Het allochtone ideaalbeeld van opvoeden

Na de eerste aflevering lijken ouders en kinderen in volle harmonie met elkaar te leven. Maar de opvoeding in allochtone gezinnen brengt specifieke moeilijkheden met zich mee....

Annette Embrechts

'NEE, alsjeblieft niet!', roept NPS-producent Dick Oosterbaan uit, en hij schudt tot drie keer toe zijn hoofd. Ook Ahmed Aboutaleb, directeur van het Instituut voor Multiculturele Ontwikkeling (Forum), zal het tijdens de voorvertoning veelvuldig benadrukken: Opvoeden in beeld, een nieuwe, negendelige serie van de NPS op Nederland 3, is geen cursus 'Hoe ga ik om met mijn kind?' Het is ook geen docudrama over ontspoorde pubers c.q. criminelen in spe. En om een ander mogelijk misverstand uit de weg te ruimen: dat er alleen Turkse, Marokkaanse, Antilliaanse en Surinaamse families in voorkomen - geen Nederlanders, op één halfbloed na - wil niet zeggen dat juist deze groepen pedagogische probleemgevallen zijn. Integendeel, de serie is een toonbeeld van ideale ouder-kindrelaties.

Goedwillende vaders en vooral moeders vertellen over eerlijke seksuele voorlichting, over het vermijden van een pak rammel, over intuïtie voor liegende dochters en over een veilige haven thuis. Na de eerste aflevering, een vooruitblikkende kaleidoscoop, denk je te leven in een heerlijk sympathieke samenleving, waar ouders en kinderen het beste met elkaar voor hebben. Zo moet het, denk je. 'Zo kán het', corrigeert Oosterbaan. 'Voor iedere oplossing die deze ouders naar voren brengen, bestaan er tien andere.'

NPS en de vier betrokken welzijnsinstellingen (Forum, Nederlands Instituut voor Zorg en Welzijn, Nationaal Instituut voor Gezondheidsbevordering en Ziektepreventie en de Averroès Stichting) willen allochtone ouders in beeld brengen die openhartig praten over hun onzekerheden bij de opvoeding. Opvoedingsproblemen zijn universeel, redeneren de organisaties, maar onzekerheden zijn immigratiegebonden. 'In Marokko of Suriname weten ze precies hoe ze moeten handelen; hier slaat de twijfel toe', meent Forum-medewerker Arjaan Hijmans Van den Bergh. In aflevering één vertelt de Marokkaanse Abdoel Barcha, trotse vader van drie kinderen, in keurig gearticuleerd Nederlands over zijn plan voor een verantwoorde opvoeding. Zijn gedreven houding is voorbeeldig. Tot de eerste barst verschijnt: 'Ik raak de draad kwijt als de juffrouw op school een verhaal houdt over onderwijssystemen.' En dat durf ik haar niet te zeggen, zie je hem denken.

Het vele 'praten over' in de dertig minuten durende afleveringen van Opvoeden in beeld maakt een degelijke, bijna ouderwetse indruk. Je mist modern observerend camerawerk. 'De opzet is traditioneel', erkent producent Oosterbaan, die de camera eerder wél als meubelstuk installeerde in allochtone gezinnen met kinderen tot zes jaar (Kinderen van dichtbij in 1993 en Kinderen in opstand in 1997). 'Maar in het Middellandse-Zeegebied overheerst een praatcultuur. En voor een film over een clash tussen ouder en puber kom je hun huiskamers niet binnen. Dat heeft niets met mij te maken, zeggen ze. Wij willen dat ze zich herkennen en nadenken over hun rol als opvoeder.'

Hijmans Van den Bergh noemt ook tijd- en geldgebrek als reden om gezinnen niet te volgen met verborgen camera's. 'Bovendien houdt Forum daar niet van.' Wel geeft hij toe dat 'het gewoon niet lukt' om lastige gevallen voor de camera te krijgen: 'Ik heb zelfs aan Marokkaanse scholieren uit de schoonmaakploeg van het Forum-kantoor gevraagd of ze iemand wisten die over zijn puberteit wilde vertellen. Niemand durfde, uit schaamte en angst voor het roddelcircuit. Figureer je als Marokkaan op televisie, dan moet er iets mis met je zijn.'

Van de hoofdrolspelers in de serie komen enkelen uit het circuit van de makers. De Turkse Ebru Baskan - 'ze voeren mij op als 18, maar ik ben 22 - is de dochter van een vriendin van een van de productieleidsters. Ze werkt nu zelf ook bij het tv-productiebedrijf, Fartusch. In aflevering zes over pubers vertelt Ebru een 'gouden' verhaal over haar moeder die haar onaangekondigd staat op te wachten aan de stationspoort na een lange, stiekeme uitgaansnacht. 'Ik ging door de grond voor mijn vrienden, weet je. Vraagt ze gewoon: ''Leuke avond gehad, Ebru? Ga je mee naar huis?'' Thuis krijg ik eten en mag ik gaan slapen. Ik sloeg steil achterover. Zou ze het toch goed vinden? De dag daarna brak de hel los.' Pedagogiek volgens het boekje. Met een hoofdrol voor veelal alleenstaande moeders. Waar Nederlanders praten over 'mijn vader en moeder', keren allochtone kinderen het om: 'mijn moeder en vader'.

In dezelfde aflevering figureert Maritza Wernet, moeder van een 'luie maar lieve' Charlotte (15). Haar dochter droomt van haar vader en wil naar haar geboorteland Curaçao. Terwijl ze aan het koken is, vertelt Wernet over haar besluit om haar dochter te laten gaan als ze het vbo heeft afgerond. 'Ik heb zussen daar, waar ze welkom is.'

Wernet is pedagoge en gaat in Amsterdam-Zuidoost zelf met de serie aan de slag in buurtcentra en koffiehuizen. 'De video's geven aanleiding tot discussie. Allochtone ouders willen niet dat de overheid zich met de opvoeding bemoeit. Die staat aan de kant van de jeugd en pakt je kind af. Maar ze willen wel onderling ervaringen uitwisselen. Leren hoe je onderhandelt met je kind. Op de Antillen onderhandel je met alles en iedereen, maar niet met zoon of dochter.'

Hoe is het om als puber op tv te vertellen over je opvoeding? Over hoe je 'na een ruzie met je moeder boven op je kamer nadenkt over een spijtbetuiging' (Martijn Capelle, 14 jaar, Turks-Nederlands en 'snel agressief') en vervolgens concludeert 'dat je ouders je eigenlijk best goed opvoeden'? In Nederlandse ogen is dat peanuts. In 'gekleurde' ogen is het een heldendaad. De Surinaamse cabaretière Jetty Mathurin ('Taante' voor Bijlmerbewoners) is tijdens de voorvertoning tot tranen toe geroerd. Als dank geeft ze de deelnemende pubers een ingelijste foto van een giraffe: 'Fantastisch dat jullie je nek uitsteken. Wees niet laf, wees een giraffe!'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden