Herfst in Holland

Niet wat we denken, maar wat we doen, is doorslaggevend voor wat ons bindt. Het probleem is niet dat er te weinig gemeenschappelijke waarden zijn, maar dat verschillende groepen teveel langs elkaar leven en dat teveel nieuwkomers nauwelijks deelnemen aan de samenleving....

Pieter Hilhorst

Aan zowel multiculturalisten als monoculturalisten is dit pragmatisme niet besteed. Ze geloven dat culturele oriëntatie bepalend is voor maatschappelijk succes. De monoculturalist gelooft dat migranten zich afzijdig houden van Nederland, omdat ze in hun hoofd nog leven in het land van herkomst. Ze stellen daarom dat verbondenheid met Nederland begint met het afzweren van andere loyaliteiten. Multiculturalisten geloven daarentegen dat mensen makkelijker deelnemen aan de samenleving als ze trots zijn op hun afkomst.

Door deze nadruk op de culturele oriëntatie van migranten spelen symbolische kwesties een buitensporige rol in het debat. Er wordt heftiger gediscussieerd over het toestaan van dubbele nationaliteit dan over het onthutsende feit dat van de Somalische vrouwen tussen 15 en 65 jaar slechts 15 procent betaald werk heeft. Volgens de WRR is het integratievraagstuk teveel een identiteitsvraagstuk geworden.

De vele verontwaardigde reacties op het WRR-rapport Identificatie met Nederland spraken boekdelen. Het relativeren van de nationale identiteit (de Nederlander bestaat niet) werd beschouwd als een affront, als een oproep om multiculturele verschillen te vieren. De Raad werd verweten dat hij problemen met meervoudige identiteiten wegwuift. ‘Voor prinses Maxima is het makkelijk de kosmopoliet uit te hangen, maar de gemiddelde Marokkaan in een achterstandswijk kan zich die luxe niet permitteren.’

Ik lees het rapport heel anders. De Raad veegt geen problemen onder het tapijt, maar vraagt aandacht voor kwesties die veel ernstiger zijn dan een dubbel paspoort. Verschillen in afkomst worden problematisch als er geen maatschappelijke verbanden zijn waar allochtonen en autochtonen zij aan zij opereren. De samenhang van de samenleving schuilt niet in een gemeenschappelijke identiteit, maar in de dwarsverbanden tussen groepen. Maar die bestaan nauwelijks, omdat allochtonen en autochtonen door de bank genomen gescheiden werken, leren en leven.

Het rapport is dan ook geen oproep om achterover te leunen. Het is een helse opgave om de segregatie in huisvesting en onderwijs tegen te gaan, de arbeidsparticipatie van allochtonen te vergroten en een verenigingsleven tot stand te brengen waar allochtonen en autochtonen samenwerken. Toch wordt de verbondenheid met Nederland sterk bepaald door deze verbondenheid met buurtgenoten, medeouders op school, collega’s en medeleden van een vereniging. Het monoculturele recept helpt hierbij niet. Het opgeven van een tweede paspoort is geen garantie voor een baan. Het wegmieteren van de schotelantenne is geen garantie voor een gemengde school en het uit de Koran scheuren van onaangename pagina’s is geen garantie voor een bloeiend verenigingsleven.

Het multiculturele recept helpt evenmin. Dat suggereert dat migranten altijd zichzelf mogen zijn en zich nooit hoeven aan te passen en eist van Hollanders dat ze zich bevrijden van elk vooroordeel. Het versterkt bij nieuwkomers het gevoel dat ze niet welkom zijn. Het stimuleert een slachtofferdenken. Zo maken ze het zichzelf extra moeilijk. Wie een plek wil veroveren in de samenleving moet zich rekenschap geven van gangbare gebruiken. Maar die aanpassing schuilt in dingen die veel subtieler zijn dan kennis van de Nederlandse geschiedenis, liefde voor het koningshuis of juichen voor Oranje als Nederland tegen Turkije speelt. Werkgevers willen werknemers die open, communicatief en assertief zijn. Een gesloten en verlegen migrant, krijgt op den duur te horen dat hij niet past in het team.

Vorige week was ik bij een lezing van de Zwitserse islamoloog Tariq Ramadan. Hij zei dat integratie veel te veel gaat over wat migranten moeten laten en te weinig over wat ze moeten doen. Hij riep de zaal van 250 moslims op niet te zeuren over uitsluiting, maar een bijdrage te leveren aan de samenleving. ‘Als je een positieve bijdrage levert aan de maatschappij, vraagt niemand meer waar je vandaan komt of wat je gelooft.’ Verbondenheid met Nederland begint niet met afzweren van het oude, maar met meedoen met het nieuwe, niet met kiezen, maar met delen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden