Interview

'Herman zorgde dat niemand iets tekort kwam'

Vijftien jaar geleden sprong rockzanger Herman Brood van het dak van het Hilton-hotel. Nu komt zijn weduwe Xandra met een boek over haar leven met hem, Konijn Oops. 'Ik moet mijn kant van het verhaal maar eens vertellen.'

null Beeld Gerard Wessel
Beeld Gerard Wessel

Ineens kwam Herman aanzetten met een enorme doos. Een bewegende doos. In de doos zat zó'n konijn, een enorm konijn. 'Een jonkie', zei hij. Oops.

'En nu?' vroeg Xandra. 'We wonen in de stad. Waar moet-ie nu blijven? Heb je ook een hekje, een hokje?' Nee.

Zijn weduwe: 'Ik naar het tuincentrum, hekje gehaald, hokje gehaald. Konden we Oops op de veranda zetten. Ik had er mooie planten staan, nou ja, dat duurde niet lang meer, dat werden nepplanten. Oops was een bezienswaardigheid in de buurt. Alle kinderen riepen: 'Kijk!' Dus het werd allemaal wel weer opgelost. Maar als je zo'n konijn opduikelt, dan denk je toch ook: waar moet dat konijn in?

Alexandra Brood-Jansen

1958 Geboren in Ulvenhout

Opleiding
Havo, Onze Lieve Vrouwe Lyceum, Breda

Carrière
Barvrouw, styliste

Privé
In 1985 trouwde Xandra Jansen met Herman Brood. Ze kregen een dochter, Lola (1985). Later kwam pleegdochter Brenda erbij. In 1994 beviel Xandra van Holly, een dochter van haar inmiddels overleden partner Leo.

Xandra Brood woont in Amstelveen.

Rutger Vahl, Xandra Brood: Rock-'n-Roll Widow is deze maand verschenen bij uitgeverij Nijgh & Van Ditmar

En Herman dacht alleen maar...

'Leuk, zo'n konijn. Dat is dan wat je misschien het kinderlijke in hem kunt noemen. Ook wel geestig hoor.'

Jij was degene die verder moest denken.

'Ik moest naar dat tuincentrum.'

Later: 'Ik ben niet zo negatief ingesteld. Iets is gewoon zoals het is en dan maak ik er maar het beste van. Zo zit ik in elkaar. Als ik tijdens ons huwelijk, en vooral toen Herman ziek werd, over alles moeilijk had lopen doen was ik zelf in een kliniek beland. Je moet niet zo'n controlfreak zijn.'

(Artikel gaat verder onder de foto.)

Xandra Brood met dochter Lola, 1985. Beeld Gerard Wessel
Xandra Brood met dochter Lola, 1985.Beeld Gerard Wessel

Misschien zag hij die karaktereigenschap al van begin af aan in je.

Hartelijke lach: 'Dat-ie dacht, hé, dat zou nog weleens goed van pas kunnen komen.'

Ze zit in de bar van het Amsterdamse Hiltonhotel, de bar van het hotel waar Herman Brood zo graag zijn Alexander-cocktails dronk en waar hij op 11 juli 2001 van het dak sprong.

Waarom wilde je hier afspreken?

'Ze hebben hier alles na de dood van Herman zo mooi gedaan, met dat condoleanceregister voor al die fans. Duizenden rouwende mensen mochten afscheid nemen van Herman. Onze dochter Holly zat in de buurt op school. Ik kwam hier toch al elke ochtend langs. Nog steeds als ik voorbij rijd, kijk ik altijd even omhoog. Altijd. Het is voor mij geen nare plek.'

Je bent zelfs boven gaan kijken. Dat dak is hoog.

'Echt...Als je daarboven staat... Dat je denkt: ik ga nu springen, dat vind ik onbegrijpelijk. Ik wilde die lange weg naar boven voelen. En zien wat hij zag, vanaf het dak. Je ziet ons huis dus, daarboven. Waar wij woonden, met onze drie dochters.'

En daar heeft hij naar gekeken.

'Denk ik. Weet ik natuurlijk nooit zeker. Maar vanuit de kamer van Lola kon je het Hilton zien, hij moet het van tevoren geweten hebben. De lift in, nog een lift in, dat trapje opklimmen, in zijn eentje, dat vind ik zo zielig. Dat eenzame. Hij heeft hier gewoon aan de bar wat zitten drinken. Zijn afscheidsbrief geschreven. En een leesbril bij iemand te leen gevraagd, omdat hij de krant wilde lezen. Waarom wilde hij de krant nog lezen? Wat zou Herman gelezen hebben?'

(Artikel gaat verder onder de foto.)

Herman Brood. Beeld Gerard Wessel
Herman Brood.Beeld Gerard Wessel

Waarom heeft hij voor deze dood gekozen, en geen pillen geslikt, of zo?

'Dat heb ik me ook altijd afgevraagd. Heeft-ie getwijfeld, heeft-ie lang daarboven gestaan, is-ie meteen doorgelopen? Ik zou ook denken: zachte dood, pillen. Maar dan is er wel die twijfel of het lukt. En dan zou ik hem gevonden hebben.'

Ze neemt een slok water. Op haar arm stralen getatoeëerde sterren: in eentje zit de as van Nederlands opmerkelijkste rocker en zeldzaam productief kunstenaar. Dit jaar zou hij 70 zijn geworden. In staccatozinnen, haar manier van praten: 'Hij heeft wel iets neergezet zo. Het is wel een legende geworden. Op deze manier.'

De 'nationale knuffeljunk', omschrijft ze haar mateloze man in de autobiografie Rock-'n-Roll Widow, opgetekend door Rutger Vahl. Het boek is geschreven in de ik-vorm, maar de auteur voerde voor dit portret ook uitvoerige gesprekken met familie, vrienden, collega's. 'Ik ben vaker gevraagd om mee te werken aan een boek. Deze keer dacht ik: misschien moet ik ook mijn kant van het verhaal maar eens vertellen. Herman was iemand die de publiciteit goed kon bespelen. Maar dan was het wel Herman de junk en Herman die vreemdgaat en Herman die de aandacht trekt. Dat klopt ook wel, maar ik wilde laten zien dat je daardoor niet meteen hoeft te denken: wat een foute man. Dat het niet allemaal zo zwart-wit lag. Niemand weet hoe hij thuis was.'

In Leningrad, 1987. Beeld Gerard Wessel
In Leningrad, 1987.Beeld Gerard Wessel

Hoe was Herman thuis?

'Hij was erg lief, voor de kinderen ook vooral. Een rustige, zachtaardige man. Die spelletjes wilde spelen en met de kinderen duplo wilde bouwen. Die de kinderen graag op zijn arm overal mee naartoe nam en uren met ze tekende. Die alleen met Lola op vakantie ging. Dat vond ik altijd zo leuk. Ik vertrouwde hem volledig. Hij heeft haar geen avond alleen gelaten.'

Ik bedacht wel: je hebt hem eigenlijk alleen gekend onder invloed van drank en speed.

'Ja.'

Dus eigenlijk heb je nooit de echte Herman gekend.

Meteen: 'Da's waar, da's waar. En naderhand, toen hij geen speed meer gebruikte, was Herman ook niet zichzelf. Omdat hij zo aftakelde.'

Vind je dat jammer?

'Ja. Ja. Het is ook raar. Al bij het opstaan nam hij iets. Anders heb je tenminste nog een ochtend of een middag met iemand die even niks heeft gebruikt.'

(Artikel gaat verder onder de foto.)

null Beeld Gerard Wessel
Beeld Gerard Wessel

Hoe zou hij zijn geweest zonder drugs?

'Hij schijnt altijd een ander kind geweest te zijn dan andere kinderen, erg verlegen ook.' Denkt na, dan snel: 'Ik denk ook dat die hele drive naar seks van hem kwam door die middelen.'

Maar je hebt nooit geprobeerd hem te veranderen.

'Dat vind ik zo'n onzin. Dat je iets met iemand begint en zegt: daar ga ik eens even alles aan veranderen. Want je bent wel op diegene gevallen, met die drugs. En het lukt natuurlijk ook nooit.'

Haar vader was kapitein op de grote vaart. Negen maanden weg, dan weer drie maanden thuis. Het gezin woonde in het Brabantse dorp Ulvenhout, aan de rand van het bos, ten zuiden van Breda. Van een omgeving waar de weilanden in het voorjaar goudgeel en zacht-lila kleuren door de boterbloemen en de pinksterbloemen, kwam Xandra op haar 24ste terecht in de overbevolkte Reguliersdwarsstraat, de uitgaanstraat van mondain Amsterdam. Xandra's oom Gert-Jan Dröge, jongste broer van haar moeder, vond haar een ideale barvrouw voor De Richter. Zijn nachtclub groeide al snel uit tot een van de exclusiefste van Amsterdam. Xandra zag er Mick Jagger, Prince, Robert de Niro. En ze trok er de permanente aandacht van de vaste stamgast, de twaalf jaar oudere Herman Brood.

null Beeld Gerard Wessel
Beeld Gerard Wessel

Hij viel op jou, jij niet op hem.

'In het begin had ik zoiets van: wat moet je van me? Ik wist niks van zijn muziek. Herman was erg verliefd. Hij hield van mijn volle mond en lange benen, zei hij. Dat ik een beetje chagrijnig keek, dat vond hij leuk. Ik ging niet in op zijn avances, dat vond hij ook wel spannend. Hij deed erg zijn best, begon zelfs glazen voor me op te halen. En hij bleef vragen of ik eens een keertje meeging naar zijn huis. Op een avond, na een borrel, ik had het de uren daarvoor niet op een glaasje water gedaan, ben ik inderdaad meegegaan.'

En ineens was je zelf verliefd.

'Daarna was het snel bekeken.' In de tegenwoordige tijd, zoals vaker, tijdens het gesprek: 'Herman is natuurlijk wel een charmeur, heel charismatisch. Ach, als ik nog interviews lees uit die tijd, denk ik: wat een onschuldig meisje was ik toch. We gingen best snel samenwonen.'

Was je daar niet bang voor? Je wist hoeveel drugs hij gebruikte. 'Eigenlijk stond ik daar niet zo bij stil. Herman was geen junk die in de goot ligt of laveloos in bed ligt met allemaal flessen om zich heen. Hij was een soort wereldwonder. Ik kan me niet herinneren dat ik Herman ooit iets zonder alcohol heb zien drinken. Hij gebruikte twee gram speed en dronk anderhalf tot twee liter sterke drank per dag en had daarmee een soort ideale balans gevonden.

Het leek wel een drie-eenheid: drank, drugs en Herman. Het zette hem aan tot grote prestaties.'

Herman Brood met Nina Hagen in Hamburg, 1986. Beeld Gerard Wessel
Herman Brood met Nina Hagen in Hamburg, 1986.Beeld Gerard Wessel
null Beeld Gerard Wessel
Beeld Gerard Wessel

Roken, dát was pas echt een verslaving, vond hij: 'Smerig.'

'Jaha. En paracetamol. Op vakantie had ik een keer paracetamol bij me. Hij vroeg: 'Mag ik dat ook?' Wat een topspul zeg! Kun je dat ook vrij krijgen?' Een paracetamolletje, hij vond het helemaal geweldig.

'Weet je, als iemand continu met dope bezig is, is dat natuurlijk niet leuk. Maar eigenlijk maakte hij die indruk niet zo. Toen ik 'm leerde kennen, slikte hij de speed trouwens nog.' Serieus: 'Als je zoveel gebruikt, kun je beter gaan spuiten. Slikken is natuurlijk vreselijk slecht voor je maag.'

Je raakte vrij snel in verwachting.

'Dat ik zwanger was van Lola, dat was te gek. Ik deed zo'n Predictor-test en hij was zo blij toen ik het hem vertelde. Daarna moest Herman naar een radio-optreden. Vertel nou maar niks, zei ik. 'Neeneeneee', beloofde hij. Een uur later zette ik de radio aan: 'Ik word vader!' Ze kijkt naar de sterren op haar arm. 'Binnen een uur.'

De meeste vrouwen zouden bang zijn geweest om met hem aan een kind te beginnen.

'Ik dacht er niet zo over na. Ik ben ook niet zo iemand die steeds denkt aan wat er fout kan gaan. Je bent verliefd, je wilt een kindje, ik ben dol op baby'tjes en peutertjes, en van mij hoeft een mens ook niet alles samen te doen. In de zin van: hij moet ook per se de luiers verschonen en dit en dat. Trouwens: hij verschoonde de luiers ook weleens.'

Alleen voor de camera.

'Hij vond het heerlijk gefilmd te worden, maar hij verschoonde ze echt weleens. Maar altijd met die plakkertjes áchter. Dan tilde-ie de billen op en dan dacht ik: Herman, je moet het andersom doen. Dat heeft-ie nooit geleerd, heel onhandig.' Nog steeds vertederd: 'Toen ik zwanger was van Lola bleef hij maar op en neer lopen met zo'n draagzak op zijn buik, met een babypop erin. Hij kon niet wachten.'

Hij had zelf iets van een kind, hè?

Lichte irritatie: 'Altijd als dat wordt gezegd... Herman kende heus wel zijn verantwoordelijkheden. Hij verdiende zijn geld, hij zorgde dat niemand iets tekort kwam, hij was op tijd voor zijn optredens en maakte ze perfect af. Herman was wel een kwajongen, altijd geweest. Hij kwam ook overal mee weg. Mensen accepteerden veel meer van Herman dan van anderen.'

Dat deed jij ook. Wat was het moeilijkste te accepteren?

'De constante vreemdgaanfactor. Ik denk dat ik bij een andere man had gezegd: eruit en ik hoef je nooit meer te zien.'

Waarom pikte jij het wel van hem?

'Da's een vraag die ik zelf nooit beantwoord krijg. Ik weet het niet.'

(Artikel gaat verder onder de foto.)

Simon Vinkenoog, Herman, Jules Deelder en Bart Chabot in 1986. Beeld Gerard Wessel
Simon Vinkenoog, Herman, Jules Deelder en Bart Chabot in 1986.Beeld Gerard Wessel

Misschien was het zijn charisma, zo'n man die je alles vergeeft.

'Dat had er wel mee te maken. Wat ik ook wel wist: Herman ging vreemd, maar het waren geen heftige relaties die hij maanden verborgen hield. Die meisjes waren inwisselbaar.'

Niet bedreigend, maar wel rot.

'Op den duur ben je het spuugzat, natuurlijk. Van de speed had ik niet zoveel last.'

De meisjes werden steeds jonger.

'En hij werd zelf natuurlijk ook ouder. Dat ik zelfs zoiets had van...' Ze kijkt verontschuldigend. 'Smerig, bijna. Jezus man, dacht ik.'

In jouw bijzijn vertelde Herman dat hij vrouwen van boven de 30 seksueel niet aantrekkelijk vond.

Verdedigend: 'Hij provoceerde natuurlijk vaak. Maar oudere vrouwen vond hij inderdaad niet leuk. Ik denk dat hij meer had met jongere meisjes omdat ze gemakkelijker in de omgang zijn.'

Hij zei dat hij voor een klus op reis was naar de Antillen en ondertussen bivakkeerde hij met twee Israëlische meisjes in een hotel in Scheveningen. Toen je dat ontdekte, moet je toch gedacht hebben: ik schiet 'm dood?

'Toen was het wel: nu is het klaar. Nu ga je maar lekker in dat atelier van je wonen.'

Herman wist dat hij je er pijn mee deed, of besefte hij dat niet?

'Ik denk dat hij het wel wist, maar dat hij er niet zo mee bezig was.'

Omdat hij vooral met zichzelf bezig was?

Weer in de tegenwoordige tijd: 'Herman is toch wel iemand die doet wat hij wil. Waar hij zin in heeft. Wel een redelijke egoïst natuurlijk. Hij zal ook niet snel boodschappen doen. Als hij iets niet leuk vindt om te doen voor een ander, nee, dan begint Herman er niet aan.'

Dat is het dubbele: het ene moment zeg je de aardigste dingen over hem, en het volgende moment zeg je: het is wel een egoïst.

'Dat is ook zo.'

Die spagaat zit ook in het hele boek.

'Het is moeilijk uit te leggen.'

Hij kon dat leven van hem leiden door jou, omdat hij altijd jou had om op terug te vallen.

'Ik ben een hele fijne factor voor hem geweest. Ik zorgde dat het huis schoon was, dat het gezellig was... O nee, het woord gezellig mag niet. Het woord gezellig mag je van hem niet zeggen. Klinkt burgerlijk. Maar hij vond het best leuk als mensen kwamen eten. Iedereen heeft warmte nodig.'

Toen Herman inderdaad verhuisd was naar zijn atelier, kreeg jij dochter Holly bij een andere man, bij Leo. Scheiden kwam nooit bij jullie op?

'Nee. Zelfs nooit overwogen.'

Omdat jullie relatie toch te hecht was.

'Dat denk ik. Herman heeft wel altijd gehad: dit is mijn vrouw. Volgens mij voelde hij dat ook altijd nog wel zo: dat ik zijn vrouw was.'

En jij voelde dat ook zo?

'Ja. Maar ik kon niet meer met hem samenleven. We hadden onze eigen draai gevonden, we gingen onze eigen gang. Herman was dol op Holly, hij zag haar als zijn eigen dochter. Die verhouding met Leo was niet om Herman een hak te zetten hoor, ik had weleens eerder vriendjes gehad. En Herman kon goed met Leo overweg. Toen Herman op zijn atelier woonde kwam hij nog heel vaak langs. Hij lag gewoon op de bank als Leo er was.'

Herman maakte er in het openbaar een mooie opmerking over: 'Ik ben blij met de minnaars van mijn vrouw, want ik krijg er steeds goeie vrienden bij.'

'Maar toen, ergens in 1998, kwam Herman op het punt dat hij echt niet meer alleen wilde wonen. Ik zei: 'Nou Herman, als we een huis met twee opgangen nemen, vind ik het prima. Dan ben je bij de kinderen en bij mij in de buurt, maar opnieuw samen zie ik niet zitten. Meteen daarna liet hij me een groot huis zien, met een eigen slaapkamer en alles.' Lachend: 'Dat had hij natuurlijk al veel eerder geregeld.'

In 1999 overkwam wereldwonder Brood wat ieder ander met eenzelfde leven vermoedelijk een decennium eerder was overkomen: hij werd ziek. Zijn lever was een zwemband en zijn maag een gat. Tot overmaat van ramp werkte de speed plotsklaps niet meer. De drugs hadden altijd de effecten van de drank gedempt: nu werd hij alleen maar ladderzat.

Herman en zijn moeder met Lola. Beeld Gerard Wessel
Herman en zijn moeder met Lola.Beeld Gerard Wessel

Jij wist hem over te halen naar een ontwenningskliniek in Londen te gaan, onder begeleiding van een vriend. Voorafgaand aan het intakegesprek dronk hij zes dubbele Grand Marniers.

'Ooooooo. Na een paar dagen ging de deurbel: Herman. Ik zeg: wat kom jij hier doen? Jij zit toch in die kliniek?' Hij zei: 'Nou, jij kunt nou ook nooit eens ergens positief over zijn, hè. Ik ben er helemaal vanaf.' Ze kreunt: 'Er helemaal vanaf. Na drie dagen. Terwijl ik dacht: hèhè, effe rust.'

Een van de afschuwelijkste dingen die je in deze periode meemaakte, toen hij misschien niet meer goed wist wat hij zei, was dat hij seksueel getinte opmerkingen tegen een vriendinnetje van Lola maakte. Waarom heb je dat in het boek laten zetten?

Onzeker: 'Had ik het niet moeten doen dan?'

Het is wel eerlijk.

'Ik was toen zo boos. Het was zo rot. Mijn schoonzus Beppie vond het belangrijk dat het in het boek kwam. Ze wist hoeveel pijn hij me soms had gedaan, en dat hij niet altijd met respect met me omging.'

Had hij nooit spijt?

'Hij riep altijd: spijt is wat de koe schijt. Maar ik denk dat hij in zijn hart misschien wel spijt had. Helemaal op het eind, toen ik hem continu moest verzorgen, vroeg hij: 'Jeetje, kun jij het nog wel aan?' Hij was incontinent en kon amper nog lopen, een oud sjokkend mannetje. Ik zei: 'Dat is mijn probleem. Maak je daar maar geen zorgen over.' Ik had ook niet gewild dat hij ergens anders had gezeten.'

(Artikel gaat verder onder de foto.)

null Beeld Gerard Wessel
Beeld Gerard Wessel

Ik zie de fotobeelden uit de laatste fase van zijn leven nog zo voor me, met die papegaai op zijn hoofd.

Enthousiast: 'Cor!' Cor leeft nog. Hij woont in Heerhugowaard, met een andere papegaai. Die heet Kip. Ik wilde die papegaai, maar hij trok naar Herman. Cor was tegen vrouwen helemaal niet aardig. Hij haalde alle haakjes uit de gordijnen: toktoktok. Hij haalde alle nopjes uit de stoelen: toktoktok. Zag-ie ergens geld liggen, pikte-ie het halve briefje door: toktoktok.'

Half lachend, half zuchtend: 'Herman ging met Cor ook weer om op een manier... Hij haalde 'm onmiddellijk uit zijn kooitje toen we 'm kregen. Herman vond dat een vogel zijn vrijheid moest hebben. Ik moest Cor terug in het kooitje doen; ík was bang dat-ie weg zou vliegen.'

null Beeld Gerard Wessel
Beeld Gerard Wessel

Had je je een leven kunnen voorstellen met een rustige 9-tot-5-man?

'Vroeger was ik best een gemakkelijke puber. Mijn moeder dacht: die gaat lekker trouwen, kindjes, beetje leuk werk doen. Dus dat had ook wel in me gezeten. Zo zit het leven in elkaar: als je net een andere afslag neemt, kan het totaal anders uitpakken.'

In zijn afscheidsbrief schreef Herman aan je: 'Raus door.' Heb je dat gedaan?

'Nou, raus door... Ik ben wel doorgegaan, natuurlijk. Maar wat ik het allerjammerste vind, is dat Herman nu die meiden niet ziet en die meiden Herman niet. En Lola heeft hem echt nodig. Zij schildert ook, zij heeft ook dat dromerige, zij heeft veel vragen aan Herman. Ze is een echt Broodje.'

Denk jij dan niet: was toch van die drugs afgebleven? Dan was je er nu geweest voor de kinderen?

'Tjaaaaa. Ik weet ook niet, als-ie niks had gebruikt, wat voor leven hij dan had gehad. Zijn zusje Beppie zei eens tegen Lola: 'Dan was Herman al voor zijn 30ste gesprongen.' Ik denk dat Herman zich beter voelde door die drugs. Dat hij anders niet tot deze grote hoogte was gestegen.'

Je neemt hem weer in bescherming.

'Maar ik zeg de dingen ook eerlijk. En ik hoor mensen bijna nooit negatief over hem praten. Je kunt de naam Brood met trots dragen. Herman was geniaal, uitzonderlijk intelligent.'

Misschien was je zelf wel verslaafd - aan Herman.

'Ik denk niet dat ik aan hem verslaafd was. Dat klinkt zo...Maar ik kon niet los van hem komen. En hij niet van mij. Herman bleef terugkomen.'

Merk je zelf ook hoe je nog steeds in die spagaat zit?

'Dat is ook zo. Dat klopt. Maar daar kom ik volgens mij ook niet uit. Dat blijft eeuwig.' Lacht: 'Eeuwig in de spagaat.'

Op zijn graf liet ze een immense engel zetten.

Foto's zijn afkomstig uit het boek Gerard Wessel fotografeert Herman Brood. Dit boek, oorsponkelijk uit 1990, is aangevuld met niet eerder gepubliceerde foto's en onlangs herdrukt. Te koop (€ 28,90) via: gerardwessel.nl Beeld .
Foto's zijn afkomstig uit het boek Gerard Wessel fotografeert Herman Brood. Dit boek, oorsponkelijk uit 1990, is aangevuld met niet eerder gepubliceerde foto's en onlangs herdrukt. Te koop (€ 28,90) via: gerardwessel.nlBeeld .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden