Gewoon afvalvarken

Actiegroep Wakker Dier schreeuwde het van de daken: illegale afvalverwerkers maken de consument ziek. Valt mee, denken de deskundigen...

De woorden die politici kozen als reactie op het politierapport over milieucriminaliteit waren niet mals. Met name het mengen van afval door veevoer trok de aandacht. Consumenten moeten erop kunnen vertrouwen dat het voedsel dat ze kopen betrouwbaar is, luidden grofweg samengevat de eerste reacties.

In plaats van kosten te maken om gevaarlijk afval te verwerken, vangt een verwerker geld voor zijn troep. Dit is niet goed voor het milieu, niet goed voor de dieren en strafbaar. Maar levert de criminele handelwijze slecht voedsel op?

Het rapport van het Korps Landelijke Politiediensten (KLPD) zegt dat in 38 procent van de onderzochte zaken de volksgezondheid in het geding is. Niet al dat afval is door veevoeder gemengd. Soms wordt het illegaal gestort of als bouwmateriaal doorverkocht.

De actiegroep Wakker Dier stuurde de publiciteit over het rapport door in haar persbericht te spreken over 'Structurele criminaliteit in veesector'. De resultaten van het politieonderzoek zijn listig verweven met het eigen standpunt en zo lijkt het alsof al het schadelijke afval aan koeien en varkens wordt gevoerd. Het politierapport komt niet verder dan: 'Grijze milieucriminaliteit speelt zich grotendeels af in afvalverwijderingsketen'.

Ergens achter in een bijlage van het rapport constateert de politie dat de Algemene Inspectie Dienst AID van het ministerie van Landbouw de varkenssector als een van de grootste afvalwerkers van Nederland duidt. Uit het politierapport blijkt dit niet.

Het is desalniettemin aannemelijk dat louche afvalverwerkers hun waar aan de varkens voeren. Dan kunnen hormonen, zware metalen of dioxines in het veevoer terechtkomen en uiteindelijk in het karbonaadje of het melkpak in de supermarkt belanden. Formeel is de Voedsel en Waren Autoriteit (VWA) sinds oktober vorig jaar verantwoordelijk voor de controle op de veevoederbedrijven.

Onlangs heeft die twee keer ingegrepen met voedsel, maar dan van de andere kant, zoals de woordvoerder het uitdrukt. 'We troffen eind vorig jaar melk aan die te veel dioxine bevatte. Die is van de markt gehaald en achterhaald is hoe dat kon.'

De VWA heeft onlangs ruim 200 van de 300 veevoerbedrijven gecontroleerd en bij dertig heeft ze niet al te ernstige overtredingen aangetroffen. 'Sluiting was niet nodig, de bedrijven hebben drie maanden de tijd om het probleem op te lossen.'

Dr. Frans Kok, hoogleraar voeding en gezondheid van de Wageningen Universiteit, erkent dat moeilijk is aan te geven wat een consument daarvan meekrijgt. 'Op de televisie werd geroepen over schade voor de volksgezondheid en dat het voedsel hierdoor mogelijk kankerverwekkend is. Dat vond ik zwaar aangezet.'

Hij sluit niet uit dat vervuild veevoer leidt tot verkeerd voedsel. Maar hij weet veel niet. Gaat het om hormonen? Om zware metalen? Dioxines misschien? En wat is de omvang precies? De werkwijze kan dus best gevolgen hebben voor de volksgezondheid, zeker voor kwetsbare groepen als zwangere vrouwen, baby's, ouderen en zieken.'

Maar groot zal het effect niet zijn. Kok vermoedt dat verkeerde voedingsgewoontes, zoals te veel en te vet eten, van grotere invloed op de volksgezondheid zijn dan mengen van giftig afval door veevoer. 'Het politierapport suggereert veel, het moet goed worden uitgezocht.'

Dr. Leen van Ginkel van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) plaatst ook vraagtekens bij de gevaren voor de volksgezondheid. Zijn laboratorium heeft de analyses gedaan in de geruchtmakende MPA-affaire. Het politierapport schrijft in een bijlage over verontreiniging van varkensvoer met het groeihormoon MPA, een zaak die in 2002 uitgebreid de kranten haalde.

Het RIVM moest aantonen of de hormonen in het vlees zaten van varkens die het besmette voer hadden gegeten. 'Dat was het geval', zegt Van Ginkel. 'En dat mag niet, want we willen geen groeihormonen in het vlees.'

Het bepalen van het risico voor de volksgezondheid is een andere vraag. 'De concentraties lagen in de orde van microgrammen per kilogram vlees, dermate laag dat er geen gevaar te verwachten is. Met moderne technieken zijn we in staat alles op te sporen.

Van Ginkel: 'Maar als je wat vindt dat niet in voedsel thuishoort, is dat niet altijd hetzelfde als schadelijk voor de volksgezondheid.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden