RubriekDie ene patiënt

‘Hij had zijn verleden weggestopt, als kind was hij jarenlang misbruikt’

Medische experts over de patiënt die hun kijk op het vak veranderde. Deze week:  huisarts Hans van Santen (58).

Beeld Tzenko Stoyanov

‘Hij kwam nooit op mijn spreekuur en toen opeens in korte tijd drie keer, met klachten die ik niet kon plaatsen: hoofdpijn, last van zijn maag, vermoeidheid. Als een patiënt zich jaren niet vertoont en dan plotseling een paar keer langskomt, dan ben ik op mijn hoede. Ik keek hem steeds goed na, liet zijn bloed onderzoeken en een echo van zijn bovenbuik maken. Het leverde allemaal niets op. Ik had het gevoel dat er iets anders aan de hand moest zijn.

‘Ik nodigde hem een keer uit aan het einde van het middagspreekuur, zodat we de tijd hadden om rustig te praten. Was er misschien iets aan de hand, vroeg ik hem, iets waar hij over piekerde of verdriet van had. Aanvankelijk ontkende hij dat, maar toen vertelde hij opeens dat een kind in zijn omgeving seksueel was misbruikt. En dat hij door die ontdekking inderdaad behoorlijk van slag was. Ik vroeg hem waarom hem dat zo diep raakte. Bracht het herinneringen naar boven? Was hem zoiets misschien zelf ooit overkomen?

‘Toen bracht hij, aarzelend, zijn eigen verhaal: als kind was hij jarenlang misbruikt door een familielid. Maar dat was allemaal lang geleden, zei hij vastberaden, hij had nu een gezin en eigenlijk had hij er nooit meer aan gedacht. Maar was dat wel zo? Tegenover mij leek een man te zitten die de verschrikkingen uit zijn jeugd zo diep had weggestopt dat hij zich helemaal niet realiseerde dat hij ze ooit had meegemaakt. Opgeborgen in een hokje met de deur potdicht. Kun je je voorstellen, vroeg ik hem, dat er een verband bestaat tussen wat er toen is gebeurd en de klachten die je nu hebt?

‘Hij viel even stil, stomverbaasd over mijn suggestie. Kan dat echt, vroeg hij. Op mijn advies heeft hij hulp gezocht bij een psycholoog, met wie hij lange gesprekken heeft gevoerd. Geleidelijk aan verdwenen zijn klachten en begon hij de samenhang te zien tussen vroeger en nu. Ik heb me altijd verwonderd hoezeer hij die heftige gebeurtenissen uit zijn geheugen had weggestopt en niet kon geloven dat ze jaren later nog van invloed konden zijn. Na lange tijd was de deur opeens open gegaan.

‘Hij is me altijd bijgebleven. Natuurlijk weet je als arts dat er achter onduidelijke klachten vaak iets verscholen ligt, een verhaal achter het verhaal. Door mijn ervaring met deze patiënt ben ik gaan inzien dat ik soms dieper moet graven om het verleden bloot te leggen. Maar ik realiseer me nu ook dat die verleden tijd zo sterk verdrongen kan zijn, dat de zoektocht veel vraagt van arts en patiënt.

‘Er zijn zo veel mensen die in hun jeugd gehavend zijn geraakt. Bij velen van hen komen de gevolgen pas later in hun leven naar boven, als werk en gezin gaandeweg minder ruimte vragen. Wie een trauma diep heeft weggestopt, kan dan opeens slecht gaan slapen, of nachtmerries krijgen. Soms voelt het voor patiënten als een opluchting om over oud zeer te praten, merk ik. Ze weten dat hun verhaal bij mij veilig is.

‘Toch komt het ook voor dat zo’n zoektocht niets oplevert, wroeten in het verleden kan ook bedreigend zijn. Er zijn patiënten die iets bij zich dragen maar daar beslist niet mee lastig gevallen willen worden, er niet over kunnen praten. Dokter dat wil ik niet, zeggen ze dan, laat het daar maar lekker zitten.

‘Ik realiseer me heel goed waarom bij die ene patiënt van toen de deur naar de herinneringen potdicht zat. Die waren eigenlijk te pijnlijk om op te rakelen. Goed dat het zo is verlopen, zei hij me later toen ik vroeg hoe het met hem ging, maar wat is het zwaar geweest.’

Huisarts Hans van Santen.Beeld Erik van 't Woud
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden