Het spektakel van de Maastrichtse 'Machseuverdrach'

Als geboren Maastrichtse doet Cécile Narinx, hoofdredacteur van Harper's Bazaar, verslag van de sleuteloverdracht van burgemeester Onno Hoes aan Prins Carnaval.

Onno Hoes (rechts) droeg zaterdag de macht over Maastricht over aan Prins Carnaval.Beeld anp

Stel: u bent burgemeester van Maastricht. Dan heeft u door het jaar heen zo uw sores over drugsoverlast, de kampers van de Karosseer, de belabberde resultaten van MVV en de tram uit Hasselt. Zo tegen het eind van het kalenderjaar komt daar nog een zorg bij: wat moet u in vredesnaam gaan zeggen en doen tijdens de 'Machseuverdrach', de olijke bijeenkomst waarbij u als burgemeester de macht over de stad voor drie dagen uit handen geeft aan Prins Carnaval.

Groots en meeslepend evenement

Die machtsoverdracht is geen simpel formaliteitje. Dus niet van: hee hoi, hier is de sleutel, even lachen naar de camera en doei. Nee, de sleuteloverdracht is een groots en meeslepend evenement, waarbij in de grote hal van het Stadhuis een stuk of honderd genodigden zitten. Buiten achter dranghekken kijken de niet uitgenodigde Maastrichtenaren toe hoe de Stadsprins eerst een krans om het standbeeld van het Mooswief* legt en vervolgens met zijn raad van Elf en onder begeleiding van de Kachelpiepers* via trappen en bordes naar binnen trekt. Daar, gadegeslagen door lokale tv-ploegen en landelijke persfotografen, ontspint zich een ceremonie die uuuuren duurt.

Op het programma: toespraken en sketches van u als burgemeester, bij voorkeur in het Maastrichts of iets wat daarvoor moet doorgaan. Daarnaast zijn er optredens van verklede gelegenheidsvocalisten. En het belangrijkste onderdeel: het autoriteite toeke*, waarbij de gangmaker van de Tempeleers* alle wethouders en de uitgenodigde landelijke politici op de korrel neemt en, als de actualiteit daarom vraagt, eens flink in de zeik zet.

Grappen over eigen ellende

Stel: u was Gerd Leers. Dan kon u dus flauwe grappen over uw huisje in Bulgarije verwachten. Maar stel: u bent Onno Hoes. Dan heeft u alle reden om te prakkiseren over de sleuteloverdracht. Gaat u iets over de toyboy-toestand zeggen en zo ja, wat dan? En erger nog: wat zullen anderen erover gaan zeggen?

Zo'n middag is eigenlijk een combinatie van oudejaarscabaret en de Comedy Central Roast. Dus doet Hoes het enige zinnige wat erop zit: zich gedwee laten knippen en scheren en zelf de beste grappen maken over zijn eigen ellende. Zingend in dialect, om mee te beginnen, kom daar eens om bij een Aboutaleb of een Van der Laan: 'En iech gaon nog neet nao Hoes / Nog lange neet, nog lange neet! / Iech veul miech heij zoe thoes / Nei iech wèl nog neet nao Hoes!* Wat volgt is een genereuze toestemming om álles te filmen, gebbetjes over Albert Verlinde, grollen over wachten op wachtgeld en over zijn opvolger, die aan een waslijst van eisen moet voldoen: hetero zijn, braaf getrouwd, Limburgs en vooral niet voor ONNOdige publiciteit zorgen.

Daarna neemt Hoes de aanwezige Frans Timmermans nog even op de hak: Timmermans, geboren in Maastricht maar fervent Roda-supporter, krijgt een MVV-broodtrommeltje met een stuk vlaai erin, voor als hij weer eens onderweg is. De in opspraak geraakte Limburger Mark Verheijen, uitgenodigd maar niet aanwezig, krijgt een voor de hand liggende sneer over ondeclarabele reiskosten. Emile Roemer, net als Timmermans op rij één, wordt getrakteerd op een fotomontage van hemzelf in een tomatenpak als covermodel van Harper's Bazaar - toch ook een beetje een Maastrichts blad omdat de hoofdredacteur (zei de gek) geboren Maastrichtse is.

Zo zwart op wit op papier misschien niet de grootste schuddebuikbakken, maar gelooft u mij: live bijzonder geestig.

D'n Tempeleer

Behalve het tijdschrift De Onno, dat dit jaar voor de vijfde en laatste keer is gemaakt, verschijnt elke carnaval de D'n Tempeleer, vol flauwekul. Zoals de Ebola Zelftest: Heeft iedereen om je heen een witte overall, plastic handschoenen, een duikbril en rubber laarzen aan en jij niet? Dan heb je waarschijnlijk ebola.

En ouderwetse moppen staan er ook in. Zoals deze: 'Bid jouw vader ook altijd voor het eten?' 'Nee, mijn moeder kan heel goed koken.'

Joe Cocker-achtige ode aan Onno

De autoriteitetoeker van dienst, Norbert Frijns, zingt met gitaar in de hand een Joe Cocker-achtige ode aan Onno, met daarin de volgende regels: 'Diech... veer goon diech hiel erg misse/ Diech.... gebruukdes em neet allein um te pisse'*, waarna een werkelijk daverend lachsalvo losbarst in het stadhuis. Onderbroekenlol blijft scoren. Laatste grappen: 'MVV heeft dringend een spits nodig die scherp is en veel scoort.' Met blik op Hoes: 'Maar waar vind je nu zo'n man?' Gevolgd door het uitreiken van een Franse pielemöts* aan Hoes, terwijl de band Diech bis mien nisjeke* speelt.

Enfin, zo'n sfeer.

Stel: u was een van de genodigden op de machtsoverdracht en u ging na afloop mee met de Tempeleers en de tot woensdagmorgen werkloze burgemeester de stad in, achter Zaate Herremenie Staank Stief* aan, van kroeg naar kroeg. Dan zou u ondanks de motregen warm worden van binnen, vrolijk en melancholiek tegelijk. Dan zouden uw knieën een beetje week worden en als vanzelf gaan bewegen. Uw hakken kwamen los van de kinderkopjes op de maat van de dikke zjiem* en u zou woordelijk meezingen met liedjes die u al geen vijfentwintig jaar meer heeft gehoord. U zou zich realiseren dat carnaval via het Maastrichtse kraanwater het bloed in kruipt, om er nooit meer uit te komen.

Prins Odin I (midden) tijdens de sleuteloverdracht door burgemeester Onno Hoes waarbij symbolisch voor drie dagen de macht over de stad wordt overgedragen aan Prins Carnaval.Beeld anp

Verklarende woordenlijst bij de Asterisken

Mooswief = groentevrouw, standbeeld op de markt en symbool van carnaval. Een enorme Mooswief-pop wordt op carnavalszondag om 11.11 uur in elf rukken aan een hoge mast op het Vrijthof omhooggehesen.

Kachelpiepers = in traditionele Schotse kleding gehulde blaaskapel met instrumenten en geweren, die dienst doet als garderegiment van prins Carnaval.

Autoriteite toeke = gezagsdragers bespotten

Tempeleers = Maastrichtse stadscarnavalsvereniging sinds 1945, leverancier van de Raad van Elf

En iech gaon nog neet nao hoes/Nog lange neet, nog lange neet!/Iech veul miech heij zoe thoes/Nei iech wèl nog neet nao Hoes! = En ik ga nog niet naar huis/Nog lange niet, nog lange niet/Ik voel me hier zo thuis/Nee ik wil nog niet naar huis!

Diech... veer goon diech hiel erg misse/ Diech.... gebruukdes em neet allein um te pisse = Jij... we gaan je heel erg mssen/Jij... je gebruikte hem niet alleen om te pissen

Pielemöts = letterlijk piemelmuts, dialect voor Franse baret

Diech bis mien nisjeke = Jij bent mijn nichtje

Zaate Herremenie = letterlijk: dronken harmonie, dweilorkest

Staank Stief = sta stijf

Dikke zjiem = grote trom

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden