Gebruik van initialen moet steeds worden afgewogen

Het gebruik van initialen in berichtgeving over misdrijven stelt de lezer regelmatig voor raadsels. Uitgangspunt voor de redactie is de bescherming van de persoonlijke levenssfeer, ongeacht of die nu van verdachten is of van de slachtoffers van die verdachten....

Zijn er desondanks vraagtekens te zetten bij de manier waarop de redactie van de Volkskrant met privacy omgaat? Sommige lezers vinden van wel.

Neem het bericht van vorige week zaterdag over de nu toch weer mogelijke vervolging van Patrick Kluivert wegens (groeps)verkrachting. Daarin wordt het slachtoffer met haar volledige naam vermeld en de mogelijke daders, met uitzondering van Kluivert, allemaal met initialen, merkt een lezer uit Utrecht op. Zij vermoedt dat hier sprake is van willekeur of discriminatoir gedrag.

Dat is niet het geval. Naar goed journalistiek gebruik worden verdachten van een misdrijf in principe met hun initialen aangeduid. Dat blijft zo, ook als ze aan het slot van het strafproces door de rechter worden veroordeeld. Of vrijgesproken, want ook dan zal de krant nog initialen blijven gebruiken. Dat de directe omgeving weet dat iemand door de justitie verdacht werd, is al erg genoeg.

Ook de slachtoffers van een misdrijf krijgen bescherming. Gebleken is dat slachtoffers, vooral bij seksuele misdrijven, heel snel gestigmatiseerd kunnen raken. Ze worden dus niet met naam, en al helemaal niet met initialen, in de krant genoemd. Initialen zouden zonder meer de verkeerde boodschap uitzenden. Ze worden immers gebruikt om verdachten aan te duiden.

Op deze regels zijn vanzelfsprekend uitzonderingen. Voor zowel verdachten als slachtoffers geldt dat van het beschermingsprincipe wordt afgeweken als ze zelf de publiciteit zoeken, zoals het slachtoffer in de zaak-Kluivert deed. Het nieuwe stijlboek, deze week gepresenteerd, zegt het zo: 'Het gebruik van initialen is onzinnig wanneer de verdachte algemeen bekend is, of zich, bijvoorbeeld op de televisie, bekend heeft gemaakt, of als zijn identiteit uit de context volstrekt duidelijk wordt.' In het bericht over Kluivert staan de uitzonderingen - op de context na - dus eigenlijk al op een rijtje.

De beursfraude in Amsterdam stelde de redactie economie voor het probleem van de context. In de beursaffaire komt een hele reeks verdachten voor wier tweede initiaal overeenkomt met de eerste letter van de naam van het bedrijf waar justitie een inval deed.

Zo liet de redactie op de pagina Economie van 4 november 'Adri S, oprichter en voormalig eigenaar van het effectenkantoor NIB Strating' arresteren. De initiaal is goed bedoeld, maar op deze manier natuurlijk ook dwaas.

'A. S., oprichter en voormalig eigenaar van een Amsterdams effectenkantoor' had misschien wel gekund, maar de redactie had dan terecht kunnen worden verweten de lezer onvoldoende informatie te hebben gegeven. De nieuwswaarde zou in dat geval wel heel beperkt zijn geweest, terwijl ook, onbedoeld, op niet genoemde effectenkantoren een zweem van verdenking had kunnen vallen.

Naast bescherming van de persoonlijke levenssfeer is voor de redactie voldoende informatie voor een helder inzicht in zo'n situatie een tweede uitgangspunt. En daarin schiet de redactie tekort door haar behoedzame beleid, meent een lezer uit Alkmaar.

'U beperkt mijn recht op volledige informatie', schrijft hij. Wel 'Marco Bakker rijdt onder invloed vrouw dood' en 'Politieambtenaar mishandelt arrestant', maar bij - om maar eens wat te noemen - 'Jongen steelt bolide', wil relevante informatie over wat voor soort 'jongen' nog wel eens ontbreken.

Hij meent dat de Volkskrant bij misdaadverslaggeving onvoldoende weergeeft dat bepaalde groepen allochtonen sterk vertegenwoordigd zijn in de criminaliteit. 'De tendens is toch - zelfs in de politiek - dit soort feitelijkheden niet te verdoezelen', schrijft hij.

De krant zou last hebben van politieke correctheid? Nog daargelaten of deze lezer gelijk heeft, is de afspraak dat dit soort informatie alleen wordt verstrekt als dat voor het goede begrip van het bericht noodzakelijk is. Discriminatie ligt snel op de loer. Daarom geldt ook in deze gevallen dat steeds opnieuw moet worden gewogen wat noodzakelijke informatie is en wat niet. Een krant wordt eerst 'in elkaar gepraat' en dan geschreven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.