Het eeuwige levenherman Willemse (1934-2021)

Hij zwom als tweede Nederlander Het Kanaal over en werd vijf keer wereldkampioen marathonzwemmen

Zijn keuze om professioneel zwemmer te worden bracht hem over de hele wereld. Het prijzengeld was vaak een veelvoud van wat hij thuis als onderwijzer verdiende.

Herman Willemse (rechts), hier op 25-jarige leeftijd. Thuis was er geen geld voor een fiets, dus werd het een zwembroek. Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Herman Willemse (rechts), hier op 25-jarige leeftijd. Thuis was er geen geld voor een fiets, dus werd het een zwembroek.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Herman Willemse is opgenomen in de International Swimming Hall of Fame, kreeg in Amerika een zoen van filmster Jayne Mansfield, zwom in Argentinië waar piranha’s leefden en verdwaalde ’s nachts op een haar na zwemmend in Egypte, tot hij de juiste route vond in het Suezkanaal. Tussendoor was hij twintig jaar lang onderwijzer in Utrecht.

Op 7 juli overleed hij, geholpen door euthanasie. ‘Afronding naar wens’, stond boven zijn rouwadvertentie. ‘Het was echt zijn wens om niet meer verder te leven’, zegt dochter Esther. ‘Hij was 87 en had van alles onder de leden. Hij is acht jaar geleden al eens behandeld voor darmkanker en heeft toen al gezegd dat hij dat nooit meer wilde.’

Zijn vijf kinderen waren er allemaal bij: zoon en dochter uit zijn eerste huwelijk, een dochter uit zijn relatie daarna en twee kinderen van een lesbische vriendin en haar partner, voor wie Willemse donorvader was. Hij bleef opgewekt praten, tot hij in slaap was gebracht.

Herman Willemse werd in 1934 geboren in Schagen. Zijn moeder was administratief medewerker, zijn vader had een radiodistributiecentrum, de voorloper van kabelradio. In de oorlog kreeg hij een kantoorbaan bij de PTT. Boezemvriend Kees Oudes leerde Willemse kennen toen ze zeven waren en het gezin Willemse in Alkmaar kwam wonen. ‘We speelden in de oorlog geweldig buiten. En als er razzia’s waren voor de Arbeitseinsatz renden wij achterom, door de stegen, om iedereen te waarschuwen.’

Na de oorlog verhuisde Herman met zijn ouders, broer en zus naar Utrecht. Hij wilde wielrenner worden, maar thuis was er geen geld voor een fiets. Dus werd het een zwembroek. Zo’n tien jaar later had Herman Willemse de Nederlandse zwemrecords op afstanden van 100 tot 1.500 meter vrije slag verpulverd. In 1959 zwom hij als tweede Nederlander ooit Het Kanaal over en begin jaren zestig domineerde hij het internationale marathonzwemmen in open water voor profs. Vijf keer werd hij wereldkampioen.

Zijn vader trainde hem voor die lange afstanden: iedere ochtend 10 kilometer zwemmen in het Amsterdam-Rijnkanaal. ‘Amateurzwemmen leverde niks op’, zegt vriend Kees Oudes. ‘Toen Herman Het Kanaal over zwom verdiende hij 2.750 gulden. Als onderwijzer verdiende hij 289 gulden per maand.’ Toen Willemse in 1963 voor de vierde maal de marathon van Atlantic City won, overhandigde Jayne Mansfield hem een cheque van achttienduizend gulden.

Aan de Olympische Spelen mocht hij als profzwemmer niet meedoen. Naar zijn verre profwedstrijden reisde hij gratis per vrachtschip, vaak samen met Mary Kok, die midden jaren vijftig de beste zwemster ter wereld was. De burgemeester van Utrecht gaf zijn beroemde onderwijzer voor iedere wedstrijd vrij. Als het vrachtschip terugkeerde, stond Kees Oudes op de kade. ‘Daarna stapte ik met een emmer lolly’s bij hem achterop de brommer. Die deelden we uit aan zijn leerlingen.’

Zijn eerste huwelijk strandde al vroeg, zegt dochter Esther, omdat haar moeder ‘een verlegen Utrechts meisje was en mijn vader een man van de wereld’. Ook na zijn zwemcarrière bleef de vrijheid trekken. Willemse zegde zijn baan op, kocht een tweemaster die hij ‘Lady Tramp’ doopte en begon charterreizen naar Noorwegen. In 1979 vertrok hij met zijn nieuwe partner Nelleke, met wie hij bij haar overlijden dertig jaar samen was, voor vier jaar op wereldreis. Dochter Esther was veertien bij vertrek, zij kreeg twee keer per maand een brief.

Dat Herman zijn eerste kinderen niet zelf heeft groot gebracht, zegt Kees Oudes, dat is niet goed geweest, ‘dat zei hij zelf ook’. In het boek dat hij op aandringen van zijn kinderen over zijn avonturen schreef staat ‘Voor mijn dochter, die me vaak moest missen’. De titel: Vrije Slag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden