De Friese Paradox Moddergat

Het grote geluk in de krimpregio: Friezen zijn de meest tevreden inwoners van Nederland

Het aantal inwoners daalt en het inkomen blijft achter. Toch zijn van alle Nederlanders Friezen het gelukkigst en meest tevreden. Hoe is die ‘Friese paradox’ te verklaren? Op zoek naar het antwoord in Moddergat.

Een paar bewoners van de Seewei in Moddergat komen vis halen bij visboer Sipke die door het dorp rijdt. Beeld Harry Cock

Wat Wiepkje Liemburg het meest opviel toen ze tien jaar geleden in Moddergat kwam wonen: plaatsgenoten die zij op basis van hun uiterlijk inschatte als zestigers bleken geregeld de 80 jaar al gepasseerd. Misschien is het de zeelucht, die over de Waddendijk het pittoreske Noord-Friese vissersdorp bereikt. Maar meer nog denkt Liemburg (62) aan het ontspannen ritme van het bestaan. ‘Je hoeft hier niet aan de ratrace mee te doen.’

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Zelf woonde ze tot haar 52ste in Dokkum – ‘de stad’. ‘Daar waren de mensen meer op zichzelf. Hier is het ons kent ons, doen we veel samen.’ Liemburg is vrijwilliger bij het visserijmuseum, het dorp (220 inwoners) heeft een brommerclub (‘It âlde barrel’) met toertochten en een koersbalclub. ‘Als nieuweling ben ik meteen geaccepteerd, het dorp is hecht maar open.’

Het weidse landschap schept ruimte, ook mentaal. Er zijn cursussen zen-meditatie en Chinese yoga aan het wad, leert het aankondigingsbord aan de Seewei. Wiepkje Liemburg woont aan de voet van de zeedijk. ‘Als ik een boze bui heb, klim ik eroverheen om uit te waaien. En als het hier waait, dan waait het echt.’

Noordoost-Friesland is een krimp­regio met een dalend inwoneraantal. Er zijn steeds minder jongeren en er heerst een dubbele vergrijzing: steeds meer en steeds oudere ouderen. En wie krimp zegt, denkt aan neergang en achterstand.

In economisch opzicht klopt dat. Alleen in Groningen is het gemiddeld besteedbare inkomen lager. Economische activiteiten concentreren zich in stedelijk gebied, terwijl in Friesland bijna de helft van de mensen op het platteland woont. Ze hebben relatief minder opleiding, werk en inkomen dan andere Nederlanders. Binnen Friesland zijn de scores voor Noordoost-Friesland het laagst.

Toch is er geen provincie in Nederland waar mensen zo gelukkig zijn (92 procent) en tevreden met hun ­leven (89 procent) als Friesland, blijkt uit de nieuwe editie van Leven in Fryslân, een rapportage van het Fries Sociaal Planbureau over de ervaren leefbaarheid in de provincie. Gemiddeld geven de inwoners van Friesland een 7,8 aan de leefbaarheid in hun woonomgeving. De helft van de Friezen geeft een 8 en ruim eenvijfde een 9 of 10.

Sociale samenhang

‘De Friese paradox’, noemen de onderzoekers het verschijnsel. Hoe kunnen een relatief lage welvaart en een relatief groot welzijn samengaan? ‘Dat het economisch iets minder gaat, wordt ruimschoots gecompenseerd door ruimtelijke en sociale factoren’, zegt senioronderzoeker Wilma de Vries van het Fries Sociaal Planbureau.

Het kapitaal is gelijkmatig verdeeld: de inkomensverschillen in Friesland zijn kleiner dan in de rest van Nederland. Bovendien blinkt de provincie uit in ‘sociaal kapitaal’: Friezen hebben groot vertrouwen in elkaar, voelen zich veilig en roemen zeker in de dorpen de sociale samenhang, zegt De Vries. Er is geen andere provincie waar mensen zoveel vrijwilligerswerk doen. Tel daarbij op een hoge tevredenheid over de fysieke woonomgeving met veel rust en ruimte, en de formule voor een paradijs op aarde lijkt geschreven.

Toch is de beeldvorming anders. Dankzij het formele etiket ‘krimpregio’ dat in 2015 opgeplakt werd, krijgt de gemeente Noordoost Fryslân extra geld van het Rijk. ‘Dat is ook een stigma’, zegt wethouder Pytsje de Graaf op het gemeentehuis in Dokkum. Ze gaat over de mienskip, het Friese begrip dat gemeenschap en gemeenschapszin onder een noemer brengt.

‘Mensen hebben hier niet veel nodig, ze zijn tevreden met wat ze hebben’, zegt De Graaf. De wethouder, lid van de Fryske Nasjonale Partij, ziet de Friese identiteit als samenbindende factor. ‘Friezen weten: we zijn op elkaar aangewezen. Alleen de komende weken zijn er in onze gemeente al vier iepenloftspullen (traditionele dorpstheatervoorstellingen in de open lucht, red.), allemaal gedragen door vrijwilligers.’

Een paar huizen aan de dijk in het dorp Moddergat. Beeld Harry Cock

Vissershuisjes

Het lijkt de droom van elke bestuurder: een samenleving die zichzelf wel redt. De lokale overheid moet zich bescheiden opstellen, vindt De Graaf, maar wel ‘stimuleren en faciliteren’. Neem de traditionele vissershuisjes in Moddergat, onderdeel van het beschermde dorpsgezicht. Verloedering dreigde, maar met een kleine subsidie van 5.000 euro konden de ‘rotte kiezen’ worden opgeknapt.

Zijn er dan helemaal geen problemen? De wethouder zegt liever: ‘kansen’ en ‘uitdagingen’. Genoeg werk blijft een kwestie, net als genoeg arbeidskrachten. Geschikte huisvesting ook, levensloopbestendig, voor al die senioren. En naar elkaar omkijken is mooi, maar mantelzorg kent grenzen.

Daarom zijn innovaties nodig, zodat ouderen met ondersteuning op afstand langer thuis kunnen wonen. Bovendien voltrekken maatschappelijke ontwikkelingen zoals individualisering zich ook hier, zegt Wilma de Vries van het Fries Sociaal Planbureau. ‘Als mensen gaan joggen in plaats van kaatsen, komt het verenigingsleven onder druk te staan.’

Dat geldt ook voor voorzieningen. Wiepkje Liemburg zegt: als je in Moddergat wilt wonen, heb je een auto nodig. Een supermarkt is er niet. En ja, er verdwijnen dingen. Onlangs nog: een van de twee brievenbussen. ‘Dat is toch een halvering.’

Maar het dorp redt zich wel. Boeren verkopen hun aardappels en andere groenten langs de weg, buslijn 52 rijdt nog naar Dokkum en de basisschool houdt stand, voorlopig. Onlangs is er weer een huis verkocht aan een jong gezin met kinderen – goed nieuws. En de vissershuisjes zijn in trek als vakantiewoningen, zoals bij de vier Brabantse zussen die voor het Pinksterweekend zijn neergestreken. ‘Dat mensen vroeger in deze huisjes konden wonen!’

En het dorp vermaakt zich wel. Volgende week is het vierjaarlijkse dorpsfeest, met playbackshow, optocht met versierde wagens, een zeskamp en een optreden van het piratenkoor. Liemburg: ‘Dan komt er leven in de brouwerij. ‘Kan het niet wat rustiger?’, klinkt het weleens. Maar het zijn meestal de mensen van buiten die pruttelen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden