Het Scheveningse bolwerk

De Scheveningse wijk Duindorp is gebouwd tussen de twee wereldoorlogen, voor wat toen 'de kleine arbeider' heette. Geografisch gezien is de wijk van de rest van de stad afgezonderd door de haven en de duinen....

AUKJE VAN ROESSEL

ALS Nel Zoutenbier van het actiecomité S.O.S haar gezicht laat zien op de Meeuwenhof staat er snel een groepje mensen om haar heen. 'Die wethouder Noordanus heeft een hart van beton', spuit één van de omstanders haar woede. 'Gaat hij een boterham zitten eten als wij inspreken. Zijn hele houding straalde één ding uit: lul maar een eind weg! Maar ík moet mijn huis uit.'

In Den Haag lijkt het wel of de rumoerige tijden van de stadsvernieuwing herleven. Er zijn boze bewoners. Raampamfletten vragen of 'U zich ook verkocht en verraden' voelt. En in de anders zo steriele Haagse raadzaal zijn er al veel woelige bijeenkomsten geweest.

Aanleiding voor alle commotie is het plan van wethouder Peter Noordanus (PvdA) om in de Scheveningse wijk Duindorp elfhonderd woningen te slopen. Het verzet kwam onverwachts. Dat is opvallend. Om de fouten uit het verleden niet te herhalen, had de wethouder juist intensief overlegd met de wijk. Er ligt zelfs een convenant, waaronder niet alleen de wethouder maar ook vertegenwoordigers uit de wijk hun handtekeningen hebben gezet.

Dat daarmee de hele wijk voor de sloopplannen was gewonnen, bleek een misrekening. Toen de omvang ervan tot de rest van de wijk doordrong, kwam Nel Zoutenbier in actie. De officiële wijkvertegenwoordigers beet ze toe: 'Dat is mooi, zeg. Omdat jullie je handtekening hebben gezet, moet ik mijn huis uit.'

Zoutenbier woont met haar boomlange zoon in een vierkamerappartement aan de rand van de duinen. Totale oppervlakte van de woning: 44 vierkante meter. Dat is voor Duindorp niet eens zo klein.

De douche van Nel, zoals iedereen haar noemt, zit in een voormalige kast. In de keuken sta je elkaar al gauw in de weg. En eten doen Nel en haar zoon meestal met het bord op schoot; plaats voor een échte eethoek is er niet. Huurkosten: 479 gulden per maand.

'Een Duindorper wil niet groter wonen', beweert Nel. 'Dat onze huizen te klein zijn, dat onze douches te klein zijn, dat maken zij ervan.' Dat is wat Nel steekt: dat anderen voor haar denken.

Nel kan zich niet voorstellen dat échte Duindorpers de wijk verlaten omdat ze een meer eigentijds huis willen. Met een woonkamer waar wél een zithoek en een eethoek in kan; een woning die een échte badkamer heeft en een grote ouderslaapkamer, plus kamers waar de kinderen niet uitgroeien als ze de pubertijd bereiken, zoals de zoon van Nel.

'De actiegroep vindt dat ik teveel voor hen denk, maar het is even arrogant om te zeggen dat Duindorpers níet groter willen wonen', reageert wethouder Noordanus. 'Nel mag voor zichzelf best de keuze maken klein en goedkoop te willen wonen. Zo'n plekje blijft er ook voor haar in de wijk, maar ik kan als wethouder niet voorbij aan het feit dat veel mensen in die wijk aan de wandel gaan.'

Volgens Noordanus trekken de traditionele gezinnen weg. 'Met pijn in het hart meestal, maar ze vinden de woningen te klein. Door het huizenaanbod is Duindorp een doorgangshuis aan het worden. Mijn taak is te denken aan het welzijn van de wijk in de toekomst.'

Duindorp is gebouwd tussen de twee wereldoorlogen, voor wat toen 'de kleine arbeider' heette. 'Een echt Schevenings bolwerk', typeert de wethouder. Geografisch gezien is de wijk een enclave, van de rest van de stad afgezonderd door de haven en de duinen. Échte Duindorpers praten ook over wij. Zij, dat zijn Hagenaars.

Niet bekend

Nel en de haren wantrouwen de argumenten van de wethouder en de zijnen. 'Noordanus zegt dat wij afzakken naar een sociaal zwakke wijk. Nou, dank je wel, het zal je gezegd worden. Waar haalt hij het recht vandaan. Hij wil hier gewoon rijke mensen naar toe brengen. Flats en eengezinswoningen van tegen de drie ton! Dat kan een mens met een normaal salaris toch niet betalen.'

T IJDENS een commissievergadering in de Haagse raadzaal beet een Duindorpse wethouder Noordanus onlangs toe: 'U wilt hier enkel de Vogelenwijk inzetten. Nou komt de aap uit de mouw. U discrimineert.' De wethouder liet de beschuldigingen toen rustig over zich heenkomen.

'Ach, de emoties lopen hoog op en dan wordt er niet erg genuanceerd gedebatteerd', reageert Noordanus later laconiek. 'We gaan vijftig miljoen gulden investeren in die wijk. Dan denk ik: hoezo discriminatie, dat is dan wel positieve discriminatie.

'Nee, ik ben niet gebeten op de leden van de actiegroep. Als ik met het hele volkje in een van die tuintjes zit, herken ik hun gedrevenheid. Wat ik een paar leden wel kwalijk neem, is het gebruik van verkeerde argumenten. Dan roept zo iemand: de projectontwikkelaars komen de wijk binnen, de yuppen rukken op. Dat vind ik een tandje te hoog. Even dimmen, schiet het dan door mijn hoofd.'

Noordanus noemt het kort-door-de-bocht-analyses. 'Op de gouden rand, direct aan de duinen, gaan we óók woningwetwoningen bouwen.' Volgens de wethouder is drie ton voor een koopwoning bovendien geen bedrag dat geassocieerd mag worden met yuppen. Ook daarin zou de actiegroep realistischer moeten zijn. 'In de rest van Den Haag kost een woning aan de duinstrook al gauw een miljoen.'

De argwaan ten opzichte van de gemeentelijke plannen leven ook bij Bob Smits. Nel zal ervan opkijken, want Smits is één van de mensen die het convenant over sloop en nieuwbouw heeft ondertekend. 'Ik deel de analyse van Noordanus dat er iets moet gebeuren. Duindorp gaat naar de bliksem. Eigenlijk zijn we al te laat. Maar toen er tijdens het overleg plannen op tafel lagen om alleen de woningen aan de duinrand te slopen, heb ik nee gezegd.

'Dat is de meest ideale plek in Den Haag. Lekker goed te verkopen, maar de problemen liggen vooral bij de Meeuwenhof en de Pluvierhof. Wij hebben volgehouden: zolang jullie nee zeggen tegen de Hoven, zeggen wij nee tegen de rest. Het was Noordanus zelf die dat uiteindelijk ook inzag.'

In een gangetje achter twee huizenblokken wijst Bob Smits aan: 'Hier woont een bejaarde man, hier een oude vrouw, hier een bejaard echtpaar.' Hij wil maar zeggen: het is hier net een bejaardenhuis, maar dan zonder verzorgsters. 'Die ouderen gaan uiteindelijk weg. Als het convenant niet doorgaat, voorspel ik dat hier mensen komen wonen waarvoor uiteindelijk ook Nel gillend de wijk uittrekt.'

Smits is erg teleurgesteld door alles wat nu over hem heenkomt. 'Ik ben met de VUT, maar je kunt beter een baas hebben dan dit werk voor de wijk doen. Ik ben er zeven dagen in de week mee bezig. Ik heb ook niet zomaar een handtekening gezet. Wij hebben geknokt voor een sociaal plan waar ze in de rest van Nederland van kunnen leren.

'Wij hebben bedongen dat iedereen uit Duindorp die terug wil komen dat ook kan. We zijn ook niet akkoord gegaan met de verdeling 30 procent sociale woningbouw en 70 procent vrije markt, zoals elders in herstructureringswijken. Het is vijftig, vijftig geworden. Wij zeiden: dit is zo'n mooi stukje Den Haag, dan maak je de vrijemarktwoningen maar wat duurder.' Ook op de achtduizend gulden verhuiskostenvergoeding is Smits bijzonder trots.

Diep, heel diep gekrenkt was Smits toen de eerste pamfletten achter de ramen verschenen. Hij een verrader? 'Die tekst is de reden dat ik dit soort werk nooit meer zal doen. Ik vind dat ik goede dingen heb gedaan. Die lui van de actiegroep wonen zelf allemaal in de betere woningen. Zij maken de mensen die wél voor de sloop zijn bang. Zij denken niet aan de hele wijk.'

S MITS verwerpt de gedachte dat hij zich heeft laten inpakken door de gemeente. Alsof hij zo'n wijkbaron is die vergeet wat zijn mensen willen, omdat hij zich laat meezuigen in het officiële circuit van de hoge heren. 'Ik praat heel veel met mensen uit de buurt. Ik heb me constant voorgehouden: wat wil de wijk?'

Dat Nel en de haren door de sloopplannen zouden zijn overvallen, vindt hij 'gelul'. 'Er is een enquête gehouden met de vraag wat de bewoners zouden vinden van sloop. Slopen is slopen, dat geldt dan niet alleen voor het huis van je buurman.'

Noordanus erkent dat hij in Duindorp een les heeft geleerd. 'In de andere wijken die we gaan herstructureren zal ik daaraan denken. Ik blijf wél de officiële vertegenwoordigers uit de wijken zien als de eerste gesprekspartners, maar we moeten er als gemeente wél voor zorgen dat ze niet tussen de deur komen. Door bijvoorbeeld een nóg helderder enquête en nog méér informatie-avonden te houden.'

Op 2 juli is het woord aan de gemeenteraad. Die is nog niet af van Nel en de haren. 'Er is al geroepen dat we Noordanus moeten bedreigen', zegt Nel, 'Tot die mentaliteit laat ik me niet verlagen, maar ik heb niet iedereen aan het handje.'

Als de raad al zou voelen voor de argumenten van Nel, veel speelruimte om aan de wensen van het actiecomité tegemoet te komen is er niet. Terecht, meent Noordanus. 'De politiek heeft weliswaar het laatste woord, maar het convenant weegt zwaar. De raad kan er niet zomaar een essentieel stuk uithalen. We willen dit soort plannen nu eenmaal niet meer vanuit het IJspaleis (het gemeentehuis) dicteren.'

Andersom vindt Noordanus dat hij er niet is om als een soort veredelde postbode alle wijkwensen te bezorgen bij de raad. 'Ik ben er om de belangen van Duindorp te laten passen in het stedelijk beleid. De leefbaarheid garanderen op de langere termijn is een ingewikkelde legpuzzel.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden