Gaza-rapport verscheurt Human Rights Watch

Mensenrechtenorganisatie zou te veel naar Israël kijken...

NEW YORK De tentakels van het Israëlisch-Palestijnse conflict bereiken New York met regelmaat. De Verenigde Naties zijn immers in de stad gevestigd. Nu heeft het internationale debat over de Gaza-oorlog van begin dit jaar – en de behandeling van Israël – geleid tot een scheuring binnen de mensenrechtengroep Human Rights Watch (HRW) in New York.

In een opinieartikel keerde Robert Bernstein zich deze week tegen de invloedrijke groep die hij hielp oprichten. HRW is de weg kwijt met zijn focus op Israël, schrijft hij. Democratieën zijn verre van perfect, maar HRW en zijn voorganger Helsinki Watch waren bedoeld om de mensenrechtenschendingen in gesloten, autoritaire landen bloot te leggen. Het Midden-Oosten wemelt van zulke staten. HRW kiest er echter voor de enige open, vrije samenleving in de regio voortdurend onder vuur te nemen, aldus Bernstein in The New York Times. Dat zou ten koste gaan van aandacht voor totalitaire landen en munitie geven aan hen die Israël als paria beschouwen.

Alleen door terug te keren naar de ‘oorspronkelijke missie en de geest van nederigheid’ kan HRW weer ‘een morele kracht in het Midden-Oosten en de hele wereld worden’, concludeerde de oprichter.

Steve Cranshaw, die HRW vertegenwoordigt bij de VN, laat weten dat de kritiek van Bernstein niet demoraliserend is. Wel doet het verdriet ‘dat iemand die zo’n ongelooflijk belangrijke rol speelde dit vindt’. Anderzijds is het goed, zegt hij, om openlijk te praten over de vraag of democratische landen ‘boven de wet staan’.

HRW en verwante groeperingen krijgen al langer het verwijt van moral equivalency; door zich in gelijke mate op Israël en fundamentalistische groepen als Hamas en Hezbollah te richten, wordt morele gelijkwaardigheid tussen de partijen gesuggereerd. Critici betogen dat een democratisch land wezenlijk anders is dan een extremistische groep, en een andere maatstaf verdient. Cranshaw: ‘Het idee dat de misdaden van de één de misdragingen van de ander zouden rechtvaardigen, is juridisch en moreel fout.’

De aanleiding voor de publicatie van Bernstein is onenigheid over het Goldstone-rapport. Hierin worden zowel Hamas als het Israëlische leger beschuldigd van wangedrag in de Gaza-oorlog rond de afgelopen jaarwisseling. De conclusies van het rapport zijn door een meerderheid van de Mensenrechtenraad in Genève onderschreven. HRW schaarde zich achter het Goldstone-rapport, net als andere mensenrechtengroepen.

Het artikel van Bernstein heeft veel losgemaakt. Bestuursleden verdedigden zich in open brieven. Ze lieten doorschemeren dat Bernstein zijn klacht al in het voorjaar intern uitte. Hij vond geen gehoor en trad er daarna mee naar buiten.

De Nobelprijswinnaar Elie Wiesel schaarde zich in een ingezonden brief achter Bernstein. Het doel van HRW was om dissidenten, met name in de Sovjet-Unie, te beschermen tegen totalitaire regimes. Nu worden autocraten in het Midden-Oosten onvoldoende in de gaten gehouden terwijl Israël wordt ‘gedemoniseerd’, aldus Wiesel. Sterker, om fondsen te werven, bezochten mensen van HRW onlangs Saoedi-Arabië, waar de mensenrechten worden geschonden.

Ex-Sovjet-dissident en Israëlische oud-minister Nathan Sharansky zei eerder iets dergelijks. De organisatie is ‘gereedschap voor dictatoriale regimes geworden om democratieën te bestrijden’.

De Israëlische reactie op ‘Goldstone’ en ‘het gemankeerde mandaat van de Mensenrechtenraad’ wordt door Bernsteins verhaal onderschreven, zegt de Israëlische VN-ambassadeur Gabriela Shalev in New York. Jeruzalem was steeds al tegen het onderzoek in opdracht van de Raad, waar Israël meer dan elk ander land onder vuur wordt genomen door Arabische en zogenoemde ongebonden landen. Wat Shalev betreft diskwalificeert HRW zich door het rapport als ‘politiek wapen’ te gebruiken.

In hun reacties op Bernsteins artikel gaan bestuursleden zoals Jane Olson van HRW niet in op de banden met landen als Saoedi-Arabië. Zij herhalen de noodzaak van kritiek op Israël: ‘Zolang open samenlevingen de mensenrechten schenden, vervult HRW een belangrijke rol in het documenteren van die schendingen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden