Griepmedicijn kost een berg, helpt een beetje

Er is een nieuw medicijn tegen griep op de markt dat de duur van deze ziekte wat intoomt. Daarnaast werkt de spray preventief, maar daarvoor verdient de traditionele griepprik toch de voorkeur....

BUITEN IS het nog lekker warm. En niemand maakt zich zorgen over de naderende winter, waarin mensen, door kou en nattigheid gedwongen, dicht opeen kruipen zodat het griepvirus weer optimale kansen krijgt om zich te verspreiden.

Maar binnen staan de griepbestrijders al in de startblokken om het publiek tijdig te informeren over de komende vaccinatiecampagne aan het begin van het griepseizoen. En enkele farmaceutische bedrijven, zoals Solvay Duphar in Weesp, zijn al weer geruime tijd geleden begonnen met de aanmaak van het bij het komende seizoen passende griepvaccin.

Dit jaar krijgen griepbestrijders over de hele wereld voor het eerst hulp én concurrentie van een nieuw griepmedicijn: zanamivir (of Relenza, de handelsnaam). Deze zomer registreerden Europa, de Verenigde Staten en Australië het nieuwe medicijn en in Nederland is fabrikant GlaxoWellcome deze maand al voorzichtig begonnen met de distributie.

Zanamivir is het product van een lange speurtocht naar nieuwe middelen om griep te bestrijden dan wel een griepinfectie te voorkomen. Vijftig jaar lang vertrouwden de griepbestrijders op het griepvaccin, dat elk jaar opnieuw in een tijdrovend en omslachtig productieproces moet worden aangemaakt, omdat het griepvirus vrijwel ieder jaar een ander 'jasje' aantrekt.

Twintig jaar geleden kwam daar het medicijn amantadine bij, later aangevuld met het verwante rimantadine, middelen die bij een griepinfectie de ziekteduur kunnen beperken en die ook worden ingezet ter voorkoming van een infectie. Nadeel van beide medicijnen is dat ze alleen werkzaam zijn tegen influenza A-virussen en niet tegen influenza B-virussen, dat ze nogal wat bijwerkingen kunnen hebben en dat het influenza-virus er resistent tegen wordt.

Zanamivir heeft die nadelen niet. Het werkt tegen beide typen griepvirus en al hun varianten, heeft geen noemenswaardige bijwerkingen en tot dusver is geen resistentie tegen het middel waargenomen.

De werking van het nieuwe griepmedicijn berust op het blokkeren van het eiwit neuraminidase, een van de twee eiwitten die het griepvirus nodig heeft om zich te vermenigvuldigen en nieuwe cellen te infecteren.

Neuraminidase bewerkstelligt dat nieuwe virusdeeltjes de geïnfecteerde cel kunnen verlaten, doordat het enzym de binding verbreekt tussen de celwand en het andere belangrijke eiwit hemagglutinine, waarmee het griepvirus cellen juist binnendringt.

Een blokkade van neuraminidase door zanamivir (of soortgelijke stoffen, die nog in ontwikkeling zijn) leidt ertoe dat nieuwe virusdeeltjes de cel niet meer kunnen verlaten. De griepinfectie kan zich zodoende niet verder uitbreiden en het afweersysteem kan het virus sneller opruimen.

Dit werkingsmechanisme van zanamivir vertaalt zich in een kortere duur van de ziekte. Het medicijn moet binnen 24 tot 36 uur na de eerste ziekteverschijnselen worden ingenomen - beter gezegd, geïnhaleerd, want als pil werkt de stof niet. Een vijfdaagse kuur met zanamivir, zo blijkt uit verschillende vergelijkende onderzoeken, verkort de ziekteduur van gemiddeld zesenhalf naar vijf dagen, een winst van anderhalve dag.

Zanamivir zou ook gebruikt kunnen worden om een griepinfectie te voorkomen, zo blijkt uit een recent gepubliceerde Amerikaanse studie. Van gezonde vrijwilligers die tijdens het griepseizoen vier weken lang eenmaal daags een pufje zanamivir inhaleerden, bleek het aantal griepinfecties met tweederde te verminderen, een beschermingsgraad die overeenkomt met die van amantadine en rimantadine.

Betekent dit dat zanamivir de traditionele jaarlijkse, eenmalige griepprik zou kunnen gaan vervangen? 'Geenszins', zegt prof. dr. Ab Osterhaus, hoofd van het Nationaal Influenza Centrum in Rotterdam. 'Ik zou dat ook een heel verkeerde ontwikkeling vinden. Het griepvaccin is veel goedkoper en kosteneffectiever dan zanamivir.

'Alleen als het vaccin onvoldoende aanslaat, wat soms het geval is bij met name ouderen, of in het geval dat er plotseling een griepvirus gaat circuleren waar bij de vaccinbereiding niet op gerekend is, of als mensen geen griepprik hebben willen halen, is er plaats voor het nieuwe griepmedicijn', aldus Osterhaus.

Pas als bewezen is dat zanamivir bij risicopatiënten, zoals patiënten met astma of chronische bronchitis, met suikerziekte of met hart- en vaatziekten, ook de kans op complicaties vermindert, zou een ruimer gebruik gerechtvaardigd zijn, vindt Osterhaus.

Zanamivir mag dan nu in Nederland verkrijgbaar zijn en voorgeschreven worden, de kosten (49,95 gulden voor een vijfdaagse kuur) zijn vooralsnog voor de patiënt zelf. Het nieuwe medicijn zit bij het College voor Zorgverzekeringen (CvZ) nog in de 'wachtkamer' - wat wil zeggen dat vergoeding door de ziekenfondsen nog niet vaststaat.

Medisch adviseur dr. Jos van Loenhout van het CvZ laat doorschemeren dat een beslissing daarover nog wel even kan duren. 'We hebben juist een aantal discussiepunten geformuleerd. Zanamivir is geen wondermiddel; het verkort de ziekteduur met gemiddeld anderhalve dag. De impact per individu is dus beperkt. Vaccineren is efficiënter.

'Ik denk dat het nieuwe griepmedicijn vooral gebruikt zal worden door mensen die zich om welke reden dan ook niet laten vaccineren. Gezien het grote aantal jaarlijkse griepgevallen en het daarmee gepaard gaande ziekteverzuim, zou je kunnen overwegen de werkgevers in de kosten te laten bijdragen', aldus Van Loenhout.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden