Eeuwig levengijs schreuders (1947-2020)

Gijs Schreuders (1947-2020): de man die afrekende met zijn CPN-verleden

Hij was voorbestemd voor de CPN zoals een gelovige katholiek dat in die tijd was voor het priesterschap. Later werd hij activist voor de mensenrechten.

Gijs SchreudersBeeld ANP

‘Op de eretribune stond de pretentieuze dwaas, die zichzelf als serviele slaaf ontpopt had’, schreef Gijs Schreuders over zijn communistische verleden. Hij zal vooral bekend blijven als de tot inkeer gekomen CPN’er die in 1992 in het boek De Man die faalde zijn spijt betuigde over dit verleden.

Gijs Schreuders was daarvoor hoofdredacteur van het communistische dagblad De Waarheid geweest en Tweede Kamerlid voor de CPN. Na 1992 zou hij columnist voor de Volkskrant worden.

Schreuders overleed 30 oktober op 73-jarige leeftijd. Oorzaak waren infecties na een operatie waarbij een stent werd ingebracht in zijn aorta. Hij was getrouwd met de publiciste Elsbeth Etty die ook voor De Waarheid werkte en later redacteur werd bij het boekenkatern van NRC Handelsblad. Met zijn eerste vrouw Sylvia Bacchini had hij een dochter, Liesje.

Schreuders werd geboren in een Utrechts arbeidersmilieu. Hij was de zoon van Mien van Oosten, die in de Tweede Wereldoorlog in het communistische verzet zat en Joodse onderduikers hielp, onder wie Heintje Davids. Zijn vader Barend Schreuders was ruim 25 jaar lid van de Utrechtse gemeenteraad voor de CPN.

Op zijn 16de jaar begon hij al ­onder het pseudoniem Sam Bass -–de naam van een Wildwest-treinrover – stukjes te schrijven voor het communistische dagblad De Waarheid, een verzetskrant die na de oorlog het partij-orgaan van de Communistische Partij Nederland (CPN) werd. Aan de Universiteit van Amsterdam studeerde hij eerst politicologie en later Nederlands. Beide studies maakte hij niet af.

Etty: ‘Op een gegeven moment vroeg Paul de Groot, toen de leider van de CPN, ‘wie is toch die Sam Bass? Die moeten we bij de krant halen. Gijs voelde zich verplicht dat te doen, zoals kinderen uit katholieke milieus zich soms verplicht voelden naar het seminarie te gaan.’

Voor De Waarheid versloeg hij onder meer de vele studenten­acties uit die tijd, waaronder de Maagdenhuisbezetting. Voordat hij het wist was hij adjunct-hoofdredacteur. In 1977 volgde hij Joop Wolff op als hoofdredacteur. Hij zorgde ervoor dat de krant een eigen redactiestatuut kreeg, waardoor de redactie onafhankelijk kon werken van de partij.

In 1982 werd hij Tweede Kamerlid voor de CPN. Hij maakte deel uit van het dagelijks bestuur, met coryfeeën als Paul de Groot, Marcus Bakker en de gebroeders Joop en Jaap Wolff.

Al snel kreeg hij zijn twijfels over de Moskou-gezinde koers van de partij. Samen met Etty – met wie hij toen een liefdesrelatie kreeg – kwam hij in verzet. Anderhalf jaar later gaf hij zijn zetel op vanwege een reis van fractievoorzitter Ina Brouwer naar Moskou. De Waarheid stopte in 1990 toen de CPN opging in GroenLinks.

Schreuders was toen al docent aan de School voor Journalistiek, wat hij tot zijn vervroegde pensionering zou blijven. Daarnaast zette hij zich in voor de mensenrechten, nadat hij in 1987 cum laude was afgestudeerd in de rechtswetenschap. Naast columns voor deze krant schreef hij juridische ­beschouwingen voor de kranten van de Geassocieerde Pers Diensten (GPD). In 1995 ontstond nog een heftige polemiek toen VVD-leider Frits Bolkestein in Nieuwe Revu Schreuders en Ina Brouwer vergeleek met NSB’ers die onvoldoende rekenschap hadden afgelegd.

Eind jaren negentig stopte hij met schrijven. Etty: ‘Wat hij daarna deed? Lezen, lezen en lezen. Ik ­stimuleerde hem weer te gaan schrijven, maar hij had geen ambitie. Hij zei: ‘Wie zit er nu op mijn schrijfels te wachten?’.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden