Opinie

'Frits Bolkestein, scholing en gezondheid zijn een voorwaarde voor economische groei in Afrika'

De economische groei in sub-Sahara-Afrika is niet toe te schrijven aan ontwikkelingshulp, stelde Frits Bolkestein. 'Een liberaal intellectueel onwaardig', reageert Farah Karimi, directeur van Oxfam Novib. 'Je kunt toch niet voorbij gaan aan de meest cruciale voorwaarde voor economische groei: een gezonde en geschoolde beroepsbevolking?'

Een Congolees jongetje verlaat zijn school in Lubumbashi.Beeld AFP

Frits Bolkestein heeft weer flink uit zijn retorische trukendoos geput om zijn stelling te onderbouwen dat Sub-Sahara-Afrika bloeit, maar niet dankzij ontwikkelingshulp. Hulp wordt door hem geframed als een product van 'zich progressief noemende intellectuelen' die 'slecht' (lees socialistisch) beleid ondersteunen en er op uit zijn dictators een hulpverslaving te bezorgen. Nee, daartegenover staat de heilzame werking van de vrije markt en ondernemerschap, dat nu Afrika opstuwt in de vaart der volkeren en als vanzelf iedere Afrikaan uit armoede op zal tillen.

Deze a-historische karikatuur is een liberaal intellectueel onwaardig. Hoe verklaart Bolkestein dat de republikein George W. Bush enkele jaren geleden een groot ontwikkelingspakket voor Afrika lanceerde en de conservatieve premier Cameron komend jaar het Britse hulpbudget wil ophogen naar 0,7 procent BNP? Zijn zij dan pseudo-progressieve intellectuelen? Bolkestein zal toch niet willen beweren dat geopolitieke afwegingen in het Amerikaanse en Britse buitenlandse beleid vooral beogen autoritair socialistische leiders in het zadel te houden?

Gezond en geschoold
Bolkestein gaat volstrekt voorbij aan de bijdrage die ontwikkelingssamenwerking decennialang heeft geleverd aan de scholing en gezondheid van vele Afrikanen. In twee decennia zijn vele tientallen miljoenen kinderen extra naar school gebracht. Besmettelijke ziektes zijn uitgeroeid, de verspreiding van hiv en aids is ingedamd en de komende vijf jaar zal elke vijf seconden een kind worden gevaccineerd. Wie, zoals Bolkestein, stelt dat geld 'het gevolg is van economische prestaties, en niet de voorwaarde ervoor', kan toch niet voorbij gaan aan de meest cruciale voorwaarde voor economische groei: een gezonde en geschoolde beroepsbevolking?

Bovendien zijn het micro-financieringsprogramma's van ontwikkelingsorganisaties die veel Afrikanen in staat hebben gesteld een kleine onderneming te starten. Lang voordat buitenlandse investeerders brood zagen in het investeren in Afrikaans ondernemerschap. Zij zoeken immers snelle winst op hun investering.

Ondernemerschap
Nu zestien van de snelst groeiende economieën ter wereld Afrikaanse landen zijn, is de Afrikaanse markt voor veel bedrijven opeens attractief geworden. Nu claimen dat dit alleen het product is van hogere grondstofprijzen, Afrikaans ondernemerschap en buitenlandse investeringen is een gotspe.

Juist doordat Nederland in het verleden veel heeft betekend voor ontwikkelingslanden hebben wij vaak goede banden met de nieuwe handelslanden van vandaag. Het is daarom ook heel verstandig om te blijven investeren in de handelslanden van de toekomst.

En dan is er nog een ander vraagstuk: effectieve armoedebestrijding. Terecht stelt Nelson Mandela: 'Armoede is geen noodlot; net als slavernij en apartheid is het door mensen gemaakt en kan het door mensen bestreden worden.' Met Mandela, weten wij dat armoedebestrijding niet vanzelf, gaat, ook niet als een economie groeit. Het doel van ontwikkelingssamenwerking is al jaren om economische groei en menselijke ontwikkeling hand in hand te laten gaan. Overheidsbeleid moet de excessen van ongebreidelde marktwerking indammen en welvaart rechtvaardig verdelen. Anders zal het aantal mensen in extreme armoede niet dalen.

Herverdelen
Brazilië heeft recent laten zien wat er mogelijk is. Onder leiding van voormalig president Lula is in een klein decennium het aantal mensen dat in extreme armoede leeft teruggebracht van 1 op 7 naar 1 op 23. Lula kwam voort uit een Braziliaanse maatschappelijke organisatie, die mede gefinancierd werd door Nederlandse NGO's en vakbonden. Hij voerde een actieve politiek van herverdeling door gezinnen een uitkering te geven als de kinderen ook lessen volgden. Iedere procentpunt economische groei werd omgezet in 4 procent daling van extreme armoede.

Beter beleid komt niet uit de lucht vallen. Het is cruciaal dat het Afrikaanse maatschappelijk middenveld wordt ondersteund in de pogingen hun eigen overheden ter verantwoording te roepen en te dwingen tot meer transparantie en rechtvaardigheid in de besteding van publieke middelen. Als daarboven de belastingmoraal verbeterd wordt - net als die van buitenlandse investeerders! - kan ook daar hogere economische groei gepaard gaan met een forse reductie van extreme armoede.

Congo
Er is dus veel reden voor optimisme, maar wel realistisch optimisme. Van de 30 landen, die het laagst scoren op de Human Development Index liggen er 27 in Afrika. In de moeilijkste landen, die het meest fragiel, arm of gesloten zijn, is ontwikkelingssamenwerking helemaal onontbeerlijk, juist ook omdat er op die plekken in Afrika nog amper economische groei is.

Zo staat de Democratische Republiek Congo onderaan de Index. Rijk aan grondstoffen, maar leeggeplunderd door binnen- én buitenlandse milities, die bestaan van de hoge prijs die zij van gewetenloze (buitenlandse) handelaren voor die zeldzame grondstoffen ontvangen. Als consumenten betalen wij daar aan mee, door het zeldzame Coltan bijvoorbeeld, dat in 99,9 procent van onze mobiele telefoons zit. Ook hier speelt ontwikkelingssamenwerking een rol, door Congolezen in staat te stellen deze misstanden internationaal te agenderen.

Zo zijn er nog meer landen, die onze steun dringend nodig hebben, zoals Somalië, of het jongste onafhankelijke land ter wereld, Zuid-Sudan. Het zou Bolkestein sieren als hij de noodzaak van ontwikkelingssamenwerking en de resultaten, die decennia van Nederlandse inspanningen hebben opgeleverd, erkent. Nederlandse liberalen zouden verder nog kunnen leren van Britse en Amerikaanse geestverwanten, die blijkbaar wel doorzien hoe eigenbelang kan samengaan met groei en menselijke ontwikkeling in Afrika.

Farah Karimi is algemeen directeur van Oxfam Novib.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden