Eeuwig levenHetty Paërl

Hetty Paërl (1931-2020), de vrouw die de ziel van Jan Klaassen vastlegde

Hetty Paërl was illustrator en activist, maar maakte vooral naam met haar studies naar de cultuur en geschiedenis van het poppentheater.

Hetty Paërl.

Jan Klaassen en Katrijn zijn niet dood. Zelfs de nieuwe generatie die de hele dag op een smartphone zit, spreken ze nog aan, zo zegt Wim

Kerkhove, voormalig poppenspeler op de Dam in Amsterdam. ‘Het mooie van poppenkast is het interactieve aspect, waarbij kinderen luidkeels kunnen roepen: ‘sla hem op zijn kop’.’

Het karakter van de anti-autoritaire, opstandige en immer met zijn echtgenote ruziënde Jan Klaassen sprak schrijver, kunstschilder en illustrator Hetty Paërl enorm aan. Zij legde de geschiedenis van het volkspoppentheater vast. Ze reisde ervoor door heel Europa en maakte er zelfs een wetenschappelijke studie van.

‘Jan Klaassen’, zo zei Paërl, ‘heeft een rode neus van de drank, een eeuwige grijns, een puntmuts en een bont kostuum.’ Zij schreef een tiental boeken over de hoofdpersoon uit de poppenkast, waaronder de klassieker Jan Klaassen in het Land en het in het Italiaans verschenen Pulcinella – la misteriosa maschera della cultura europea. (Pulcinella – het mysterieuze spiegelbeeld van de mens). Paërl overleed 28 mei. ‘Een bewuste keuze omdat ze ondraaglijke rugpijnen had’, zegt haar zoon Yits.

Ze werd als Everarda Ernestina Maria (roepnaam Hetty) van Driel geboren in het Overijsselse Wijhe. Haar vader was eerst directeur van een sigarenfabriek en later van een linoleumbedrijf. Haar moeder was een voorname dame. Toen haar man overleed, koos ze ervoor op stand in Bussum te gaan wonen.

Hier groeide Hetty op. Ze had een opstandig karakter en koos voor een opleiding aan de Rietveld Academie in Amsterdam. Ze leerde Eric Paërl kennen met wie ze trouwde en een zoon kreeg. ‘Mijn vader was maniakaal. Hij was iemand die met allerlei dingen begon en nooit iets afmaakte. Hij had ook agressieve buien’, zegt Yits.

Uiteindelijk was de situatie onhoudbaar en ging het echtpaar uit elkaar. Hetty’s echtgenoot zou daarna van man in een vrouw veranderen en verder leven onder de naam Betty Paërl.

Hetty behield wel zijn achternaam en verhuisde naar Amsterdam. Ze verdiende haar geld als illustrator van boeken. In 1981 leerde ze Wim Kerkhove kennen bij het schrijven van een boekje over de ontwikkeling van het poppenspel. Ze was meteen gegrepen door het fenomeen en de eeuwenoude geschiedenis. Een levenslange liefde was geboren.

Ze zocht uit dat de oorsprong van Klaassen lag in Italië bij de commedia dell’arte, waar hij Pulcinella heette. Al vanaf 1600 exporteerden poppenspelers het idee over heel Europa, waar de hoofdpersonen in elk land eigen namen kreeg. In Nederland waren dat Jan Klaassen en Katrijn – een echtpaar dat volgens de overlevering eind 17de eeuw in Amsterdam leefde. Mogelijk een trompetter in het leger van prins Willem II die na de Tachtigjarige Oorlog werd ontslagen en trouwde met de onhebbelijke Katrijn Pieterse.

In 2009 mocht ze in een uitzending van Eén Vandaag de plek laten zien waar het echtpaar in Amsterdam zou zijn begraven. Dat was het moment dat Wim Kerkhove via zijn Jan Klaassen Academie de poppenkast op de Dam nieuw leven probeerde in te blazen.

Hetty Paërl had vele talenten. Behalve historicus en illustrator was ze ook een begenadigd vioolspeler, levensfilosoof en politiek activist wier archief nu deel uitmaakt van het Internationale Instituut voor Sociale Geschiedenis. ‘Maar ze was bovenal een ontzettend vrolijk en levenslustig mens’, zegt Kerkhove. ‘In onze laatste gesprekken genoten wij samen nog van mooie dichtregels uit de Mei van Gorter en Iris, het wonderschone gedicht van Jacques Perk beginnende met: ‘Ik ben geboren uit zonnegloren’.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden