Hemelvaartsdag Dauwtrappen

Hemelvaarttraditie: voor dag en dauw de paden op

Het is een eeuwenoude gewoonte om op Hemelvaartsdag in alle vroegte de natuur in te trekken. In de lijst met meest geliefde tradities staat dauwtrappen op nummer 27. ‘Direct erna gaan ze met z’n allen naar het café.’ 

Dauwtrappen door de heren van effectenkantoor H.J. van Ogtrop in 1911. Beeld Stadsarchief Amsterdam

Toen Ineke Strouken tien jaar geleden een verkiezing van de meest geliefde Nederlandse tradities organiseerde, had ze niet verwacht dat dauwtrappen het ver zou schoppen. Strouken, op dat moment directeur van het toenmalige Nederlands Centrum voor Volkscultuur – nu het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed – zou over de honderd belangrijkste tradities een boek schrijven. De eeuwenoude Nederlandse gewoonte om op Hemelvaartsdag in alle vroegte de natuur in te trekken zou daar niet tussen staan, dacht ze.

Duizenden stemmen later bleek dauwtrappen op plaats 27 uit te komen. Ver boven carbid schieten, fier­ljeppen en midwinterhoornblazen. ‘Toen was ik daar heel verbaasd over. Inmiddels denk ik dat dauwtrappen nu nog hoger terecht zou komen.’

Dauwtrappen, constateert Strouken, is hip. ‘Ik heb het vorig jaar uit nieuwsgierigheid eens opgezocht. Toen werden honderden activiteiten georganiseerd.’ Ook dit jaar wordt op talloze plaatsen gewandeld en gefietst – van dauwtrappen tussen de schapen tot mindful of meditatief dauwtrappen.

Het Nationale Park De Hoge Veluwe gaat er voor de gelegenheid extra vroeg voor open en Staatsbosbeheer organiseert op tien locaties dauwtrapwandelingen met de boswachter. Ondanks het voorspelde slechte weer waren dinsdagmiddag driekwart van de beschikbare plaatsen al vergeven. Of het dauwtrappen de laatste jaren populairder is geworden, weten ze bij Staatsbosbeheer niet. ‘Maar er is veel animo voor, dat is zeker’, zegt een woordvoerder. 

Alcoholische consumptie

Van oudsher wordt vooral in het oosten en zuiden van het land aan dauwtrappen gedaan. In Twente en de Achterhoek fietsen families en groepen vrienden ’s morgens vroeg, al dan niet voorzien van alcoholische consumpties, de natuur in. In Brabant wordt vaker gewandeld, zegt Strouken, en maakt ook de plaatselijke harmonie vaak een rondje. 

In het Gelderse Terwolde komen de twee varianten samen. Daar rijdt muziekvereniging Ons Genoegen elk jaar stipt om zes uur ’s morgens op een wagen het dorp uit, gevolgd door een sliert fietsers. ‘Het eerste nummer klinkt nergens naar’, zegt Connie van Mourik, ‘we zijn net uit bed, dan is het lastig je lipspanning goed te krijgen’.

Al zo lang de 48-jarige pr-dame en altsaxofonist bij muziekvereniging Ons Genoegen zich kan herinneren wordt er in Terwolde op Hemelvaartsdag dauw getrapt. Tot een paar jaar geleden marcheerde de harmonie. Maar toen de vergrijzing ‘een klein beetje toesloeg’ werd gekozen voor een wagen en worden de circa dertig muzikanten rondgereden. Met die vergrijzing valt het overigens wel mee, zegt Van Mourik. ‘Ons jongste lid zit in groep zeven, de oudste is 75 jaar. En we hebben een grote groep twintigers.’

Hoelang in Nederland al wordt gedauwtrapt, is niet met zekerheid te zeggen. ‘Maar de traditie is in elk geval honderden jaren oud’, zegt Strouken. Ze markeert de overgang van de winter naar de zomer. ‘Dat betekende vroeger dat mensen weer vroeg moesten opstaan, er moest veel gebeuren op het land.’ De traditie is in dat opzicht vergelijkbaar met luilak, dat op de zaterdag voor Pinksteren vooral in Noord-Holland gevierd wordt. Kinderen staan op die dag vroeg op om lawaai te maken op straat.  ‘Mensen die lui waren, werden op die manier gestraft.’

Spelevaren

Dauwtrappen was van oudsher ook een moment voor jongens en meisjes om elkaar te ontmoeten. ‘Er werd gespelevaard, geflikflooid’, zegt Strouken. ‘Dat zag je tijdens het dauwtrappen in mijn eigen jeugd ook nog.’

In Terwolde draait het dauwtrappen om de gezelligheid, vertelt Connie van Mourik. Halverwege pauzeren de muzikanten en hun fans in een boerderij voor een broodje en een kop koffie. En als ze om half negen ’s morgens het dorp weer inrijden, hangen de achtergebleven dorpsgenoten in hun pyjama uit het raam. Direct daarna gaan ze met z’n allen naar het café voor een glas bier of een jachtbittertje. ‘Ontzettend gezellig’, zegt Van Mourik. ‘Het mooie is, dan is de dag pas begonnen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden