Grafzerk zonder graf voor kinderen kamp Vught

Van die verschrikkelijke tijd in het kamp waren 6 en 7 juni 1943 'de ergste dagen', vertelt de 78-jarige L....

Helena Barendse 1 jaar, Betje Blog 11 jaar, Robert van Gelderen 6 maanden, Harry Gans 5 maanden, Louise Katz 6 jaar, Sara Worms 15 jaar, Johnny Wurms 1 jaar, Maurice Bacharach 2 maanden.

Hun namen zijn uitgeslepen in acht dunne bronzen platen. 1269 Namen boven een tol, een pop, een speelgoedauto en een knuffelbeer in brons. 'Het heeft lang geduurd, te lang misschien', zegt L. Huffener-Veffer. Het gedenkteken werd zondag onthuld door de 78-jarige Amsterdamse, een van de weinige overlevenden. Haar zusje Carla Veffer staat wel vermeld op de bronzen gedenkplaten, 15 jaar oud. Zij werd op 7 juni 1943 samen met haar ouders weggevoerd naar Sobibor.

In 1943 hadden de Duitsers in Konzentrationslager Herzogenbusch een apart kamp voor joden geschapen. Twaalfduizend joden zaten in dat jaar voor kortere of langere tijd vast in kamp Vught. De kinderen leefden gescheiden van vaders en moeders in speciale barakken. Veel mannen waren tewerkgesteld aan de Moerdijk.

In de kinderbarakken heersten soms wel vijf ziekten tegelijk: mazelen, roodvonk, kinkhoest, waterpokken en de bof. De kinderen leden honger en huilden van eenzaamheid en wanhoop. In zijn dagboek beschrijft David Koker hoe de SS zelfs een feestelijke matinee voor de kinderen verstierde door onverwacht een appèl te organiseren: 'De kinderen gewillig naar buiten. In rijen van vijf, zo smal die rijen. En zo hebben ze, op vijf minuten na, twee uur gestaan, anders nooit appèl.'

En toen kwam daar ineens de proclamatie op zaterdagavond 5 juni: alle kinderen van 0 tot 16 jaar moesten het kamp verlaten. De volgende dag al gingen de jongsten op transport, vergezeld van hun moeders. Een dag later was het de beurt aan de kinderen van 4 tot 16 jaar. 'Omdat ze niet konden werken en ziek werden', weet Huffener-Veffer.

'Emotie zoals nog zelden is voorgekomen', schrijft de journalist Philip Mechanicus in zijn dagboek. Hij is in Westerbork getuige van de aankomst van het kindertransport. 'Een transport van zeventienhonderdenvijftig joden in veewagens is aangekomen: op honderd mannen na niet anders dan berooide vrouwen met haar kinderen en zuigelingen.'

Zelfs Michieltje Prins, het enige kind dat in kamp Vught ter wereld is gekomen, wordt niet gespaard. Hij is drie maanden te vroeg geboren, nadat zijn moeder urenlang op appèl had moeten staan. In Westerbork ontfermt aanvankelijk de kampcommandant zich over de baby, die maar tweeënhalf pond weegt. Als zijn moeder al naar Polen is vertrokken, krijgt Michieltje sondevoeding en elke twee uur enkele druppeltjes cognac. De baby sterkt aan tot zes pond, waarna hij alsnog op transport wordt gesteld, alleen.

Historicus Presser noemde het kindertransport uit Vught al de afschuwelijkste kindertragedie uit de bezettingstijd. Maar volgens voorzitter R. de Ket van de Vriendenkring Nationaal Monument Vught is dat drama altijd een beetje onderbelicht gebleven. Daarom is hij heel gelukkig dat de vermoorde kinderen van Vught eindelijk hun monument hebben gekregen. 'Het is nog niet te laat. Er zijn nog steeds ooggetuigen en nabestaanden', aldus De Ket.

Een kleine delegatie van overlevenden en nabestaanden woonde de onthullingsplechtigheid bij. 'Een grafzerk zonder graf voor onze kinderen van Vught', noemt rabbijn J. Jacobs het bronzen gedenkteken van T. van den Berg-Been uit Haarlem. 'We moeten ervan leren, want het beestachtige kindertransport kan zich morgen weer voordoen, of vandaag of gisteren.'

Na zijn toespraak blaast de rabbijn op de sjofar of ramshoorn, het signaal tot bezinning en inkeer. 'Als haat de overhand heeft, bestaat menselijkheid niet meer', laat overlevende E. Wijnschenk vanuit Amerika weten.

Gisteren werd ook een boek uitgegeven waarin J. de Moei in sobere en indringende stijl de lotgevallen van de joodse kinderen in het kamp Vught beschrijft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden