Geschreeuw in de rechtszaal

Af en toe wordt de rechtszaal, waar het proces tegen John/Iwan Demjanjuk zich afspeelt, bezocht door een klas middelbare scholieren....

Toen dat gisteren weer gebeurde, moeten de scholieren hebben gedacht dat zij in een theatervoorstelling waren terechtgekomen. In het midden stond het bed van Demjanjuk, maar dit keer lag de verdachte niet, maar zat hij rechtop – de voeten naar voren, zoals in een ligstoel op het strand. Dat Demjanjuk een grote zonnebril droeg, deed de rest. Alleen een Hawaii-shirt ontbrak aan zijn outfit.

Om het bed van de verdachte heen, in een halfronde opstelling, zijn de bureaus gedrapeerd van de rechters, de aanklagers en de advocaten. Bijna negen maanden is het proces in München aan de gang, dat in feite al 33 jaar geleden in Cleveland (Ohio) is begonnen.

Sinds 1977 pendelt Demjanjuk heen en weer tussen huis, gevangenis en rechtszaal. Rechters, advocaten en onderzoekers pendelen met hem mee. Zij gaan van zitting naar zitting, van verhoor naar verhoor, van vonnis naar vonnis en van hoger beroep naar hoger beroep.

Zij pendelen de hele wereld over, al decennia lang. Soms wordt een van hen vervangen door een andere rechter, een andere advocaat of andere onderzoeker, maar de verdachte blijft altijd dezelfde. Hij wordt alleen ouder. Negentig is hij nu en ook deze week kreeg hij weer nieuw bloed.

Het is of alle betrokken bij het Demjanjuk-proces in een capsule zitten die door de ruimte reist, ver hier vandaan. Dat bleek ook gisteren, toen de getuige-deskundige Norman Moscowitz voor de tweede achtereenvolgende dag werd verhoord. Moscowitz verrichtte onderzoek namens de Amerikaanse staat. Hij overlegde en correspondeerde met de Sovjets in de tijd dat de Koude Oorlog nog woedde. Ook sprak hij in Duitse gevangenissen met de oorlogsmisdadigers, die het vernietigingskamp Treblinka hadden bestuurd.

Ondertussen kreeg Moscowitz binnen de Office of Special Investigations ruzie met zijn collega Parker, die niet geloofde dat Demjanjuk in Treblinka had gezeten. Het moest dat andere vernietigingskamp, Sobibor, zijn.

Parker nam ontslag, maar Moscowitz ging voort. Demjanjuk werd als ‘Iwan de Verschrikkelijke’ , de beul van Treblinka, van zijn Amerikaanse nationaliteit ontdaan en na een uitleveringsprocedure aan Israël overgedragen. Daar werd hij ter dood veroordeeld, maar ineens vrijgekomen documenten uit de Sovjet-Unie toonden aan dat de verdachte Iwan de Verschrikkelijke niet kon zijn, zodat hij in hoger beroep vrijgesproken.

Langs juridische paden bevocht Demjanjuk opnieuw zijn toegang tot de Verenigde Staten, terwijl Moscowitz op zijn beurt door de advocaten van Demjanjuk werd aangeklaagd voor bedrog en voor misleiding van de rechtbank. Van die aanklacht werd hij, uiteraard in hoger beroep, vrijgesproken.

En toen duidelijk werd dat Demjanjuk wel degelijk in Sobibor had gezeten, begon het hele circus in 2002 van voren af aan.

In München wordt geprobeerd enige helderheid in de chaos te brengen, maar dat lukte gisteren niet erg, zodat rechters, aanklagers en advocaten luid tegen elkaar aan het schreeuwen waren, juist toen de schoolklas binnenkwam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden