HET ONVOLTOOIDE DEBAT

DE AUTEUR geniet van een welverdiende vakantie. Na een ontdekkingsreis van twee maanden door Allochtonië, houdt Paul Scheffer het even voor gezien....

In twee maanden is Scheffer van de aanval in de verdediging gedrukt. Zijn appèl aan het Nederlandse volk werd niet opgevat als een aanmoediging tot zelfonderzoek, integendeel. De boodschap werd hem in duizendvoud te verstaan gegeven: je overdrijft, je moet geduldig zijn, het komt wel goed.

Ook de medestanders gedroegen zich niet genereus. Bij Elsevier waren ze vooral jaloers op de aandacht die Scheffer wél ten deel viel. Het was voor het blad een hard gelag: één goed stuk in een dagblad kan meer losmaken dan tien jaar campagnevoeren in een weekblad.

Scheffer vatte de kern van zijn redenering in twee zinnen samen. 'De politieke bovenlaag, die vroeger over een duidelijke bechavingsmissie beschikte, twijfelt aan zichzelf en verliest meer en meer zijn greep op de maatschappelijke werkelijkheid. Zo kan men de weigering begrijpen van kabinet en parlement voor iedereen zichtbare en vaak gesignaleerde rondom etnische minderheden in Nederland onder ogen te zien.'

In januari eiste Scheffer een parlementair onderzoek naar het immigratie- en integratiebeleid. Het is jammer dat hij die eis in zijn tweede stuk niet heeft herhaald.

Dat onderzoek moet er komen. We kunnen niet net doen alsof de omvang van het multiculturele drama pas sinds 29 januari tot ons doordringt. We moeten, om te beginnen, recht doen aan degenen die, zoals bijvoorbeeld vader en zoon Drees en Hilda Verwey-Jonker, dertig jaar geleden al waarschuwden dat massale immigratie uit onderontwikkelde streken tot grote problemen zou leiden.

De afwezigheid van een klimaat waarin frank en vrij gedebatteerd, onderzocht, beleid gemaakt en geëvalueerd kan worden is een integraal onderdeel van de problematiek. Scheffer noemt de 'kosmopolitische illusie' als oorzaak: 'we slaan onzelf op de nationale borst omdat we denken er geen te hebben.' Het was afstandelijkheid en achteloosheid, verkocht als tolerantie.

Maar er was geen tolerantie, geen onbevangenheid. De brave, van alle rechtse smetten vrije socioloog Godfried Engbersen moest nog heel recent ervaren dat zijn onderzoek naar illegale migranten (De ongekende stad) door de gevestigde wetenschap eigenlijk niet gewenst werd: het zou stigmatiserend kunnen werken.

Nederland heeft geen traditie van kritische reflectie en evaluatie van beleid. De Algemene Rekenkamer is een gunstige uitzondering op die cultuur van zelfgenoegzaamheid en geborneerdheid die we maar niet van ons kunnen afschudden. Nederland is oké, Nederland is het toppunt van beschaving, Nederland wordt Europees kampioen.

De discussie heeft zich tot dusver teveel geconcentreerd rond de mate van aanpassing van de nieuwkomers aan Nederland. Belangrijker vind ik de vraag of wij wel genoeg ruimte aan nieuwkomers geven om hun eigen school te stichten, een eigen bedrijf op te zetten, maar ook om zich zelfstandig te manifesteren op politiek en cultureel niveau.

Integratiebeleid moet niet langer ván Nederlanders vóór migranten zijn. Het moet de verantwoordelijkheid, maar ook de mogelijkheden om zich te emanciperen bij de nieuwkomers zelf leggen.

Op politiek niveau komen migranten nu niet verder dan een decoratieve rol van 'excuus-Truus' op de lijst van bestaande partijen. Maar als de gemeenteraad van de grotere steden zou worden samengesteld uit afgevaardigen per stadswijk, zouden we een heel ander politiek klimaat krijgen. Zo vraagt de multi-etnische samenleving eigenlijk om een districtenstelsel, niet in de laatste plaats op lokaal niveau. Pas dan kunnen de minderheden politiek volwassen worden én zelf publieke verantwoordelijkheid nemen.

Scheffers constatering dat nieuwkomers gemakkelijk in conflict komen met onze opvattingen over de rechtsstaat en de scheiding tussen kerk en staat, is hard aangekomen. De islam, zo werd tegengeworpen, kan niet gelijk gesteld worden met fundamentalisme. Dat is juist, zo erkent Scheffer ook zelf.

Toch heeft de migrant altijd een loyaliteitsconflict tussen enerzijds het nieuwe vaderland met zijn individualistische, humanistische cultuur en anderzijds het geboorteland met zijn eigen godsdienst, zijn zeden, zijn taal, zijn familie, zijn stam. En - soms - zijn criminele netwerk.

Het vraagstuk van de rol van migranten in de grensoverschrijdende criminaliteit is in het debat over het multiculturele drama nog niet ter sprake gekomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden