Het eeuwige levenHanneke de Haes

Hanneke de Haes (1949-2020), koningin van omgang met kankerpatiënten

Ze zette als hoogleraar de psychologische oncologie op de kaart. Hoe vertellen artsen aan kankerpatiënten slecht nieuws zonder extra angst te creëren?

 Hanneke de Haes. Beeld Leo van Weezel
Hanneke de Haes.Beeld Leo van Weezel

Het is een contradictio in terminis: kanker en kwaliteit van leven. Hanneke de Haes hield zich bezig met een van de grootste dilemma’s van deze tijd: ‘Hoe de autonomie en het gevoel van controle van kankerpatiënten te bevorderen, door hen eerlijk en volledig te informeren, zonder ze daarmee te schaden door onnodige angsten aan te jagen of hoop weg te nemen?’

Hanneke de Haes zette de Psychologische Oncologie op de kaart. En dankzij haar werk is veel verbeterd in de communicatie tussen kankerpatiënten en hun artsen.

Zelf ervoer Hanneke de Haes dat persoonlijk, toen bij haar een hersentumor werd vastgesteld. Ze zei tijdens haar ziekenhuisopname aangenaam getroffen te zijn door de zorgvuldige en empathische manier waarop er met haar werd gecommuniceerd door de artsen en verpleegkundigen die haar de diagnose moesten vertellen. Ze overleed vlak daarna op 21 november. Vorig jaar overleed haar partner Jan Langman, met wie ze op latere leeftijd een relatie kreeg en woonde in Broek in Waterland. In 1988 had ze al borstkanker gehad, waarvan ze was genezen.

Op haar uitvaart werd ze de koningin van de Psychosociale Oncologie in Nederland genoemd. Telkens klonk het woord integriteit. ‘Ze was iemand die niet met de ellebogen werkte en altijd interesse had voor de mening van anderen. Ze kon de rollen van wetenschapper, collega en vriendin op integere wijze combineren’, zo zei haar vriendin en hoogleraar Ellen Smets. Haar broer Lodewijk de Haes noemt Hanneke een ‘vasthoudend persoon met een duidelijk eergevoel, die integriteit hoog in het vaandel had staan’.

Sinds 1990 tot haar emeritaat in 2014 was ze hoogleraar Medische Psychologie aan de UvA. Daarnaast was ze vertrouwenspersoon Wetenschappelijke Integriteit bij de UvA en het AMC en voorzitter van de Ethische Commissie van de UvA.

Leo Gualthérie van Weezel, een oud-studievriend die als psychiater in het AVL met Hanneke samenwerkte bij het schrijven van het handboek Psychologische patiëntenzorg in de oncologie, prijst haar als klankbord. ‘Haar bevlogenheid bracht haar heel veel plezier, het leverde haar erkenning en onderscheidingen op. Ze genoot van het hoogleraarschap op het AMC: van de mogelijkheden en privileges die dat bood.’

Hanneke de Haes was de derde in een gezin van zeven kinderen. Haar vader was directeur van een textielfabriek in Eindhoven. Haar moeder overleed al op haar 51ste aan kanker, iets wat haar leven tekende. Na een middelbareschoolopleiding aan het Hertog Jan College in Valkenswaard, studeerde ze psychologie in Groningen. Daarna werkte ze in Leiden en Rotterdam, voordat ze hoogleraar werd. Ze was oprichter en de eerste voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Psychosociale Oncologie (NVPO). Professor Robbert Sanderman zegt daarover dat Hanneke hiermee ‘de eerste steen in de vijver gooide’. ‘Ze verbond de wereld van de wetenschappelijke onderzoekers met die van clinici en bestuurders.’

Zo werden voor de opleiding van geneeskundestudenten codeerschema’s ontwikkeld voor het beoordelen van gesprekken tussen arts en patiënt. Bijvoorbeeld de mate waarin patiënten middels subtiele hints (cues) aangeven dat iets hen dwarszit, en hoe artsen daar vervolgens op reageren. Ook werd een duidelijk stappenplan gecreëerd voor hoe patiënten te betrekken bij beslissingen over hun behandeling.

Voor haar werk kreeg ze de Muntendam Prijs van het KWF en de Orde van de Nederlandse Leeuw.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden