Land van Afkomst Ivo Victoria

‘Het is moeilijk om echte vriendschap op te bouwen met Nederlanders’

Ivo Victoria. Beeld Casper Kofi

Als Belg in Nederland vindt schrijver Ivo Victoria (47) de directheid van zijn nieuwe landgenoten een verademing. Maar hij constateert ook dat ze er in zijn moederland wél in slaagden vrij geruisloos een Pietenpact te sluiten.

Bijna twintig jaar geleden verhuisde Ivo Victoria van België naar Nederland. Voor een Franse vrouw. ‘Na een jaar vroeg ik: moeten we geen belasting betalen? Nee, hoefde niet, de werkgever regelde dat de belasting al was afgedragen. We hadden allebei een vaste baan. Ik zei: ja, maar dat klopt toch nooit? Ik kon niet begrijpen dat het hier gewoon klopte. Nederland is een oneindig veel beter georganiseerd land.’

Ivo Victoria is niet de eerste schrijver in zijn familie. ‘Mijn grootvader schreef korte verhalen over zijn tijd in Congo. Een broer van mijn vader heeft de verhalen in eigen beheer uitgegeven. Als gewestbeheerder hield hij zich bezig met de administratie van de bevolking. Hij had contact met de stamhoofden en sprak perfect Swahili.

‘Ik heb die verhalen gelezen, ze gaven me een goed beeld van zijn leven – ik heb hem nooit gekend. Vol ironie en relativering stak hij de draak met de misverstanden tussen de Belgen en de Congolezen. De Belgen wilden het land indelen en parken aanleggen. Voor Congolezen bestond het idee van landbezit niet.

‘De Belgen hadden een paternalistische houding, ze vonden dat ze daar beschaving kwamen brengen. Na Hitler, Mao en Stalin staat koning Leopold II op de vierde plaats van massamoordenaars. Op school werd daar niet over gesproken. Het is belachelijk dat België nooit is overgegaan tot excuses en herstelbetalingen.’

Schaam jij je voor je familie?

‘Als kleinzoon van een koloniaal moet ik me ertoe verhouden. Ik schaam me niet. Mijn vader is geboren in Congo, hij schaamde zich ook niet. Niemand kan kiezen waar hij wordt geboren. Mijn vader verhuisde pas naar België om naar de universiteit te gaan. In Congo woonde hij in de natuur, het klonk als een paradijs. De verhalen die hij erover vertelde, gingen vooral over zijn heimwee. Hij was een stille man, zonder vrienden. Ik denk dat hij heimwee had naar een jeugd die nooit zou terugkomen.’

Heb je hier weleens over gesproken met een Belgische Congolees?

‘Nooit. Ik groeide op in Edegem, bij Antwerpen. Een totaal witte omgeving. Pas in Nederland kreeg ik een diverse vriendenkring.’

Wat zijn de grootste verschillen tussen Nederland en België?

‘De directheid van Nederlanders is een verademing. Hier is meer durf. Zonder Nederland was ik geen schrijver geworden. Soms moeten mijn vrouw en ik lachen om het snelle, oppervlakkige contact dat Nederlanders maken. Jullie zijn de Amerikanen van Europa. Andere vreemdelingen vinden dat ook. Het is moeilijk om echte vriendschap op te bouwen met Nederlanders.’

Zelf vinden we dat we heel anders zijn dan Amerikanen. Wij hebben diepgaande gesprekken.

‘Nederlanders zijn sociaal een beetje gehandicapt. Je ziet het aan de formalisering van de omgangsvormen. Op een verjaardag wordt íédereen gefeliciteerd, op een begrafenis iedereen gecondoleerd. De achterliggende gedachte luidt: dan is het geregeld, het is klaar. Misschien is daarom de reactie zo emotioneel wanneer wordt bevraagd hoe Nederlanders met elkaar omgaan. Deden wij het niet goed dan, het was toch geregeld?

‘Nederlanders discussiëren eindeloos over hoe we met elkaar omgaan. In België werd gelachen toen de zwartepietendiscussie hier begon. Wat een flauwekul was dat. Toch werd een paar jaar geleden in België een alliantie gesloten, het Pietenpact. Tv-zenders, speelgoedwinkels en onderwijsinstellingen spraken af alleen nog roetveegpieten te gebruiken. Het werd geruisloos geregeld, op Hollandse wijze, zou ik bijna zeggen – op wat geneuzel na uit extreem-rechtse hoek.’

Ivo Victoria (België, 1971) werd geboren als Hans Van Rompaey. In Nederland werkte hij eerst bij Mojo Concerts, als marketingmanager voor Lowlands. Momenteel werkt hij aan het scenario van Billie & Seb, zijn roman die in België wordt verfilmd. In september verschijnt zijn vijfde roman, Alles is OKÉ.

Waarom lukte het in België wél om de verandering van Zwarte Piet snel door te voeren?

‘In Nederland bestaat een harde discussie over racisme. Voor antiracisten is Zwarte Piet een middel om het onderwerp op de kaart te zetten. Zou de discussie afgelopen zijn nadat Zwarte Piet landelijk is aangepast? In België werd het gezien als een geïsoleerd probleem dat werd opgelost, terwijl daar natuurlijk net zo veel racisme is.

‘Het debat in Nederland komt voort uit het koloniale verleden. Honderdduizenden Nederlanders hebben roots in Suriname of op de Antillen. Zij zijn zichtbaar en laten hun stem horen. In België wonen misschien enkele tienduizenden Congolezen, hun stem is niet of nauwelijks aanwezig. Belgen vragen mij: waarom moet in Nederland ineens wit worden gezegd in plaats van blank? Iedereen weet toch wat je bedoelt? Die houding had ik eerst ook, daarin ben ik veranderd.

‘Vorige week was ik met mijn vrouw in Antwerpen. We stapten uit de auto en op straat hoorde ik iemand Antwerps praten. Het was alsof mijn lichaam uitademde: hèhè, ik ben thuis. In Nederland sta ik toch onder een lichte spanning. Mijn vrouw heeft dat ook; ze spreekt perfect Nederlands, maar in haar hoofd moet ze altijd een vertaalslag maken.

‘Wij hebben onszelf een paar honderd kilometer verplaatst binnen West-Europa. Mijn vrouw en ik zeiden tegen elkaar: wanneer wíj die permanente spanning al voelen in Nederland, hoe is het dan als jij of jouw familie uit Marokko komt, een andere wereld, en van je wordt verlangd dat je volledig integreert? Zelfs ik krijg al wekelijks grappen naar mijn hoofd over frieten. Dat is niet erg, maar ik word er voortdurend mee geconfronteerd dat ik niet van hier ben. Iedereen zou verplicht moeten worden om twee jaar in een ander land te wonen, om te begrijpen hoe het voelt.’

Nederlands

‘In België word ik geconfronteerd met alles wat Nederlands is geworden aan mij: hoe ik praat en dat ik dingen wil regelen. Belgen doen besmuikter over het nemen van een besluit.’

Belgisch

‘Altijd.’

Eten

‘Iedere zondag bak ik frieten, ze zijn extreem goed.’

Wit of blank

‘Wit is gelijkwaardiger dan blank, ik ben me bewust geworden van het verschil.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden