Gaat het Belgisch bier kopje onder?

Dreigt België zijn imago als 's werelds beste bierland te verliezen? De kans bestaat, want de bierrevolutie gist elders: in (micro)brouwerijen in Scandinavië, de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. België, dat is vooral blond, bruin en braaf.

Beeld Aurélie Geurts

Als ik mijn ogen toedoe, ben ik in Honoloeloe heeft niet alleen een vreemde naam, maar vooral een vreemde bierkaart, althans naar Belgische normen. Hier geen Leffe, Hoegaarden of Stella, maar bieren van het Deense Mikkeler, van het Britse Magic Rock Brewing of van de Nederlandse brouwerij 't IJ. Dat is best uitzonderlijk, in een land dat prat gaat op zijn nationale biercultuur.

'Ik serveer ook Belgische bieren', zegt Marc Pauwels, uitbater van 'de Honoloeloe', zoals de kroeg in de dagelijkse omgang wordt genoemd. 'Maar de interessantste ontwikkelingen op biergebied vinden op dit moment in het buitenland plaats. In Scandinavië, de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk zijn de brouwers volop met ingrediënten en technieken aan het experimenteren. In België zijn er een aantal brouwers die in dat verhaal meestappen, maar we zitten zeker niet op de eerste rij.'

Craft beer revolution

Het kan verkeren: terwijl de hele wereld in de ban is van een 'craft beer revolution', microbrouwerijen overal als paddenstoelen uit de grond schieten en consumenten wereldwijd warm lopen voor experimentele biertjes, blijft juist bierland België wat achter. De Indian Pale Ale (IPA), het Amerikaanse hopbier dat de hele wereld heeft veroverd, begint bij de zuiderburen nu pas door te dringen. En qua aantal brouwerijen heeft Nederland België ingehaald.

'Onze basistraditie is zo groot dat veel brouwers de dingen willen houden zoals ze zijn', zegt Pauwels. 'Veel Belgische brouwerijen zijn conservatieve familiebedrijven, en het is onwaarschijnlijk moeilijk om daar beweging in te krijgen. In pakweg Zweden en Denemarken zijn ze niet geremd door traditionele stijlen, want ze hebben er geen. Ze vertrekken van een blanco blad, en ze gebruiken alles wat er in de wereld te krijgen is.'

Zorgen om middenmoot Belgisch bier

Pauwels maakt zich zorgen over de toekomst van het Belgisch bier. Hij ziet de jongste generatie cafébezoekers overgaan op craft beers, en vreest dat de Belgische brouwerijen de aansluiting missen. 'Een authentieke Belgische trappist, geuze of lambiek, die zullen het altijd goed blijven doen', zegt hij van achter zijn strakke toog van hout en messing. 'Maar ik maak me zorgen over de middenmoot van de Belgische bieren. Als de familiebrouwers geen antwoord bedenken op de nieuwe tendensen, zullen sommigen van hen op een bepaald moment niet weten wat hen overkomt.'

Veel Belgische brouwers zelf vinden die alarmkreet maar onzin. Volgens hen loopt de Belgische bierwereld helemaal niet achter. Het aantal brouwerijen in België neemt ieder jaar toe (zij het trager dan in Nederland of het Verenigd Koninkrijk) en België heeft nog altijd een enorme variëteit aan bierstijlen, die door Unesco zelfs erkend zijn als immaterieel werelderfgoed. 'De wereld evolueert en de concurrentie neemt toe', erkent Jean-Louis Van de Perre, voorzitter van de Federatie van Belgische Brouwers. 'Maar Belgen kunnen zich goed aanpassen. De cijfers zijn nog steeds heel goed.'

Die cijfers zien er op het eerste gezicht inderdaad rooskleurig uit. Driekwart van de Belgische bierproductie is bestemd voor de export, en die steeg in 2015 alweer met 8 procent. Maar de export binnen Europa begint te sputteren, en in sommige landen, zoals Nederland, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Spanje, werd in 2015 minder Belgisch bier gedronken dan in 2008.

Een kwart van hun bier produceert Brussels Beer Project zelf.Beeld Aurélie Geurts

Belgische brouwerswereld: een barok landschapsschilderij

Pauwels is ook niet de enige die alarm slaat. Bierjournalist Cédric Dautinger haalt op zijn blog La Pige uit naar de Belgische brouwers en hun 'gebrek aan nieuwe ideeën'. 'Ze stellen zich altijd tevreden met het klassieke trio blond-tripel-bruin, en voorzien die van saaie etiketten: een monnik die drinkt, wat een revolutie.' Hij verwijt de Belgische brouwers zelfgenoegzaamheid. 'Ze zijn tevreden met wat ze hebben, en stellen zichzelf niet meer in vraag. Pas als ze grote verliezen lijden, zullen ze van hun luie reet komen.'

Bierkenner Kevin De Smet, die blogt onder de naam Belgian Beer Geek, vergelijkt de Belgische brouwerswereld met een barok landschapsschilderij: prachtig en uitmuntend, maar ook statisch en naar het verleden gericht. 'De klassieke Belgische brouwerijen dachten dat de craft beers wel zouden overwaaien. Hun eerste reactie was: het is slechts een hype. Maar de consument vraagt om die nieuwe stijlen.'

Jean-Louis Van de Perre van de Federatie van Belgische Brouwers werpt tegen dat de traditionele brouwers in België wel degelijk experimenteren, en dat hun bieren even innovatief zijn als de craft beers, een term die in België onder vuur ligt, want wie bepaalt welk bier ambachtelijk is? Sommige brouwerijen zijn inderdaad mee op de kar gesprongen: oerklassiekers Leffe en Duvel hebben een IPA-variant, de 250 jaar oude brouwerij Dubuisson laat bier op wijnvaten rijpen, en abdijbrouwerij Sint-Bernardus is meegegaan in de trend van de laagalcoholische bieren.

Beeld Aurélie Geurts

Braaf bier

'Maar als je zo'n Leffe IPA proeft, blijft dat allemaal heel braaf', zegt beer geek Kevin De Smet. 'Dat blijft binnen het klassieke denken, en is niet te vergelijken met wat nieuwe brouwerijen doen. Brouwerij Dubuisson laat zijn bier op één soort vat rijpen, maar craft brewers experimenteren met bourbonvaten, whiskeyvaten en alles wat ze kunnen krijgen. Ze hebben een alles-kan-mentaliteit, die de traditionele brouwers niet hebben.'

Veel oude brouwfamilies blijven ook achter in hun marketing. Ze zijn amper aanwezig op de sociale media, beschouwen hun recepten als familiegeheim, en laten dus geen buitenstaanders toe binnen de muren van hun brouwerij. Zo vormen ze een anachronisme ten opzichte van de nieuwe craft brewers, die hun publiek laten meedenken over bierrecepten, financiering ophalen via crowdfunding, en gezamenlijke brouwsessies organiseren met buitenlandse collega's, op zoek naar kruisbestuiving.

Originele bieren proeven

Dreigt België zo zijn imago als 's werelds beste bierland te verliezen? Honoloeloe-uitbater Pauwels vreest voor reputatieschade op lange termijn, maar lang niet alle bierkenners zien het zo somber. Beer geek Kevin De Smet denkt dat de markt groot genoeg is voor zowel vernieuwers als behoeders van de tradities, en dat de meeste Belgische brouwers zich geen zorgen hoeven te maken. 'De brouwerijen die niets toe te voegen hebben, zullen er misschien tussenuit vallen. Dat is niet erg: het kaf wordt zo van het koren gescheiden.'

Bierjournalist Breandán Kearney, auteur van het gespecialiseerde blog belgiansmaak.com en zelf microbrouwer, denkt dat de Belgische bieren altijd gewild zullen zijn, ook als de craft beers in populariteit toenemen. 'Er is een bedreiging, maar die wordt sterk overdreven', zegt hij. 'België is nog steeds het land met de grootste diversiteit aan eigen bierstijlen ter wereld, en de traditie is ook een kracht. Hoe meer buitenlanders leren brouwen, hoe meer ze die originele bieren zullen willen proeven.'

'Sorry opa, we gaan het anders doen'

'Verlaat de abdij, kom naar de speeltuin', luidt de slogan van Brussels Beer Project, een van de meest opvallende craft brewers in België. De Brusselse stadsbrouwerij zet zich expliciet af tegen de traditionele Belgische bierbrouwers. Ze spot met de monniken en boerenpaarden op de etiketten van abdijbieren, noemt kraanwater even smaakvol als bronwater, en geeft niet om een historisch jaartal op de fles. Nog zo'n slogan: 'Vaarwel Middeleeuwen, welkom 21ste eeuw.

'Ook in het van biermerken verzadigde België duiken de laatste jaren steeds meer microbrouwerijen op, al zijn het er minder dan in Nederland en lopen ze vaak meer in de pas van de traditionele brouwconventies. Maar ook in België vindt wel degelijk vernieuwing plaats, zoals bij Brasserie de la Senne, brouwerij Vleesmeester of Struise Brouwers. De meest uitdagende nieuweling is Brussels Beer Project (BBP).

BBP werd vier jaar geleden opgericht door twee jonge economen, Olivier de Brauwere en Sébastien Morvan. Ze bedachten vier bierprototypes, waaronder een van de eerste Belgische IPA's, lieten die in een maatwerkbrouwerij produceren, en trokken ermee naar het jonge publiek. Via sociale media kon dat publiek meepraten over de bieren, en via crowdfunding 180 euro voor een levenslang bierabonnement werd geld ingezameld voor een eigen brouwerij met proeflokaal, in het centrum van Brussel. Daar wordt nu elke twee weken een nieuw, liefst grensverleggend bier gebrouwd.

Dimitri Van Roy van Brussels Beer Project.Beeld Aurélie Geurts

De jonge brouwers van BBP experimenteren met aromatische hopsoorten, wilde gisten en exotische ingrediënten, en werken zo veel mogelijk samen met buitenlandse collega's. Hun saison Zenith Zes, een samenwerking met een Japanse brouwerij, bevat extracten van de Japanse citrusvrucht yuzu en sanchopepers. Voor hun Churchill's Delusion, een samenwerking met een Londense brouwerij, lieten ze zelfs stukjes sigaar meepruttelen.

Je zou denken dat zulke ambitieuze hemelbestormers in een bierland als België luid worden toegejuicht, maar De Brauwere en Morvan krijgen juist veel kritiek. Omdat ze hun eerste bieren niet zelf brouwden niet ongebruikelijk bij starters en een offensieve marketingcampagne voeren, krijgen ze vanuit traditionele hoek het verwijt een 'nepbrouwerij' te zijn. Zelfs nu ze hun eigen brouwketels hebben, waar een kwart van hun bier wordt geproduceerd, worden ze nog scheef aangekeken.

'We zijn misschien wat hard in onze slogans', erkent Dimitri Van Roy (29), taproom manager van BBP. 'Maar dat is nodig om de Belgische bierwereld op te schudden, en de disruptie te creëren die nodig is om internationaal te overleven. Als Belg wil ik niet dat onze biercultuur verloren gaat, maar dan moet er iets veranderen. Ik snap dat de Belgische familiebrouwers trots zijn op hun geschiedenis, maar je hebt een generatie nodig die zegt: sorry opa, we gaan het anders doen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden