Godsdienst zit de mens in de genen

Evolutiebioloog Richard Dawkins doet het verschijnsel religie graag af als een nutteloos bijproduct van de menselijke evolutie. Hoe eerder het verdwijnt, hoe beter, moppert de bestsellende godsdiensthater....

Nicholas Wade, wetenschapsjournalist van The New York Times, is het oneens met Dawkins. Hij ziet religieus gedrag als een zeer succesvolle aanpassing in de evolutie, ontstaan ‘om het overleven van menselijke samenlevingen te bevorderen’. Belangrijkste bewijs, volgens Wade? Religie is universeel: er is geen cultuur zonder. Ook in postmoderne samenlevingen is religie nog springlevend.

In Het geloofsinstinct analyseert Wade het succes van religieus gedrag vanuit evolutionair perspectief. Hij laat overtuigend zien dat het vermogen tot geloven en deel uitmaken van een religieuze gemeenschap zoveel voordeel bood in het bestaan van individuen en groepen, dat deze eigenschap in de loop van de vroege menselijke evolutie is vastgelegd in onze neurale netwerken en ons dna. Geloof is net als taal of muziek een ‘instinct’ geworden, dat diep verankerd ligt in de menselijke natuur.

Religieus gevoel en gedrag, legt Wade uit, beschermen groepen tegen twee bedreigingen: klaplopers binnen de groep en vijanden erbuiten. Geloof in een hogere morele macht zorgt ervoor dat individuen de behoeften van de groep boven die van henzelf stellen, en zelfs bereid zijn hun leven te geven voor de verdediging van die groep. Dit maakt groepen mét religie succesvoller dan groepen zonder: ze brengen meer kinderen groot. Genen die religieus gedrag bevorderen, worden zo algemener en uiteindelijk universeel.

Wade schetst de natuurlijke historie van de religie in een helder overzicht, dat reikt van prehistorische jagersculturen tot de moderne wereldgodsdiensten. Hoewel de opmars van het wetenschappelijk wereldbeeld het geloof in God doet afkalven, zal religie zelf niet verdwijnen, denkt Wade. Wel moet zij wellicht ‘transformeren’ tot een ‘religie zonder God’.

Nicholas Wade: Het geloofsinstinct – Het succes van religie Contact; 336 p.; euro 24,95; ISBN 978 90 254 3464 9

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden