Reconstructie

Hoe een Rotterdamse arts in de lucht een baby ter wereld bracht

Reconstructie

Iedereen heeft er weleens over gehoord. De Rotterdamse arts en hoogleraar Aart Jan van der Lelij maakte het mee. En meer: hij bracht in een vliegtuig hoog boven de Stille Zuidzee een veel te vroeg geboren baby ter wereld.

De boreling in het biezen mandje, in de handen van zijn verlosser. Foto .

Op woensdagavond 4 maart 2015 stapt Aart Jan van der Lelij in Tokio aan boord van een Amerikaans vliegtuig voor een vlucht die hij zich de rest van zijn leven zal herinneren. Hoogleraar Van der Lelij, endocrinoloog in het Rotterdamse Erasmus MC, is onderweg naar een Amerikaans artsencongres en heeft een tussenstop gemaakt om in Osaka en Kyoto met collega's te overleggen.

Het is half zes 's avonds plaatselijke tijd als de Boeing 777 van Delta Airlines met 291 passagiers opstijgt vanaf Narita International Airport. Vijf uur later landt het toestel, op een heel andere bestemming dan gepland, met een extra passagier aan boord. Een passagier die Van der Lelij op een wel heel bijzondere wijze het leven heeft gered.

Twee uur na vertrek, als boven de Stille Oceaan langzaam de nacht valt, hoort Van der Lelij een zacht gekerm. Hij draait zich een paar keer om, maar kan het geluid niet thuisbrengen. Hij zit voor in het vliegtuig, businessclass, rij 10, en wil net wat gaan slapen als de bemanning zich meldt via de intercom. 'We hebben medische assistentie nodig. Van een verloskundige', klinkt het. De Rotterdamse arts beseft onmiddellijk wat er aan de hand is: het gekerm komt van een vrouw in barensnood.

Van der Lelij aarzelt. Hij is internist en heeft zich als endocrinoloog gespecialiseerd in de hormoonhuishouding, maar van zwangere vrouwen heeft hij geen verstand. Nou ja, hij heeft drie kinderen, maar bij die bevallingen stond hij er een beetje bij, en bovendien speelde dat zich allemaal minstens vijftien jaar geleden af. 'Als internist mag ik me bemoeien met iedereen boven de 18 jaar, maar niet met baby's', zegt hij, terugblikkend in zijn werkkamer in het Rotterdamse ziekenhuis. Dus maakt hij zichzelf kenbaar als arts, maar zegt er meteen bij dat hij geen expert is.

Artsen

Als de stewardessen steeds nerveuzer door het gangpad gaan lopen, het gekreun met steeds kortere tussenpozen klinkt en de bemanning zichtbaar in paniek raakt, komt de piloot naar hem toe. 'Kom alstublieft helpen', zegt hij, en hij troont Van der Lelij mee naar de pantry halverwege, waar een jonge vrouw op een stapel dekens ligt. Ze komt uit Thailand, reist alleen, spreekt geen Engels, maar uit een vertaling maakt hij op dat ze twintig weken zwanger is. De baby, realiseert hij zich onmiddellijk, is niet levensvatbaar.

Er blijken nog drie artsen in het vliegtuig te zitten, Filipijnse vrouwen op weg naar hetzelfde congres als Van der Lelij. Alle drie moeder, maar verder zonder verloskundige ervaring. Ze verdelen de taken: een arts bij het hoofd van de vrouw, een naast haar buik, een voor de nageboorte en het doorknippen van de navelstreng. Van der Lelij zal zich over het kind ontfermen.

Medische hulpmiddelen hebben ze nauwelijks. Het vliegtuig beschikt slechts over een EHBO-kit met wat spullen voor hartpatiënten. Alleen de plastic handschoenen en de schorten die vanwege de ebola-uitbraak in Afrika aan boord zijn, komen het verloskundige team van pas.

De bevalling duurt nog geen uur. Na drie persweeën wordt rond 5 uur 's morgens Amerikaanse tijd op 10 kilometer boven de oceaan een jongetje geboren. Van der Lelij: 'Ik zie nooit te vroeg geboren baby's, maar het kindje begon te ademen, dus ik dacht: dan zal het toch wel ouder zijn dan twintig weken.' Ze zuigen met een spuitje zijn mond leeg, daarna wrijven ze de baby langzaam roze. Gehuil blijft uit. Het jongetje is zeker tien weken te vroeg, schat Van der Lelij in. Er is onmiddellijk actie nodig om het in leven te houden.

Aart Jan van der Lelij met op de klaptafel voor zich de couveuse. Foto .

Provisorische couveuse

Als een ware MacGyver, de vernuftige ex-spion uit de gelijknamige Amerikaanse tv-serie, bouwt hij eigenhandig een provisorische couveuse. Onderdelen: het rieten mandje waarin even daarvoor nog brood is geserveerd, handdoeken, plastic, ducttape en het zuurstofslangetje dat uit het plafond komt als de druk in de cabine wegvalt. Met de baby in het mandje keert hij terug naar zijn stoel, knipt het zuurstofmasker van het slangetje af en blaast de zuurstof via een kleine opening onder het plastic afdak. De stewardessen komen om het kwartier nieuwe handdoeken brengen die ze in de magnetron hebben opgewarmd. 'Warmte en zuurstof, meer konden we niet bieden. Ik wreef de baby af en toe om hem roze te houden en verder deed ik eigenlijk maar wat.'

De moeder blijft achter in de pantry. 'Ik ben na een poosje naar haar toe gelopen en heb even haar zoon op haar buik gelegd. Ik dacht: straks overleeft hij het niet en heeft zij haar kind niet levend tegen zich aan gehouden. Ze was bleek en uitgeput, ik kon geen contact met haar maken. Ik denk dat ze overdonderd was door alle emoties.'

Meteen na de geboorte meldt de piloot zich in de kraamkamer. Hij overziet de situatie en besluit terstond om linksaf te buigen. Het vliegtuig zet koers naar het dichtstbijzijnde vliegveld, Anchorage in Alaska, waar een medisch team zal klaarstaan om moeder en kind op te vangen. De purser roept om dat het vliegtuig een omweg maakt en legt uit waarom.

Twee uur lang houdt Van der Lelij de baby bij zich, met de couveuse op het uitklaptafeltje voor hem. In het vliegtuig is het licht gedimd, alleen boven zijn hoofd brandt een spotje. Als hij dat beeld terughaalt, ziet hij een bijna bijbels tafereel: de stilte van de nacht, het biezen mandje en de baby die ternauwernood gered is.

Hoge nood

Hij realiseert zich wat er mis had kunnen gaan, ook voor hemzelf. 'De kans dat dit kind later een rechtszaak begint omdat het niet naar de universiteit kan wegens complicaties bij de geboorte, acht ik klein. Ja, je lacht, maar zo erg kan het zijn. Ik zie Amerikaanse reclames waarin ouders van kinderen met leerproblemen worden opgeroepen zich te melden bij een advocaat om te bekijken of er fouten zijn gemaakt bij de bevalling. Ik was op Amerikaans grondgebied, heb geen diploma om mijn beroep daar uit te oefenen, begaf me op een terrein waarin ik niet gespecialiseerd ben en ik had net een paar glazen wijn op. Dat had fout kunnen aflopen. Daarom aarzelde ik aanvankelijk om hulp aan te bieden. Maar toen ik zag hoe hoog de nood was, heb ik die bezwaren meteen opzij geschoven.'

Als het vliegtuig na een vlucht van bijna zes uur om 10 voor half 6 's morgens in Anchorage aankomt, draagt Van der Lelij het jongetje in zijn mandje over aan twee artsen die met een draagbare couveuse in de vliegtuigslurf staan. De moeder wordt met een brancard van boord gehaald. Om half 7 vertrekt het toestel alsnog richting Los Angeles, waar het rond het middaguur met twee uur vertraging aankomt.

Een dure baby, rekent de piloot Van der Lelij na de landing voor. Extra kerosine, landingsrechten in Alaska, vervangend vervoer voor passagiers die aansluitende vluchten missen - alles bij elkaar kost dat de luchtvaartmaatschappij zo'n 130 duizend euro.

'Amazing'

In de rij voor de douane komen passagiers naar de Nederlandse dokter toe, met vragen en opmerkingen. Er is een baby geboren, maar er klonk geen gehuil. Wat is er gebeurd? Leeft het kindje nog? Alleen Gareth Richards, manager bij GE Aviation, gaat van boord zonder dat hij de man met de couveuse zeven rijen achter zich heeft opgemerkt. Hij is voor zijn werk bij een producent van vliegtuigmotoren naar Californië en Shanghai geweest en heeft in Japan nog wat tempels bezocht voordat hij in het vliegtuig terug naar huis is gestapt. Tijdens de vlucht heeft hij een hoofdtelefoon op gehad om het omgevingslawaai te dimmen. Alleen het medisch team heeft hij zien binnenkomen. Maandenlang vraagt hij zich vervolgens af hoe het toch met de moeder en haar kind is afgelopen. Hij reageert ontroerd als hij hoort wat zich aan boord heeft afgespeeld: 'This is amazing.' Willen we de Nederlandse professor heel erg bedanken?

Als hoogleraar Van der Lelij de dag na de vlucht op het congres aankomt, heeft het nieuws over de bevalling zich al verspreid. Wildvreemde collega's komen op hem af en willen zijn verhaal horen. Drie dagen later krijgt hij een sms van Delta Airlines, dat navraag heeft gedaan: moeder en kind maken het goed.

Het jongetje moet het ziekenhuis inmiddels hebben verlaten. Meer valt er niet over hem te achterhalen: het medisch beroepsgeheim belet de artsen in Anchorage om informatie te verstrekken.

Van der Lelij heeft nu alleen de foto's nog. Terug in Rotterdam krijgt hij er van een stewardess drie toegestuurd, gemaakt met haar telefoon. Een ervan heeft zijn blik lang vastgehouden: het rieten mandje, de handdoek, het plastic, het slangetje en zijn beide handen naast het hoofdje van de baby - zó klein dat hij zich nog altijd afvraagt hoe dat jochie het kan hebben overleefd.

Foto .

Vliegtuigbaby's

Een Thaise moeder in een Amerikaans vliegtuig boven onbestemd grondgebied: welke nationaliteit heeft het jongetje dat op 4 maart boven de Stille Oceaan ter wereld kwam? Olivier Vonk, onderzoeker vergelijkend nationaliteitsrecht aan de Universiteit Maastricht, zocht het uit. De Amerikaanse wet gaat uit van het beginsel ius soli, nationaliteit op grond van geboorteplaats. Wordt een kind geboren in een vliegtuig dat boven Amerikaans grondgebied vliegt, dan krijgt het de Amerikaanse nationaliteit.

Vliegt een vliegtuig boven volle zee, zeg maar in niemandsland, dan ontstaat onduidelijkheid, blijkt uit een document van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken. De instructies zijn niet helemaal helder, beaamt de Maastrichtse hoogleraar nationaliteitsrecht René de Groot. Vermoedelijk wordt in dat geval de wet gevolgd van het land waar het vliegtuig vandaan komt, waardoor het vliegtuig in dit geval Amerikaans grondgebied is. Dat maakt van het jongetje een Amerikaan. De moeder moet aangifte hebben gedaan in Anchorage, nadat de piloot de coördinaten heeft doorgegeven van de geboorteplek boven zee.

In Nederland is het minder ingewikkeld. Wij gaan uit van het beginsel ius sanguinis, nationaliteit gebaseerd op die van de ouder. Dat betekent, zegt De Groot, dat een kind van een Amerikaanse moeder dat wordt geboren in een KLM-toestel gewoon Amerikaan is. De Nederlandse nationaliteit komt pas in beeld als een pasgeborene anders staatloos zou zijn.

Luchtvaartmaatschappijen hanteren uiteenlopende regels voor zwangere vrouwen. Veel bedrijven staan een vliegreis tot 36 weken zwangerschap toe, sommige maatschappijen eisen een doktersverklaring. Desondanks komt het een paar keer per jaar voor dat aan boord van een vliegtuig een kind wordt geboren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.