Hoe houd je de schade van een echtscheiding voor kinderen beperkt?

Hoe houd je de schade van een echtscheiding voor kinderen beperkt? Oud-minister André Rouvoet, voorzitter van het Platform Scheiden zonder Schade, doet op verzoek van het vorige kabinet voorstellen in het rapport Scheiden... en de kinderen dan? Hij liet zich inspireren door honderden ideeën van (ervarings)deskundigen. Vijf van de aanbevelingen uitgelicht.

1 Elk kind een mentor als steunfiguur

Het is cruciaal dat een 'steunfiguur' het belang en de positie van het kind in de gaten houdt, zo luidt een van de aanbevelingen van André Rouvoet. Als voorbeeld noemt hij JIM: jouw ingebrachte mentor. 'Dat is iemand bij wie de jongere terechtkan voor raad en advies over zaken die hij niet met zijn ouders wil bespreken', vertelt orthopedagoog Levi van Dam. Het kunnen ooms, tantes, buren en kennissen zijn. Kinderen kiezen deze persoon zelf uit. 'Het komt voor dat ouders zo druk in de weer zijn met elkaar en de conflicten, dat ze het kind vergeten. Dan is het fijn als een JIM aandacht kan geven aan het kind.'

JIM begon als alternatief voor een uithuisplaatsing. De hulp van de mentor wordt ingeroepen op het moment dat ouders niet meer weten wat ze met hun kind aan moeten en ook de school hem liever ziet komen dan gaan. Van Dam: 'Het gaat om iemand die nog wel invloed heeft op het kind en kan meedenken.'

Inmiddels zijn er zo'n vijfhonderd JIM's waarmee ruim twintig jeugdhulpinstellingen samenwerken. Orthopedagoog Van Dam plaatst wel een kanttekening bij een familielid als kindermentor bij echtscheidingen: 'Dat zijn complexe situaties. Ooms en tantes zitten vaak in het kamp van de ene of andere ouder. Dan is het lastig voor een kind om iemand te kiezen.'

2 Scheidingsloket biedt eerste hulp

Iedere gemeente moet een scheidingsloket krijgen, waar ouders terechtkunnen met al hun vragen en waar ze kunnen worden doorverwezen naar de juiste hulpverleners. Zoetermeer heeft daar al ervaring mee in de vorm van het Scheidingspunt. Het is gevestigd in Centrum voor Jeugd en Gezin Het Meerpunt. Het huisvest alle denkbare hulporganisaties die bij een scheiding betrokken zijn: van jeugdzorg tot maatschappelijk werk tot juridisch advies. Vorig jaar kwamen er 175 hulpvragen binnen.

'Het aanbod aan hulpverlening is groot. Ouders vragen zich af waar ze moeten zijn met die ene specifieke vraag. Soms weten ze niet eens welke hulp ze überhaupt nodig hebben voor zichzelf en hun kind', vertelt Stephanie van den Berg van het Meerpunt.

Ouders die zich tot het Scheidingspunt wenden ervaren bijvoorbeeld problemen met de communicatie met hun ex-partner, zitten in de put of vragen zich af hoe ze hun kinderen kunnen begeleiden. Ook melden zich stiefouders die niet worden geaccepteerd door de kinderen of de ex-partner.

Het Scheidingspunt is er niet alleen voor ouders die al in scheiding liggen, maar ook voor stellen die al gescheiden zijn of het overwegen. 'In dat laatste geval kijken we of relatietherapie een scheiding kan voorkomen.' Voor kinderen zijn er trainingen beschikbaar waarin ze leren omgaan met de relatiebreuk van hun ouders. Maar professionele hulp is niet altijd nodig. 'Soms is een luisterend oor al genoeg.'

3 Gezinsmanager wijst de weg

Rouvoet ziet graag dat ouders en kinderen bij het scheidingsloket een gezinsmanager krijgen toegewezen, die hen bij de afwikkeling van de echtscheiding begeleidt. Het kan ook zijn dat deze manager relatietherapie adviseert als er nog kansen zijn op het voorkomen van een breuk. Is echtscheiding onvermijdelijk, dan zal de manager de weg wijzen naar alle noodzakelijke psychische, financiële en juridische hulp. Waarbij hij of zij oog heeft voor de invloed van de breuk op de kinderen en voor hen een mentor regelt - of, als het kind klem zit tussen de ouders en daarnaast niemand heeft, een bijzondere curator die voor zijn belangen opkomt.

Een gedragsdeskundige of kinderpsycholoog is het meest geschikt voor die rol, zegt familierechter Johan Visser. Hij vindt de gezinsmanager een goed idee, omdat een scheiding vaak een langdurig, emotioneel proces is, waarbij veel komt kijken. 'Deze begeleider weet van wanten en houdt het overzicht. Het is goed mogelijk dat met deze aanpak een gang naar de rechter minder vaak nodig zal zijn.'

4 Eén rechter per scheiding

Scheiden voor de rechter moet geen 'toernooi' zijn waarin ouders als kemphanen tegenover elkaar staan, zoals nu vaak het geval is. De juridische procedure moet gericht zijn op deëscalatie en 'empowerment' van alle gezinsleden. Daarom, stelt Rouvoet voor, zal één rechter de hele scheiding moeten afwikkelen, inclusief de alimentatie en afspraken over de verdeling van de zorg voor de kinderen. Als na een paar jaar een nieuw conflict opduikt, zal dezelfde 'regierechter' de zaak in behandeling nemen omdat deze de gezinssituatie al kent.

Familierechter Johan Visser omarmt deze aanbeveling en zegt dat rechtbanken al ruim 1,5 jaar naar deze aanpak toewerken. 'Stel dat op de eerste zitting blijkt dat het niet goed gaat met ouders en kinderen en zij niet in staat zijn om afspraken te maken, dan is het beter een half jaar later de draad weer op te pakken bij dezelfde rechter, omdat die het gezin al kent.'

Om een vechtscheiding te voorkomen moeten ouders volgens André Rouvoet niet meer beiden een advocaat in de arm nemen maar worden vertegenwoordigd door één persoon die de belangen van alle betrokken vertegenwoordigt. Dat hoeft niet per se een advocaat te zijn. Dit zal het aantal vechtscheidingen kunnen beperken, verwacht familierechter Johan Visser.

5 Familie en buren springen bij

Familieleden, buren, vrienden, school, collega's en de sportvereniging moeten alert zijn op het welzijn van de kinderen van scheidende en gescheiden ouders. Niet wegkijken, maar de ouders op een ondersteunende manier aanspreken, hun hulp bieden of hen doorverwijzen naar professionele hulpverlening. 'Professionals komen en gaan, maar het sociale netwerk blijft en alleen zo kan de continuïteit gewaarborgd blijven. Heel essentieel', aldus André Rouvoet. Heeft een gezin weinig contacten, dan kan het scheidingsloket helpen een netwerk op te bouwen. Het belang van dat netwerk voor gezinnen in scheiding mag van Rouvoet in een publiekscampagne onder de aandacht worden gebracht.

Klinisch psycholoog Manu Keirse vindt dat de nabije omgeving een belangrijke rol heeft in het ondersteunen van kinderen: 'De directe omgeving voelt zich vaak ook ontredderd en neemt daardoor vaak een afwachtende houding aan. Dat is niet juist. Omdat de ouders vaak vol zijn van hun eigen emoties en problemen, mogen familieleden, buren, ouders van vriendjes en leerkrachten van school de kinderen te hulp schieten. Kijk of er eten op tafel is en of je daar behulpzaam bij kunt zijn, nodig de kinderen in overleg met de ouders uit en zeg dat ze altijd welkom zijn.

'Een plek bieden waar de kinderen tot rust kunnen komen, waar naar hen geluisterd wordt, waar afleiding wordt geboden, is een belangrijke taak voor het netwerk van een gezin in scheiding.'

duizend kinderen per jaar maken een scheiding mee. 16 duizend hebben er veel last van. 15 procent heeft na de scheiding geen contact met een der ouders, aldus onderzoek. De kans beschadigd te raken is groot als de ouders veel ruziën of een van hen psychische of financiële problemen krijgt.


Voorkomt de gemeente straks uw echtscheiding?

Een op de twee huwelijken loopt stuk in de kinderrijke Amersfoortse vinexwijk Vathorst. Moet de gemeente jonge ouders daarom een relatiecursus gaan aanbieden? 'Ik vind het allemaal te betuttelend.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden