REPORTAGE

Het verpeste leven van Anthony D.

Vandaag moet Anthony D. zich verantwoorden voor de jeugdrechter. Op 10 oktober 2014 stak hij op het Corbulo College in Voorburg een mede-vmbo-leerling dood. Hoe kon dat gebeuren? Had de school het kunnen voorzien? Of de hulpverlening? Een reconstructie.

Oktober 2014, een jongen legt bloemen neer bij het Corbulo College in Voorburg ter nagedachtenis aan de doodgestoken Wesley. Beeld anp
Oktober 2014, een jongen legt bloemen neer bij het Corbulo College in Voorburg ter nagedachtenis aan de doodgestoken Wesley.Beeld anp

Het is vrijdag 10 oktober 2014, half een 's middags en Anthony D. bonkt met zijn hoofd op de tafel. Hij is nog geen uur verwijderd van het misdrijf dat zijn leven voorgoed zal veranderen. De gebeurtenis die een van zijn medeleerlingen het leven zal kosten en waardoor zijn school, het Corbulo College in Voorburg, het middelpunt zal worden van landelijke discussies.

Maar op dit moment zit Anthony nog gewoon in de klas - 3 vmbo. Hij heeft een proefwerk Nederlands en moet daarvoor een opstel schrijven, maar hij heeft geen zin. Met zijn grote, bruine ogen kijkt hij rond. Het is stil. Iedereen is aan het werk, behalve hij.

Anthony voelt zich gestresst. Op zijn hoede. Hij heeft het gevoel dat er vandaag iets gaat gebeuren. Hij voelt zich bedreigd door jongens van school en daarbuiten, die hem al twee keer achterna hebben gezeten. Eerst waren ze met drie, toen met vijf, en nu met z'n achten - ze jagen hem op.

Maar hij laat niet zien dat hij bang is. Hij kijkt wel uit.

Flats.

In één veeg gooit hij zijn proefwerkblaadjes op de grond. De klas lacht.

'Wil je niet werken?', vraagt zijn lerares, terwijl ze de blaadjes voor hem neerlegt.

Rumoer

Opnieuw blaast Anthony de papieren van zijn tafel af. 'Ik hoef die teringzooi niet', zegt hij.

De lerares zegt niks. Ze raapt de blaadjes op en neemt ze in. Met Anthony kun je niet te direct zijn, zal ze later zeggen. Het is beter om hem niet aan te spreken.

In de klas ontstaat rumoer. Iemand maakt een zeehondengeluid. Schuin achter Anthony zit de 15-jarige Wesley. Hij is klaar met zijn proefwerk en leest de Donald Duck.

Wesley zit hem al de hele ochtend uit te dagen en uit te schelden, vindt Anthony. Gek wordt hij ervan. Wesley doet dat vaak, zegt hij later, en niet alleen tegen hem. Volgens Anthony zegt Wesley op dat moment dat hij een 'zeekoe' is. Ze schelden over en weer. Anthony beledigt Wesley's tante.

Voor de jeugdrechter

Vandaag begint voor de rechtbank in Den Haag de inhoudelijke behandeling van de strafzaak tegen Anthony D. Omdat hij nog minderjarig is, vindt de zitting achter gesloten deuren plaats. Anthony wordt berecht volgens het jeugdstrafrecht. Als hij schuldig wordt bevonden, kan hij maximaal twee jaar jeugddetentie krijgen. De kinderrechter kan bovendien oordelen dat hij daarnaast langdurig moet worden opgenomen in een gesloten justitiële behandelinrichting. Zo'n 'plaatsing in een inrichting voor jeugdigen' (PIJ-maatregel) kan maximaal 7 jaar duren.

Het wit-met-gouden mes

'Ik ga jou klappen geven', zegt Wesley volgens een getuige. 'Ik ga jou slaan.'

'Is goed', zegt Anthony. 'We gaan zo naar buiten.'

Op zijn proefwerkblaadje staat het cijfer dat hij zichzelf vandaag heeft gegeven: een 1,0.

In zijn linkerbroekzak zit een mes. Het wit-met-gouden mes.

'Tony Macaroni'

Anthony D. uit Rijswijk, 16 jaar oud. Eigenlijk heet hij Tony. Maar nu niet meer. Zijn naam moest veranderen, omdat de kinderen van school hem vroeger uitscholden voor 'Tony Macaroni'. Zijn moeder nam daarom een radicaal besluit: ze gaf hem een nieuwe roepnaam.

Sindsdien noemt hij zich Anthony, maar het pesten is nooit gestopt.

Het verhaal van zijn leven balt zich samen in die ene dag, 10 oktober 2014. Het is het leven van een jongen die jarenlang wordt gepest en daar op reageert met wat hij zijn 'domme kracht' noemt: vechten en agressie. Sterker, zelf pest hij ook. En nu loopt hij stuk op de harde wereld van een Haags vmbo.

Enthousiast, maar angstig jongetje

Hij ziet eruit als een punker, in zijn legerbroek, zijn kisten en z'n zwarte shirt met doodskop en rode vlammen. Vanochtend is Anthony voor het laatst vertrokken uit de flat in Rijswijk, waar hij woont met zijn moeder en oudere broer.

Zijn vader is al jaren buiten beeld. Anthony wil hem niet meer zien: het is een man met een strafblad die zijn moeder mishandelde.

Huiselijk geweld en psychiatrische problemen thuis bepalen Anthony's vroege jeugd - het is een terugkerende conclusie in de hulpverleningsrapportages.

Al op de kleuterschool zien ze dat er iets met hem aan de hand is. Anthony is een enthousiast, maar angstig jongetje. 'Hij wilde toen al heel erg alles in de gaten houden, overal op letten', zegt een juf die altijd contact met hem heeft gehouden.

Gevoelig

Wat er in hem omgaat, is lastig te peilen, want Anthony praat moeilijk. Hij heeft een normale intelligentie, maar hij kan de woorden niet altijd vinden.

Anthony is gevoelig, voelt zich snel aangevallen en de kinderen op school merken dat. Als je al naar hem wijst, schiet hij in de stress. 'Kinderen vonden dat leuk', zegt de juf. 'Híj gaf aan dat hij gepest werd, voor die kinderen was het gewoon een spelletje.'

Gedragsstoornis

Daar zit de kiem van een gevaarlijk patroon, want op dat soort momenten wordt hij kwaad. Heel kwaad. Hij heeft een gedragsstoornis, oordelen deskundigen na onderzoek.

In groep 4 schopt Anthony een jongetje 'per ongeluk' tegen zijn ballen, waarna hij door vijf jongens tegen de grond wordt gewerkt. Met een bloedneus en wonden in het gezicht komt hij thuis. In hetzelfde jaar heeft hij een woedeaanval in de kamer van de schooldirecteur: hij gooit met een stoel, trapt tegen de kast en de kopjes sneuvelen. Hij is boos: ze willen niet geloven dat hij wordt gepest.

'Anthony is geen lieverdje', zegt zijn moeder. Ze weet hoe explosief hij kan zijn. Maar ze maakt zich grote zorgen over het pesten. Ze vindt dat de school er te weinig aan doet.

Stoer doen

'Ik begrijp dat leerkrachten het niet altijd zien, maar pesten is wat een kind voelt', zegt de vroegere kleuterschooljuf. 'Anthony voelde zich ontzettend gepest. Hij ging stoer doen, omdat hij iets tegen het pesten moest doen.'

'Onafgemaakte hulpverlening'

Zo neemt hij een mes mee in de klas, als hij 9 is. 'Het is om me te beschermen', zegt hij tegen de verbijsterde juf. Later dat jaar wordt hij van school verwijderd.

De hulpverleners voor Anthony en zijn alleenstaande moeder komen en gaan. Ze proberen zijn leesproblemen aan te pakken, hem sociaal weerbaarder te maken. Zo is daar ouderbegeleiding, een bureau voor 'ontwikkelingsbegeleiding', een bureau voor 'preventieve ambulante begeleiding', een orthopedagogisch bureau en zelfs een hulpverleenster aan huis die wordt betaald via een persoonsgebonden budget (pgb).

Helpen doet het niet. Of zijn leven geen 'aaneenschakeling is van onafgemaakte hulpverlening', zal de onderzoeksrechter zich later afvragen.

Anthony verslijt meerdere scholen. Het Corbulo College, waar hij nu vmbo doet, is al de zesde school in zijn onderwijscarrière.

Wie is Anthony nu eigenlijk echt? De politie vraagt het hem zelf. Hij zegt: 'Iemand die zijn hele leven is gepest en in elkaar geslagen. En die weinig vrienden heeft gehad.' Goede eigenschappen weet hij niet te noemen.

Veilige basis

Het is juni 2014 en Anthony zit thuis achter zijn Playstation. Hij speelt Grand Theft Auto 5, een gewelddadig racespel dat populair is onder jongeren. Hij speelt tegen klasgenoot Roy. Via de koptelefoon kunnen ze met elkaar praten.

Roy is onlangs gediagnosticeerd met een 'oppositioneel-opstandige' gedragsstoornis en wordt door een lerares van school omschreven als een jongen die 'altijd anderen zit te sarren'.

Anthony wil winnen. GTA5, zoals ze het onderling noemen, is een van zijn lievelingsgames. Maar vandaag lukt het niet. Anthony reageert zoals hij wel vaker doet: in het spel beukt hij wild in het rond met zijn auto. Dat irriteert de anderen.

'Ik neuk je kankermoeder', schreeuwt iemand door de headset. 'Je lelijke kankermoeder.'

Roy, denkt Anthony, Roy beledigt mijn moeder.

Zijn moeder is alles voor hem. Kom je aan zijn moeder, dan kom je aan hem. Tegenover de buitenwereld vallen ze elkaar nooit af. Als hij wordt gepest, als hij weer vastloopt op school - altijd komt ze voor hem op. Ze is daar zo vasthoudend in, dat ze soms ruzie krijgt met docenten.

16 jaar is hij nu. Een jongen die zijn eigen geld verdient met een baantje bij de Albert Heijn, maar nog altijd gaat hij uit school meteen naar huis, gewoon omdat zijn moeder dat veilig vindt. Zo moet hij van haar ook in de klas altijd een mobieltje bij zich hebben voor zijn veiligheid - een eis die Anthony in conflict brengt met school.

Zijn moeder uitschelden, daar kan hij dus echt niet tegen. Hij kan bijna niet omschrijven hoeveel dat met hem doet. Anthony heeft het gevoel dat hij iets moet slopen.

Die maandagochtend komt hij een half uur te laat in de wiskundeles. Hij geeft de lerares een hand, verontschuldigt zich, en loopt meteen door naar Roy die achter zijn tafeltje zit. In het voorbijgaan duwt hij de tafel tegen de muur, waardoor Roy geen kant meer op kan.

En dan haalt hij uit.

Maandenlange strijd

'Hij was heel snel', zegt Roy. 'Hij sloeg meteen goed door. Hij gaf gewoon twee klappen met zijn rechtervuist.' Roy rent de klas uit. Hij zint op wraak. Zo begint een strijd die zich nog maanden zal voortslepen.

'Daarna ging het fout', zegt Roy, 'Daarna heb ik Anthony steeds gepest. Ik wilde hem terugpakken. Ik wilde hem slaan.' Hij zegt ook dat 'iedereen in de klas', op één leerling na, Anthony pest.

Logboek pesten

Ze noemen hem 'punkie' of 'puistenkop'. Ze schelden en duwen. Een klasgenoot zet een vijl op zijn keel. Ze gooien schroefjes, houtjes, propjes, kauwgum en pennen naar hem - iets wat ze allemaal naar elkaar doen. 'Er werd altijd met dingen gegooid in de klas', zegt Anthony.

'Pesten is wel normaal', zegt Anthony later tegen de politie. 'Maar niet te vaak. Niet elke dag. Dat is geen dollen meer.'

Maar zelf gooit hij ook met dingen. En hij begint te vechten als het zo uitkomt, slaat met zijn vuisten, deelt trappen uit, schopt tegen de fiets van een andere leerling.

Wat weten ze van het pesten op het Corbulo College? Op de vmbo-school, die door de directeur in een verhoor wordt omschreven als een 'vierkante jongensmaatschappij', zeggen ze: we kregen 'geen signalen' dat Anthony werd gepest. Anthony voelt zich 'happy' in de klas.

Reactie school

Het Corbulo College in Voorburg wil niet inhoudelijk ingaan op de zaak-Anthony D. Het stelt alleen dat 'pas in een heel laat stadium' aan de orde werd gesteld dat de pesterijen zich naar school leken te verplaatsen, vlak voor de dood van hun leerling Wesley. Directeur Kees van der Zweep omschrijft zijn vmbo als een 'robuuste jongensschool'. Zo veel jongens, dat geeft een eigen dynamiek, zegt hij. 'Jongens zijn lichamelijk. Af en toe duwen en trekken ze aan elkaar, maar ruzies blijven doorgaans niet langdurig spelen. Wel zijn onze leerlingen erg gevoelig voor de pikorde. Maar onze school is zeker niet ruig of hard. Integendeel. Onze school is veilig.' Sinds de dood van Wesley zijn de lockercontroles opgevoerd en is er meer surveillance.

Maar het logboek dat het Corbulo College verstrekt aan de politie, laat wel degelijk een geschiedenis zien van pesten.

In dit logboek staan namelijk ook de voorvallen die Anthony tot begin 2014 meemaakt op het College St. Paul, de zusterschool van dezelfde scholengemeenschap. Zo vermeldt het logboek in die tijd herhaaldelijk dat hij 'al langer wordt gepest'.

In 2013 is er op het St. Paul een vechtpartij waarbij hij een hersenschudding oploopt. In hetzelfde jaar wordt hij belaagd door een jongen met een boksbeugel - een zaak waarvan melding is gemaakt bij de politie. Maar op het Corbulo zeggen ze niets te weten van het 'boksbeugelincident'.

Dit staat ook in het logboek: een lerares merkt op dat er door het pesten zo veel agressie bij Anthony opborrelt, dat ze bang is 'dat het een keer goed mis zal gaan'.

Het is vrijdag 5 september, net voor vijven, en Anthony vult de schappen in de Albert Heijn. Zijn baantje. Hij is net bezig met de melk als Roy ineens achter hem staat, samen met twee vrienden.

Wapenbezit

Uit de Veiligheidsmonitor van het Centrum School en Veiligheid, die in januari verscheen, blijkt dat wapenbezit onder leerlingen toeneemt. Van de ondervraagde leidinggevenden zegt 29 procent in 2014 te maken hebben gehad met een leerling met een wapen. Dat was 22 procent in 2012 en 7 procent in 2010. Van de ondervraagde leerlingen zegt 8 procent wapens, alcohol of drugs mee naar school te nemen. De helft van de jongeren heeft gezien dat anderen een van deze zaken bij zich droeg.

'Homootje', zegt Roy volgens een van hen.

'Moet ik je in elkaar slaan ofzo?', vraagt Anthony.

'Doe maar', zegt Roy, 'Dan word je ontslagen.'

Achtervolgen

Anthony is boos, maar gaat verder met zijn werk. Als hij om vijf uur klaar is, denkt hij dat de jongens weg zijn. Maar ze zijn er nog, op een bankje in de buurt waar hij langs moet op weg naar huis. Inmiddels zijn ze al met zijn vijven, onder wie twee Corbulo-leerlingen.

'Grijp hem', roept een van de jongens.

'Laten we hem achtervolgen', schreeuwt een ander.

'Je gaat klappen krijgen, we gaan je in elkaar slaan', roepen ze.

Op de fiets racen ze achter hem aan, maar Anthony weet dat vlakbij een vriendin woont. In paniek belt hij aan. Roy loopt op hem af, maar voordat die kan uithalen, vliegt de deur al open: Anthony rent naar binnen. 'Drie had ik er wel kunnen hebben, maar vijf niet', zegt hij.

Even later verschijnt Anthony's moeder bij het groepje jongens. Ze pakt Roy bij zijn arm en bijt hem toe dat hij niet meer in Rijswijk moet komen.

Door de achtervolging bij de Albert Heijn verandert er iets bij Anthony. Hij is 'paranoïde', zo noemt hij het zelf. Hij heeft het gevoel dat deze jongens iets zullen gaan flikken. Dat ze misschien wel wapens hebben. Dat ze zullen schieten, slaan of steken.

Pesten

Vmbo-leerlingen pesten vaker dan vwo-leerlingen, blijkt uit meerdere studies van onderzoeksbureau HCBS. Vertrouwensinspecteurs van de Inspectie van het Onderwijs kregen in vorig schooljaar 338 meldingen van psychisch geweld op middelbare scholen. Daarvan werd 44 procent gerangschikt onder de noemer pesten. Dat aantal is iets afgenomen ten opzichte van een jaar eerder. In het basisonderwijs ligt het aantal meldingen veel hoger: ruim 700. In meer dan de helft van de gevallen gaat het daarbij over pesten. In het voortgezet onderwijs waren er vorig schooljaar 100 meldingen van fysiek geweld. In het basisonderwijs gaat het om maar liefst 359 meldingen. Staatssecretaris Sander Dekker (VVD) tracht middels een wetsvoorstel pestgedrag op scholen aan te pakken.

'Ik hoorde ze zelfs een keer praten over een mes en over een arm breken van iemand', zegt hij later tegen de politie.

Gelukkig heeft hij zelf ook een mes. Met dat mes is hij een beetje minder bang. Het is een wit vilmes, met gouden strepen eroverheen. Gekregen van zijn vriend Brian B., die een kamer vol mooie messen en zelfs sierzwaarden heeft. Met Brian fantaseert hij via Whatsapp over mensen steken en snijden.

Naar een andere vriend stuurt hij een foto van dat wit-met-gouden mes. Tussen de twee jongens, die elkaar kennen van een kamp voor probleemjongeren, ontstaat een gesprek dat achteraf de aandacht zal trekken van de recherche.

Anthony: 'Ik ga binnenkort denk ik flippen. Weet je wat een fijn gevoel is?'

De vriend: 'Nou?'

Anthony: 'Als je weet dat je em binnenkort flipt en in de bak komt te zitte. Mensen en het leven stressen mij.'

De vriend: 'Heb je een psycholoog of begeleider waarmee je over dit soort dingen kan praten?'

Anthony: 'Heb vroeger gehad hielp geen ene kanker.'

Hij gaat verder: 'Een moord is maar 4 jaar. En in de bak kan je elke dag trainen. Gratis.'

En tot slot: 'Ik laat gewoon gebeuren als gebeurt. Ik vecht niet. Ik zal gelijk afmaken.'

Een maand na de eerste achtervolging zijn ze er ineens weer, Roy en zijn maten. Ditmaal met z'n achten.

Ze zitten hem 's avonds op straat achterna, tot hij de Albert Heijn in vlucht en de politie belt. De politie noteert dat hij 'een zenuwachtige indruk' maakt. Met 'een bibberende stem' vertelt hij dat hij wordt bedreigd en dat hij de jongens zal slaan als ze hem weer zullen pesten.

Niet doen, zegt de politieman in de meldkamer, maak het alsjeblieft 'bespreekbaar' op school.

Maar het Corbulo College mengt zich aanvankelijk liever niet in de kwestie. De school adviseert alleen om 'aangifte' te doen. De bedreigingen, zo legt de adjunct-directeur later uit, spelen zich immers af 'buiten school'.

Het is een externe hulpverlener die Anthony al een tijd begeleidt, die de adjunct-directeur erop wijst: bij de achtervolgingen lijken twee Corbuloleerlingen betrokken. Dus dit gaat de school wel degelijk aan. 'Vind je het een idee om hierover - liefst met Anthony erbij - een gesprekje te voeren op school?', mailt hij.

Maar Anthony wordt ziek. Het gesprek vindt nooit plaats. Het stond gepland voor donderdag 9 oktober.

'Bel 112'

Op vrijdag 10 oktober, na het proefwerk Nederlands, staat Anthony bij de lockers. Opgefokt kijkt hij rond. Al weken voelt hij zich opgejaagd en bedreigd. Daar heeft Wesley weliswaar niks mee te maken - die heeft hem nooit lastiggevallen in de Albert Heijn - maar tja, nu is er alweer iemand die hem moet hebben.

Wesley geldt op school als een 'praatjesmaker', zegt zijn docent Nederlands. Een gezellige jongen, die je er graag bij hebt in de klas.

Toch heeft ook hij de nodige aantekeningen in het logboek van school. Hij vertoont 'zeer dominerend en intimiderend' gedrag naar medeleerlingen en lacht jongens uit. Sommigen zijn bang voor hem. Maar hij is ook aardig, vinden medeleerlingen.

Zoals een van hen hem omschrijft, in de taal van deze vmbo-school: 'Irritant, maar op een goede manier.'

Wesley is al naar buiten, naar de fietsenstalling.

'Als hij een keer wat zegt, dan steek ik hem dood', zegt Anthony volgens een klasgenoot. Ik dacht alleen maar aan slaan, zal Anthony zelf achteraf zeggen.

Ze treffen elkaar bij het fietsenhok. 'Eigenlijk', zegt Anthony, 'wilde ik gewoon naar huis.' Maar terwijl hij het plein oploopt, pakt hij zijn mes uit zijn broekzak en stopt het in zijn vest.

Ineens loopt Wesley langs hem, het schoolplein af. Maar een paar passen verder draait hij zich weer om.

'Kom dan', zegt Anthony volgens een getuige.

'Wat moet je?', vraagt Wesley. Er staan klasgenootjes om hem heen. De groep wacht af wat er gaat komen. Of ze het tweetal aanmoedigen, is onduidelijk.

Wesley en Anthony bonken met de schouders tegen elkaar, zeggen sommigen van hen achteraf.

Op de bewakingsbeelden is te zien hoe Anthony op Wesley afloopt. Ze zeggen niets meer. Ze kijken alleen maar naar elkaar.

Dan, ineens, geeft Anthony hem een borststoot. Wesley doet een paar passen achteruit.

Op dat moment haalt Anthony uit. Met zijn rechterarm maakt hij een korte, snelle beweging richting Wesley's hals, het goud-witte mes in zijn hand. Hij raakt Wesley, één keer.

De bewakingscamera legt het precies vast: het is 13.18 uur en 48 seconden.

'Ben jij een homo?', vraagt een leerling. 'Om hem te steken?'

Anthony stapt op zijn fiets en vlucht weg. Het steken ging heel gemakkelijk, zal hij later verbaasd tegen zijn beste vriendin zeggen.

Wesley grijpt naar zijn hals. 'Heb ik bloed?', vraagt hij.

'Ja', zegt de jongen naast hem. 'Ren naar binnen.'

Paniekerig begint Wesley te rennen richting de school. Hij legt meer dan 60 meter af, terwijl het bloed uit zijn hals spuit. 'Ik bloed, ik bloed', roept hij bij binnenkomst tegen de secretaresse, die nog even denkt dat de jongen haar in de maling neemt.

Maar dan ziet ze zijn gezicht en de rode vlekken op zijn T-shirt: het is helemaal mis.

Wesley rent door tot in de kamer van de adjunct-directeur. Daar valt hij in de armen van de zorgcoördinator. Die wil hem nog in een stoel zetten, maar de jongen zakt in elkaar.

Bel 112, roept iemand.

'Wat is er?', vraagt de zorgcoördinator. 'Wat is er gebeurd?' Maar Wesley kan al niet meer antwoorden. Voordat hij wegzakt, weet hij nog één woord uit te brengen: 'An-tho-ny'.

Dit verhaal is gebaseerd op documenten uit het strafdossier van Anthony D. die door de Volkskrant zijn ingezien. De naam van medeleerling 'Roy' is om privacyredenen gefingeerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden