Het eeuwige leven Frea Janssen-Vos

Frea Janssen-Vos (1942-2018): goeroe van het kleuteronderwijs in Nederland

Zij was een praktische idealist met charisma, die dingen voor elkaar kreeg: ze maakte school in het kleuteronderwijs met haar ‘spelend leren’.

Peter de Waard. Frea Janssen-Vos Foto RV

Niet spelen om te spelen, zoals op de oude fröbelschool. En ook niet peuters lesjes geven en toetsen laten maken. Maar spelenderwijs leren.

‘Als jonge kinderen met blokken spelen  dat kunnen ook poppen of ander speelgoed en materiaal zijn  laten ze hun fantasie de vrije loop. Met blokken bouwen ze bijvoorbeeld een garage. Dan kun je met kinderen samen spelen en ontdekken of de opening die ze maken wel groot genoeg is om het autootje daarin te laten rijden’, legt collega-vriendin Bea Pompert het gedachtegoed van Frea Janssen-Vos uit.

Frea Janssen-Vos was veertig jaar lang de goeroe van het kleuteronderwijs in Nederland. In talloze boeken en artikelen bepleitte zij een nieuwe aanpak. Haar boek Basisontwikkeling voor peuters in de onderbouw uit de jaren tachtig is een standaardwerk geworden op vele Pabo’s. Pompert: ‘Ze was een grote persoonlijkheid, een grande dame. Als die een zaal van 1.500 mensen toesprak, dan ging dat met overtuiging. Veel activistische idealisten zijn schreeuwerds en bereiken daardoor weinig. Andere idealisten zijn soms te theoretisch en krijgen daarom te weinig voor elkaar. Zij was praktisch gericht.’

In 2012 verscheen nog haar boek Baanbrekers en boekhouders, herinneringen aan 50 jaar kleuters. ‘Zij koos voor baanbrekers. Mensen die wilden vernieuwen. Boekhouders waren in haar ogen mensen die werkten volgens de regels en instructies’, zegt Pompert.

Zij overleed 18 augustus in het Noord-Hollandse dorp Castricum, waar ze al veertig jaar met haar man, de natuurkundige Ton Janssen, woonde.

De laatste jaren kon ze door Alzheimer niet meer schrijven, wat haar pijn deed.

Ze werd in ’s Hertogenbosch geboren als Frea Vos. Haar vader werkte voor de Keuringsdienst van Waren, hij was daar als protestant uit Groningen neergestreken. Zijn vrouw stierf op het kraambed bij de bevalling van het eerste kind. Daarna hertrouwde hij met de huishoudelijke hulp met wie hij nog vier kinderen kreeg. Frea was de een-na-jongste.

Hoewel haar vader niets van het katholicisme moest weten, kreeg ze een opleiding voor kleuterleidster bij de nonnen omdat daar geen andere opleiding voor was. ‘Muizentrapjes vouwen, matjes vlechten, mozaïek leggen, met blokken bouwen: alle activiteiten moesten kleuters volgens precieze stappen worden aangeleerd’, vertelde ze in een interview met Beter Begeleiden, het blad van de LBBO.

Nadat ze enkele jaren als kleuterleidster had gewerkt, trok zij naar het westen omdat ze wilde studeren en ging werken in Halfweg en Bennebroek. Dat was in de jaren dat moest worden voorkomen dat kinderen op achterstand zouden raken en ‘trainen, drillen en oefenen’ het nieuwe parool werd. Ze vond dat onbevredigend.

Samen met Bert van Oers (hoogleraar onderwijspedagogiek), maakte ze een spelgeoriënteerd werkplan. ‘Zij stond voor brede ontwikkeling van kinderen en professionals, die door spelactiviteiten jonge kinderen alles leren wat van belang is. Niet door losse lesjes en directe instructie, maar door meespelen en aansluiten bij de spelverhalen van kinderen’, zegt Bea Pompert.

Ze werkte jarenlang bij het Kohnstamm Instituut en het Algemeen Pedagogisch Studiecentrum (APS). Na haar 65ste jaar bleef ze schrijven. Zelf had ze geen kinderen. ‘Dat was een bewuste keuze. Ze twijfelde of ze zelf wel een goede moeder zou kunnen zijn’, zegt haar echtgenoot Ton Janssen.

Naast werk was klassieke muziek haar andere passie. Samen met haar man bezocht ze veel concerten en maakte ze muziekreizen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.