Interview

'Het beeld van de onderdrukte moslimvrouw is zó achterhaald'

Achter de voordeur of op een plein in Keulen: de scheve verhouding tussen moslimmannen en vrouwen is een bron van problemen. Journalist Raja Felgata schreef erover en leerde veel.

Raja Felgata: `Trouwen in de Marokkaanse gemeenschap in Nederland is een miljoenenbusiness.' Beeld null
Raja Felgata: `Trouwen in de Marokkaanse gemeenschap in Nederland is een miljoenenbusiness.'

Nog voor haar 18de was Loubna door meerdere mannen geslagen, aangerand en verkracht. Toen kwam Rachid, een islamdeskundige en zakenman met aanzien in Marokkaans-Nederlandse kringen. Hij drong aan op seks en beloofde in ruil met haar te trouwen. Na de seks zei hij dat ze de Koran moest lezen, wilde hij ooit zijn huwelijksaanzoek serieus overwegen. Zo ging dat jaren door. Van trouwen kwam het nooit en intussen zegt Rachid dat hij haar nooit heeft gekend.

De treurige geschiedenis staat in I love Mo waarin journalist Raja Felgata (40) waargebeurde verhalen heeft opgetekend over liefde en seks met Marokkaanse mannen, vooral in Nederland maar ook in Marokko. De namen Loubna en Rachid zijn verzonnen, maar de rest is waar - Felgata kan er nog kwaad om worden. 'Die meid had een verrot leven gehad, het enige waarnaar ze snakte was erkenning, liefde en warmte. Die vond ze, dacht ze, bij deze gerespecteerde man en die behandelde haar als vuil. Het is mentale verkrachting en het gebeurt met een hele hoop vrouwen.'

I love Mo verscheen eind vorig jaar en onlangs twitterde Felgata dat het boek 'helaas' actueler is dan ooit, daaraan een serie hashtags toevoegend: #Keulen #seksualiteit #vrouwen #islam. In haar appartement in Amsterdam-Osdorp legt ze uit wat de belevenissen van 'Loubna' en de aanrandingen in Keulen gemeen hebben: de scheve relatie tussen nogal wat moslimmannen en vrouwen. 'Die mannen voelen zich superieur en dat kan leiden tot excessen.'

Hoogste tijd

Het is de hoogste tijd dat moslims dit probleem onder ogen zien en er iets aan doen, vindt ze. 'Als we het niet bespreekbaar maken, hebben we over twintig jaar nog steeds toestanden als in Keulen en heb ik tien boeken geschreven, terwijl ik dat niet eens wil', lacht ze.

Ze zet thee in de keuken, op de tafel in de woonkamer staan noten, crackers en cakejes. Echtgenoot Khalid Ouaziz, producer en deejay, is op een andere verdieping aan het werk. In I love Mo heeft Felgata ook haar eigen relatie beschreven en de manier waarop zij en Ouaziz elkaar in 2008 ontmoetten. Het is veruit het meest liefdevolle verhaal in de hele bundel, al was het maar omdat hij haar als een 'echte heer' het hof heeft gemaakt. 'Een Marokkaan die je niet meteen bespringt, hij bestaat!', aldus Felgata in het boek.

Voor ze verdergaat, wil ze iets kwijt: het is niet haar doel nog meer angst voor moslims te zaaien. 'Het doet me pijn wat er gebeurt. Ik ben een kind van Marokkaanse ouders, mijn vader is altijd respectvol met mij omgegaan en mijn broertjes ook. Ik ben getrouwd met een leuke Marokkaanse man, er zijn zo veel aardige Marokkaanse mannen. Ik heb me enorm opgewonden over hoe die aanrandingen in Keulen zijn opgeblazen. Wordt er ooit over de handtastelijkheden tijdens het Oktoberfest gezegd dat ze een typisch Duits probleem zijn? Als we 'Keulen' zo graag willen benoemen, benoem dan ook het institutioneel racisme tegen moslims.'

Met reden

Toch heeft ze haar boek niet zomaar geschreven. Ze had al langer door dat niet alle mannen in haar omgeving even respectvol zijn. Als ze in Marokko op straat liep - haar ouders komen uit de omgeving van Essaouira - hoorde ze gefluit en gesis. Op een drukke markt werd ze eens in haar kont en borsten geknepen. Zoiets kan ook gebeuren in macholanden als Italië of Griekenland, weet ze, alleen is de verhouding tussen mannen en vrouwen in islamitische landen over het algemeen minder gelijkwaardig, waardoor mannen agressiever kunnen zijn.

Toen ze in 2013 en 2014 op de Arabische redactie van de Wereldomroep werkte, hoorde ze van vrouwen die ze interviewde dat de groepsverkrachtingen die plaatsvonden op het Tahrirplein in Caïro, niet nieuw waren. 'Dit soort dingen gebeurde in de Arabische wereld al vóór de Egyptische revolutie, bij andere gelegenheden waar veel mensen bij elkaar kwamen. Het heeft zich ontwikkeld tijdens de protesten op het Tahrirplein.'

Ze is geen socioloog die precies weet wat aanranders beweegt en ze wil moslimmannen ook niet afschilderen als beesten. Maar ze weet wel wat de oplossing is: 'Als wij in de moslimgemeenschap nou eens wat opener zouden zijn over seksualiteit en relaties, zouden er minder frustraties zijn. Nu leven de mannen vaak apart van de vrouwen en er mag niet openlijk over seks worden gepraat. Op het moment dat jongens zonder enige voorlichting de straat opgaan en ze komen in contact met vrouwen, triggert dat iets bij ze.'

Ellendige verhalen

Het onderwerp voor I love Mo drong zich bijna vanzelf aan haar op. Als journalist, en ook in haar privéleven, hoorde ze zo veel ellendige verhalen over relaties tussen Marokkaanse mannen en vrouwen, dat ze besloot ze naar buiten te brengen. Via sociale media vroeg ze vrouwen van Marokkaanse afkomst of ze iets kwijt wilden over hun ervaringen op dit gebied. De respons was groot en kwam uit heel Nederland, zelfs uit België. Na uitgebreide interviewsessies hield ze 26 verhalen over die ze koppelde aan 26 mannennamen met alle letters van het alfabet.

'Alle vrouwen die ik sprak, vonden het tijd worden dat ze dit vertelden, of dat voor onze gemeenschap nou leuk is of niet. De verhalen zijn ook hilarisch. In pijn zit vaak humor, hè?', zegt Felgata. Inderdaad lijden de vrouwen in I love Mo nogal, hoewel ze ook berekenend zijn. Ze zijn op zoek naar 'trouwmateriaal' en daten zo nodig met kerels die ze afzichtelijk of abject vinden, want ja, je weet maar nooit. De mannen zijn dik, kaal, klein of hun geslachtsdeel stelt weinig voor, en nogal eens blijkt dat ze niet eerlijk zijn en betrekkingen hebben met meerdere vrouwen tegelijk.

Haar boek is niet representatief, maar Felgata durft de conclusie wel aan dat relaties met Marokkaanse mannen over het algemeen 'ingewikkeld' zijn. 'Natuurlijk zijn er uitzonderingen, maar er wordt veel gestreden en het merendeel is de hel.' De vraag is waarom de geïnterviewde vrouwen in I love Mo dan in godsnaam afspreken met iemand die ze van te voren al een asshole vinden. Dat is toch vragen om moeilijkheden?

Het huwelijk

De oorzaak is het heilige instituut van het huwelijk, legt ze uit. Het huwelijk is alles, pas dan is in de islamitische wereld seks officieel toegestaan. Een deel van de jongere Marokkaanse mannen en vrouwen kiest intussen voor seks voor die tijd, zowel in Nederland als daarbuiten, maar van de vrouw wordt toch nog alom verwacht dat zij voor ongeveer haar 25ste in het huwelijk treedt. Immers: hoe eerder zij trouwt, hoe groter de kans dat het maagdenvlies nog intact is - openlijk verklaren dat het reeds lang geleden is gesneuveld, doet bijna niemand.

'Van jongs af aan krijgen Marokkaanse vrouwen te horen dat ze zo snel mogelijk moeten trouwen. Het wordt versterkt doordat trouwen in de Marokkaanse gemeenschap in Nederland een miljoenenbusiness is. Van a tot z wordt alles geregeld, je kleding, make up, de zaal, de band, de catering, daar gaan tienduizenden euro's per bruiloft in om. Trouwen is hét moment in je leven en vooral vrouwen ervaren die druk. Mannen mogen lekker de tijd nemen.'

Die druk maakt volgens Felgata dat sommige vrouwen ingaan op de avances van iemand die ze eigenlijk niet zien zitten. 'De meiden die ik heb geschetst, raken misschien wel verliefd op zo'n klootzak, er is een vorm van liefde, maar die gevoelens worden onderdrukt door het praktische gedeelte.' Felgata klapt haar handen tegen elkaar alsof er een deal wordt gesloten. 'Er moet getrouwd worden.'

Mannen weten dit en kunnen ermee spelen. Ze hebben seks met vrouwen en beloven een huwelijk, dat eventueel nooit komt. Wordt er wel getrouwd, dan kan zo'n huwelijk binnen twee, drie jaar alweer voorbij zijn, terwijl de schuld voor het huwelijksfeest nog lang niet is afbetaald. 'Er wordt in de Marokkaanse gemeenschap in Nederland veel gescheiden en waar komt dat door? Door deze shit: scheve verhoudingen.'

Opvoeding

Het probleem begint bij de opvoeding, omdat jongens vaak worden voorgetrokken en zich zo superieur leren voelen aan vrouwen, aldus Felgata. Ze beroepen zich daarbij op de Koran. 'Maar er staat nergens letterlijk dat mannen superieur zijn, ze misbruiken de Koran in hun eigen voordeel. Amina Wadud, een Amerikaanse hoogleraar islamstudies, pleit voor een herinterpretatie, dat vind ik geweldig. Ik geloof niet dat Allah vrouwen als minderwaardige wezens ziet, Allah is liefde. Daar hou ik me aan vast.'

In het voorwoord van I love Mo schrijft Felgata: 'Hoelang moeten wij vrouwen dit nog pikken?' Wat haar betreft moet er dringend worden gepraat over alles wat gelijkwaardigheid tussen moslimmannen en -vrouwen in de weg staat: de opvoeding, de gangbare lezing van de Koran, het gebrek aan openheid over seksualiteit. Die discussie niet voeren en de problemen blijven bedekken met 'de mantel der schijnheiligheid', vindt ze gevaarlijk. In het ergste geval leidt het tot nieuwe excessen, waarschuwt ze - al sluit ze niet uit dat zich tussen de aanranders in Keulen ook jongens bevonden die domweg niet sporen en in hun landen van herkomst op straat hingen als lijmsnuivend tuig.

Haar boek laat zien dat moslimvrouwen niet bang zijn misstanden te benoemen. Felgata: 'Het beeld van de onderdrukte moslimvrouw is zó achterhaald, zeker in een land als Nederland. Er is al veel veranderd, zo veel moslimvrouwen zijn hoog opgeleid, financieel onafhankelijk, mondig. Of ze nu een hoofddoek dragen of niet: ze maken heel bewuste keuzes. Trouwen is nu nog hun achilleshiel, hun zwakte, maar ook dat gaat veranderen. Ik heb het overal gezien: moslimvrouwen zijn verdomd sterk, omdat ze hun hele leven al hebben geïncasseerd.'

Raja Felgata, I love Mo, 176 pp, uitgeverij Querido, 14,99 euro.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden