Eeuwig levenGertjan van Ommen (1947-2020)

Gertjan van Ommen (1947-2020): de poprecensent die hoogleraar genetica werd

Tijdens zijn studie scheikunde begon hij als poprecensent, om zich later te storten op een behandelmethode voor de ziekte van Duchenne.

Gertjan van Ommen Beeld rv
Gertjan van OmmenBeeld rv

Het was een bijna bizarre transitie: van poprecensent tot hoogleraar ­humane genetica. Van liefhebber van Gram Parsons en americanamuziek tot oprichter van het Leiden Genome Technology Center en leidend expert bij de strijd tegen tegen de erfelijke spierziekte Duchenne.

‘In 1975 was de omslag. De nieuwe popmuziek sprak hem niet meer aan. Maar naar alles wat daarvoor was gemaakt bleef hij luisteren. Daarvan werden de lp’s later nog ingeruild voor cd’s’, zegt zijn echtgenote Ria Kuip, zelf voormalig economisch journalist.

Van Ommen overleed 7 november in Oostzaan aan de gevolgen van een agressieve vorm van prostaatkanker.

Gertjan van Ommen werd geboren in een gezin van drie kinderen. Zijn vader was een Amsterdamse kno-arts en kaakchirurg. Van jongs af aan had hij een enorme interesse in wat de oorzaak was van dingen. Hij besloot scheikunde te gaan studeren aan de UvA.

Gratis platen

Kuip: ‘Hij was een echte bèta, maar eigenlijk ook een alfa. Hij was geweldig goed met talen. In Canada werd hem een keer gevraagd of hij een radio-interview wilde geven. De interviewer bleek Frans te spreken. Het was voor hem geen enkel probleem.’

Kuip leerde hem in 1968 op de universiteit kennen, waar zij politicologie studeerde en hij scheikunde. Later dat jaar ging hij pop­recensies schrijven voor het toenmalige dagblad De Tijd. Dat had vele voordelen, zo zegt ze, want dat betekende gratis platen, gratis concerten en interviews met sterren die je zo bewonderde. Hij hield van The Beatles en The Stones in het begin tot artiesten als Crosby, Stills & Nash, Kris Kristofferson en Gram Parsons later. ‘Mijn claim to fame is dat ik Lou Reed voor Nederland heb ontdekt’, zei hij in 2001 in een interview met Bionieuws.

Begin jaren zeventig pakte hij weer op waarvoor hij was opgeleid en stortte zich op de biochemie. Na zijn doctoraal en promotie kwam hij in 1983 in dienst van de afdeling humane genetica van het LUMC ( Leids Universitair Medisch Centrum), waar onderzoek wordt gedaan naar de genetische bijdragen aan erfelijke (Duchenne) en verworven ziekten (kanker).

Negen jaar later werd hij afdelingshoofd. Hij zou er tot zijn emeritaat in 2012 blijven. De rode draad werd de zoektocht naar een behandelmethode voor de ziekte van Duchenne, waaraan ook een van zijn familieleden leed.

Creatieve geest

De methode die hij vond heet exon-skipping, waarbij de fout in het dna die de ziekte veroorzaakt kon worden uitgeschakeld. Silvère van der Maarel, die hem in 2012 opvolgde als afdelingshoofd, noemt hem een briljante en creatieve geest. ‘Zijn grootste kracht was dingen met elkaar in verband te brengen. Terwijl de meeste onderzoekers met hun eigen ziekte-gennetje bezig waren, overzag hij het hele netwerk. En hij kon de bevindingen ook vertalen naar de praktijk. Wat kunnen we ermee en wat betekent het voor de patiënt?’

In 2009 kondigde farmacie­gigant GlaxoSmithKline aan Van Ommens behandelmethode verder te ontwikkelen als therapie. Hij wilde dat het onderzoek ook na zijn tijd zou worden voortgezet. Hij zou vele nieuwe wetenschappers voor het Duchenne-onderzoek opleiden.

Van Ommen was oprichter van het Leiden Genome Technology Center, waar dna kon worden getest en het menselijke genoom kon worden ontcijferd. Ook was hij directeur van het Biobanking and Biomolecular Research Infrastructure in Nederland – een ­samenwerking tussen biobanken in Nederland. Daarbij nam hij het voortouw in de hoogoplopende ethische discussie over genetica.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden