Het leven is geen feestje

Blijf vooral in je comfortzone. Vertrouw níét op je gevoel. En wees ook niet teveel jezelf. Jacq. Veldman prikt een paar geluksmythes door.

Beeld Monique Bröring

Soms heb je maar één woord nodig. 'Het idee is dat jullie vandaag lekker helemaal uit je comfortzone komen', zei de vrouw die bij ons op Kantoor de workshop 'Bereik je doelen' leidde. Ik schoof mijn stoel naar achteren, liep naar voren en gaf de vrouw een enorme knal voor haar hoofd. 'Oh jee', zei mijn collega M. die me had overgehaald om mee te gaan. Een vrouw achter hem sloeg een hand voor haar mond. Maar naast haar begon een man met zwarte krullen te giechelen. Wie er begon met applaudisseren, was niet duidelijk. Aarzelend vielen anderen in. Het zwol nogal aan allemaal. Het applaus kreeg een ritme; her en der klapte een aansteller nadrukkelijk langzaam. Ik stak een hand op en liet de menigte bedaren. Daarna nam ik weer plaats in de zaal, wreef over mijn knokkels en vroeg me af wat er precies zou gebeuren als je daadwerkelijk een workshopleider tegen de grond sloeg. Zou er politie bij worden gehaald? Iemand zou het een keer moeten uitproberen.

Want de comfortzone klinkt supergezellig, maar hij is dat allerminst. Het akelige van de comfortzone is namelijk dat we er als de sodemieter uit moeten.

Niet echt chill

Je gaat dood als je voor grote groepen mensen moet spreken? Hatsee, komende dinsdag gewoon doen. Je bent bizar slecht met getallen? Hier heb je een trap onder je kont en een rekenmachine. Het is onduidelijk wanneer de comfortzone precies de oversteek maakte vanuit Amerika, maar het mag duidelijk zijn dat we sindsdien geen relaxte dag meer hebben gehad. De comfortzone laat ook zien dat het calvinisme van alle tijden is: het probleem zit hem in de verwerpelijke overtuiging dat we het áltijd beter moeten kunnen dan we eigenlijk kunnen. En, misschien nog wel verwerpelijker: dat het nastrevenswaardig is dingen te doen waar je je niet echt chill bij voelt. Je gaat met plezier naar je werk? Wacht, daar verzinnen we iets op. Leidinggeven, heb je dat al eens gedaan? Maar waarom zou je dat niet durven!? Ik kan u kantoortuinen aanwijzen die zijn vergeven van werknemers die zo húp vanuit hun comfortzone in de shit zijn geraakt - en hele afdelingen hebben meegesleurd in hun ongeluk. Dus laat ik het eens scherp stellen: voor de meeste mensen op aarde is het het beste om helemaal nooit uit hun comfortzone te stappen. Speel liever 's avonds een potje wordfeud, is toch ook best spannend?

De 'stap uit je comfortzone'-mythe is maar een van de vele uit het therapeutendiscours overgewaaide voorschriften en inzichten over hoe je het beste kunt leven en een gelukkige staat van zijn bereikt. Die zelfhulpmantra's zijn op geniepige wijze gewoon geworden, waarmee de mensen zichzelf en elkaar bij voortduring om de oren slaan. Het punt: veel van die how to's zijn gewoon... enfin, onzin dus. Hieronder nog vijf geluksmythes, die nodig doorgeprikt moeten worden.

Mythe 1: wees jezelf

Voorstel: wees minder jezelf.

Direct een mooi voorbeeld van hoeveel geluksmythes met elkaar in tegenspraak zijn. Of, om het in therapeutentaal te zeggen: daar mist nog een Stukje Verbinding. Want waar we dus aan de lopende band worden aangemoedigd uit onze comfortzone te stappen, is en blijft de allerbelangrijkste stelregel: wees vooral altijd jezelf. Varianten: blijf dicht bij jezelf. Zoek naar jezelf. Leef vanuit jezelf. En houd contact met jezelf.

Nou, misschien kun je beter eens wat meer contact houden met de realiteit, want als iedereen zichzelf als middelpunt van de wereld ziet, wordt het natuurlijk een enorme puinhoop. Ik heb weleens ingezoomd op mijn huis in Google Streetview en daarna heb ik langzaam uitgezoomd. Net zo lang tot ik alleen nog maar continenten zag. Het is schokkend en schitterend tegelijk hoe klein en nietig je zelf eigenlijk bent.

Bovendien: het zelf is op zijn minst een lastig concept. Wie bén je nou helemaal? De vrouw die altijd in tranen uitbarstte bij vergaderingen die te lang doorgingen? Of de vrouw die zich er langzaam bij heeft neergelegd dat de dingen niet altijd kort duren? De zoektocht naar het authentieke zelf is een erg verwarrende en waarschijnlijk ook een oneindige. En zoiets als 'je eigen weg volgen' is, in het kielzog daarvan, een onmogelijke opdracht. Omdat je immers zélf de eerste bent die hem aflegt, snap je wel. Het is waarschijnlijk gezonder om wat vaker te dansen, bijvoorbeeld op discomuziek uit de jaren tachtig.

Mythe 2: geluk is een keuze

Voorstel: soms heb je gewoon pech.

Zonder twijfel de gevaarlijkste mythe. Varianten van het 'Geluk is een keuze'-adagium: 'The sky is the limit' en 'Alles lukt, als je het maar wilt'. Centraal in deze mythe staat een moeizame verhouding met de realiteit, want: wat nu als het je toch onverhoopt niet lukt? Oh wacht, dan heb je het gewoon nog niet hard genoeg gewild. Ja, zo kan ik het ook. Een gevaarlijke mantra, omdat het nogal aanschuurt tegen de orenmaffia die de vreselijkste ziekte ziet als iets wat tussen de oren zit, oftewel: de dodelijke consequentie van verkeerd denken. Op zich een grappige gedachte, als het niet zo ernstig was dan. Maar los daarvan ook gewoon een sneue mythe, die veel mensen erg ongelukkig maakt.

Hebben ze dan niet hard genoeg hun best gedaan? Nee hoor, soms heb je gewoon pech en kom je gewoon de goeie mensen niet tegen. En de verkeerde mensen wel. En je hebt je personality natuurlijk ook niet voor het uitkiezen. Al is dat natuurlijk vloeken in de kerk die Totale en Algehele Zelfbeschikking heet.

Beeld Monique Bröring

Mythe 3: ga in je kracht staan

Voorstel: doe voorlopig even niets

De mogelijkheden van dit voorschrift zijn schier eindeloos. Zo kun je zelf in je kracht gaan staan. Je kunt in je kracht worden gezet. Je kunt anderen in hun kracht zetten. Ook wel eens gehoord: 'Nu moet je ervoor zorgen in je kracht te blijven.' Vaak moet je trouwens wel eerst even 'over je schaduw heen springen', voordat je écht in je kracht, et cetera. Wat duidelijk is aan deze mythe: je moet in elk geval geen lichamelijke handicap hebben. Wat niet duidelijk is aan deze mythe: de rest. Want wat de fok ís het eigenlijk, in je kracht staan? Waar de mensen die dit soort vaagtaal spreken allemaal prima lijken te weten waar het over gaat, doemt bij mij altijd het beeld op van iemand die in een bushokje staat. Of in een rij bij de bakker. In je kracht staan, je moet het denk ik eerst snappen en daarna een keertje uitproberen. Er zijn trouwens wel meer adviezen met een sterk fysieke component waarvan niemand weet hoe het precies zit. 'Laat het los', bijvoorbeeld. Of juist: 'Omarm het.' Onlangs opgevangen: 'Omarm je verkoudheid, dan ben je er sneller vanaf.' Iemand in zijn kracht sláán, is dat ook een optie?

Mythe 4: volg je intuïtie

Voorstel: gebruik je verstand.

Wat zo leuk is aan het menselijk ras is dat er hersens bij zijn betrokken, die op zich best complex in elkaar zitten. Toch hoeft er in het gezelschap maar één persoon te zeggen: 'Maar dat voel ik nu eenmaal heel sterk' en alle valide argumenten vallen plat voorover neer op tafel, morsdood. Gevoel wint altijd, wie zijn beleving in de strijd werpt, kan rekenen op een respectvolle stilte. Terwijl: gevoel is eigenlijk niks. Zegt je intuïtie dat 'er iets niet pluis is', dan is dat in de realiteit gewoon een klinische optelsom van eerdere ervaringen. Door je hersens dus. Is er iemand die vaker dan één keer een liefdesrelatie heeft gehad en desalniettemin met droge ogen kan zeggen dat gevoel niet bedriegt? Ook in de rest van het leven is emotie vaak eerder de slechtste raadgever dan de beste. Vandaag voel je dit, morgen voel je ineens dat, enfin, ik hoef u daarover niets te vertellen.

In het verlengde hiervan circuleert nog een andere mythe van de gevoelsmaffia: 'Maak van je hart geen moordkuil.' Wat blijkt: die mensen houden geen sociale contacten meer over! En terecht, niemand zit te wachten op mensen die nu eenmaal sterk de behoefte hadden dit even met je te delen. Of een stukje frustratie bij je neer te leggen. Stamt nog een beetje uit de jaren zeventig, toen men begon met het propageren dat je je emoties er állemaal uit moest gooien. Gedachte erachter: straks ga je dood aan opgekropte woede en dat zou eigenlijk zonde zijn. Maar onderzoek wijst al lang uit dat op een kussen beuken je woede alleen maar in stand houdt.

En dat al je gevoelslagen er één voor één afpellen net zo vertragend werkt voor genezing als zitten pulken aan een korst op je knie. Een beetje zelfbeheersing is veel beter. Onderneem desnoods, dus als het écht niet anders kan, een slopende sportieve activiteit en val daarna in een diepe en droomloze slaap.

Mythe 5: denk in uitdagingen

Voorstel: denk in problemen.

Iedereen kent wel iemand die bij de gerí­ngste verwijzing naar een kinkje in de kabel bezwerend de hand opheft en met overslaande stem roept: 'Dat is geen probléém, dat is een UITDAGING.' Nog los van het feit dat dit vaak donders irritante mensen zijn: misschien maakt u zich er zelf ook wel eens schuldig aan. Oh jawel, zou heel goed kunnen. We zijn nu eenmaal gevangenen van een samenleving die het woord probleem nauwelijks meer durft uit te spreken en als door een wesp gestoken reageert als een ander dat wel doet. Let maar eens op hoe vaak het zinnetje 'Dat is wel even een prob... een ding' wordt uitgesproken. Niemand, maar dan ook niemand wil worden geassocieerd met negatief in het leven staan, klagen om het klagen, en blijven hangen in ellende. Blinde positiviteit is het nieuwe 'och, even aanzien hoe het verder gaat' en is net iets te vaak totaal gespeend van enige realiteitszin.

Want, en de mensen die er niet tegen kunnen, moeten nu maar even hun ogen dicht doen: het leven ís ook gewoon moeilijk. Laten we elkaar niet voor de gek houden, er is best een hoop ellende op de wereld. En soms heb je gewoon geen geld of juist wel een rotjeugd gehad. Of is er op zijn minst éérst een probleem en kan het geen kwaad daar een tijdje bij stil te staan. Eerst eens even huilen. Je kapot schamen. Spijt hebben. Het hoeft allemaal niet op Facebook hé, niemand hoeft het te zien. En daarná volgt dan pas de kans er (hopelijk) alsnog iets van te maken. Het is precies het stilstaan bij de rottigheid die ons steeds lastiger afgaat. Want ergens de schouders onder zetten, ziet er nu eenmaal een stuk aantrekkelijker uit dan de schouders laten hangen. Terwijl dat soms wel een adequate reactie is op tegenspoed en ellende.

Lijkt dit u desalniettemin lastig omdat u er nog steeds vanuit gaat dat het leven een feestje moet zijn? Zie het als een uitdaging, wordt het direct een stuk leuker van. Niet makkelijker trouwens. Maar goed.

Beeld Monique Bröring
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden