolang de baas aanwezig is, vind ik het niet nodig dat de baas aan de muur hangt. Maar voor later is zo'n portret misschien wel aardig. Ik ben toch de oprichter van deze maatschappij.

Het idee kwam van Jop Ubbens, oud-directeur van Christie's Amsterdam en bestuurslid van mijn stichting, de Vlissingen Art Foundation. Er bestond nog geen portret van mij door een Nederlandse schilder. Hij stelde voor dat Drukker het zou maken. Nu ben ik verzamelaar en geen expert, maar ik toen ik zijn werk zag, wist ik dat deze man grote kwaliteiten had.

Ik heb twee keer een half uur model gestaan, terwijl Drukker foto's maakte. Die afspraken liepen uit, omdat we bij een kopje koffie zo gezellig praatten over kunst.

Iedereen die hier komt bekijkt het portret en geeft commentaar. Mensen vinden het goed gelijken, en zeggen dat het gezag uitstraalt. Het is vlot geschilderd, terwijl het gezicht heel nauwkeurig is. Dat heeft-ie knap gedaan. Ik vind het mooi geworden. Het spreekt me aan dat het een beetje impressionistisch is.'

Tim Igor Snijders

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.