Het was maar een spelletje

Met de veroordeling van de Brit K.P. kwam vorige week een einde aan de geruchtmakende affaire van de 'Bjorntape' - een in 1991 ontdekte videoband waarop twee mannen een 11-jarig Nederlands jongetje misbruiken....

STEEDS WEER zoekt de blik van het jochie de camera, alsof hij iets duidelijk wil maken. Met wijdopen ogen kijkt hij in de lens en schudt nee. Hij lijkt gedrogeerd. Hij is geboeid en met ontbloot onderlijf vastgebonden aan een stoel. Hij krijgt een knevel in zijn mond en een kussensloop over zijn gezicht. Hij knijpt zijn beentjes bij elkaar en probeert aan de grijpende handen te ontkomen. Tevergeefs. Op de salontafel wordt hij herhaaldelijk anaal verkracht. Een zwart behaarde hand drukt zijn neus dicht zodat hij wordt gedwongen tot orale seks.

Zelfs op de wazige foto's die de Amsterdamse Jeugd- en Zedenpolitie van de band maakte, is de afschuw in zijn ogen te zien.

Het jongetje heet Bjorn, hij is 11 jaar oud maar lijkt 8. Een tenger postuur en een kinderlijk gezicht onder kortgeknipt rood haar. Zijn stiefbroer Richard en diens Engelse vriend Keith-John P. willen een film maken die goed verkoopt in het pedoseksuele circuit. 'Het moest een ordinaire verkrachtingsscène lijken', zou Richard later tegen de politie zeggen. 'Dat Bjorn er zo'n afkeer van had, kwam de scène ten goede.'

Zeven jaar later worden fragmenten van de Bjorntape getoond in de Britse documentaire The Boys Business. Daarin wordt gesuggereerd dat Britse pedoseksuelen aan het begin van de jaren negentig in Amsterdam zogeheten snuff movies hebben geproduceerd waarin jongetjes worden misbruikt, gemarteld en vermoord. Bjorn zou een van de slachtoffers zijn.

Het is een half jaar na de zaak-Dutroux en de paniek lijkt ook in Nederland toe te slaan. Totdat de Amsterdamse politie een week later bekend maakt dat Bjorn nog in leven is en aangifte heeft gedaan. Deskundigen van de CRI zeggen dat snuff movies, voor zover zij kunnen nagaan, helemaal niet bestaan.

Zes jaar lang hebben rechercheurs uit heel Europa naar de producenten van de Bjorntape gezocht, daarna duurt het uiteindelijk nog drie jaar voordat ze allebei hun straf te pakken hebben. Richard wordt in februari 1998 veroordeeld tot 25 maanden cel en voorwaardelijke tbs. Vriend (Keith-)John kreeg vorige week in hoger beroep een celstraf van vier jaar opgelegd. Daarmee lijkt een einde te zijn gekomen aan een hype die geen hype bleek te zijn.

Behalve voor Bjorn. Leden van de Paedophilia Unit van Scotland Yard zeggen nog nooit zulk misselijkmakend misbruik op video te hebben aangetroffen. Bjorn leeft weliswaar, maar daar is alles mee gezegd. Hij is nu 21 jaar en ernstig getraumatiseerd.

Bjorn en Richard ontmoeten John in de trein, als ze na een dagje Amsterdam op terugreis zijn naar Almelo. Richard en John wisselen adressen uit en in de maanden erna stuurt John Bjorn ansichtkaarten uit Denemarken, Indonesië en Japan. 'If I can make it I will come and see you. Don't forget to be a good boy.'

Bjorn wordt al sinds zijn vroege jeugd door Richard misbruikt. Hij is bang voor zijn tien jaar oudere stiefbroer, maar laat zich in de weekeinden braaf door zijn vader bij Richards flat in Hengelo afzetten. De familie heeft wel een vermoeden van de ontucht. Stiefzus Monique vindt in 1989 in Richards flat een pot 'anale crème' en leest zijn dagboek waarin hij de ontucht met Bjorn beschrijft. Maar Richard ontkent en zegt: 'Jullie kunnen niks bewijzen.'

Eind 1989 staat John plotseling bij Richard op de stoep, een paar maanden later trekt hij officieel bij hem in. De 34-jarige Brit heeft dan al vijf keer vastgezeten wegens seksueel misbruik van jonge jongetjes: vier keer in Denemarken en een keer in Groot-Brittannië.

Als Bjorn op een dag met John alleen is, doet die de deur op de knip en zegt hem zich uit te kleden. Als het kind weigert, begint John te slaan. 'Ik dacht: dikke shit, daar gaan we weer', verklaart Bjorn later tegen de politie. 'Toen Richard terugkwam, zei John dat hij nu ook wat met mij had. Nou, zei Richard, dan kunnen we een video beginnen.'

Richard gebiedt Bjorn de volgende dag terug te komen. Om zijn woorden kracht bij te zetten, pakt hij volgens Bjorn een geweer uit de kast en schiet vanaf het balkon een kat dood die buiten op straat loopt. Doodsbang reist het kind terug naar Almelo. 'Thuis heb ik op mijn kamer gezeten, mijn ouders hadden niks in de gaten.'

De volgende middag staat Richard hem al op het station op te wachten. Thuis heeft hij gezegd dat hij naar een vriendje toe is. In de flat staat de camera opgesteld die Richard kort daarvoor op afbetaling heeft gekocht bij Megapool. Wat volgt is urenlang gruwelijk misbruik. John vergrijpt zich aan het weerloze joch en Richard filmt. Bjorn krijgt voortdurend aanwijzingen in het Engels: 'Keep it nice and hard', 'Open your mouth, open!', 'The tongue Bjorn, come on.' Om hem gewillig te maken, krijgt hij hasjcake te eten. Tientallen keren schreeuwt hij: 'Stop, it hurts'. Maar dat haalt niets uit. 'Ik denk wel dat hij was ingescheurd', bekent Richard later.

'Ik heb geschreeuwd en gehuild', zegt Bjorn tegen de politie. 'Toen ik wegging, kon ik niet meer zitten. De conducteur in de trein vroeg nog waarom ik bleef staan. Ik zei: ik heb een probleem, ik heb aambeien. Toen liep hij lachend weg. Thuis heb ik op mijn buik op bed gelegen. Ik voelde me schuldig, dat ik er zo raar uitzie en dat ze me daarom pakken.'

TIEN video-8 bandjes van dertig minuten nemen ze op. Deze film gaat een hoop geld opleveren', zegt John. Hij krijgt gelijk, de band is geliefd. De politie wordt voor het eerst met de video geconfronteerd als een Amsterdamse douanebeambte in juli 1991 een pakketje onderschept dat door een Deen is teruggestuurd naar een Amsterdamse seksshop.

Bij haast elke huiszoeking die de politie de jaren erna in het pedocircuit verricht, wordt de Bjorntape aangetroffen. De band duikt op in Amsterdam, in Sittard, in Brussel. Een Fransman zegt dat hij de band in de Amsterdamse seksshop Sittie Sjop door 'ene John' voor 600 gulden kreeg aangeboden. Ook René Osterwalder, verdacht van een reeks kindermoorden in Zwitserland, heeft een Bjorntape in zijn bagage.

Niet alleen in Nederland, ook in Zweden en Groot-Brittannië wordt gespeurd naar de makers van de band en hun slachtoffer. Maar alle politiekorpsen stuiten op hetzelfde probleem: de daders komen niet met hun gezicht in beeld, er wordt uitsluitend Engels gesproken en zelfs de tube vaseline is afgeplakt.

DE DOORBRAAK in het onderzoek komt pas in april 1997, vlak na de uitzending van de Britse documentaire. Pedagoge Ireen van Engelen heeft drie jaar daarvoor een stapel brieven van pedoseksuelen gevonden waarin grof seksueel misbruik wordt beschreven met kinderen in het Amsterdamse Burgerweeshuis. Ze stapt ermee naar de politie die bij een van de pedoseksuelen, de Amsterdammer Bert de L., huiszoeking verricht. Daar treffen agenten in de meterkast de originele opnamen aan. De L. zegt dat John hem die als onderpand heeft gegeven op een lening van duizend gulden.

Op de moederbanden is te zien en te horen wat op de kopieën is weggefilterd: de gezichten van de daders komen in beeld, hun namen worden genoemd en een van hen praat met een Twents accent. De Amsterdamse politie belt met collega's in Twente en dan blijkt dat Bjorn al in januari 1996 aangifte heeft gedaan. Richard is daarop gearresteerd, maar is in hoger beroep vrijgesproken van ontucht wegens gebrek aan bewijs.

Het Hulst-politieteam, genoemd naar de straat waar het misbruik plaatsvond, heropent het onderzoek en bezoekt de flat waar Richard heeft gewoond. Het interieur komt overeen met dat op de band: de wand- en vloertegels in de douche, het zeepbakje, de kachel, de zwarte balk in de woonkamer

Navraag bij Sky Radio geeft duidelijkheid over het tijdstip van de filmopnamen. Op de originele band zijn op de achtergrond muziekfragmenten te horen: Another Day in Paradise van Phil Collins, It's the First Time van Loïs Lane, Coldest Days of My Life van Chi-Lites. Omdat de computer die bij Sky Radio de muziek uitzoekt nooit twee keer dezelfde combinatie maakt, wordt duidelijk dat de band moet zijn opgenomen in de nacht van 1 maart 1990.

Richard wordt in september 1997 opnieuw gearresteerd. Tegen John wordt een internationaal aanhoudingsbevel uitgevaardigd. In augustus 1998 wordt hij op een Britse luchthaven opgepakt. Ze bekennen allebei, maar hun versies over het gebeuren lopen uiteen. Richard zegt dat hij door zijn Engelse vriend onder druk is gezet. John zou hem een gouden toekomst hebben beloofd.

John zegt dat de hele video een toneelspel is geweest. 'Ik deed alsof ik hem misbruikte, de film is gemaakt om dat zo te laten lijken. Bjorn had er geen moeite mee en speelde alles mee.'

Tot zijn zeventiende zwijgt Bjorn over het misbruik. Hij wordt van school gestuurd, loopt weg van huis, belandt in een pleeggezin en later in internaten. Pas in het voorjaar van 1995 komt bij een hulpverlener van de Riagg het hele verhaal naar buiten. Dan pas licht hij zijn ouders in. 'Richard heeft mijn leven getekend', zegt hij.

Als de politie hem de foto's laat zien die van de band zijn gemaakt, reageert hij hevig geëmotioneerd: 'Ik schaam me voor alles en iedereen.' Richard, geconfronteerd met dezelfde foto's, zegt: 'Ik zie aan de blik in zijn ogen dat hij bang is.' En: 'Het klinkt misschien goedkoop, maar ik heb er nu wel spijt van. Ik geloof wel dat hij er op latere leeftijd last van heeft gekregen.'

Drie weken voor het hoger beroep tegen John wordt Bjorn op verzoek van de verdediging door de rechter-commissaris gehoord. De psychiater die hem vooraf onderzoekt, geeft aan dat tot elke prijs moet worden voorkomen dat het verhoor op geluids- of videoband wordt opgenomen of dat door de aanwezigheid van camera's die suggestie wordt gewekt.

Richard is alweer een half jaar vrij. Bjorn krijgt al jaren intensieve therapie, maar is nog altijd niet aan de verwerking toegekomen. Zelf ziet hij de toekomst somber in. De psychiater schrijft: 'Vooralsnog is een verbetering ten goede niet te verwachten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden